Op 25 en 26 februari 1941 vond de Februaristaking plaats. Het was de eerste grootschalige politieke actie tegen de fascistische bezetter in Nederland, in reactie op de razzia's waarbij honderden Joodse mensen werden opgepakt in Amsterdam en tegen de toenemende onderdrukking in het algemeen. De staking liet duidelijk zien dat georganiseerde arbeiders samen een vuist kunnen maken tegen het fascisme. Van het verzet van de Februaristakers kunnen we vandaag de dag nog veel leren, zeker in een wereld van toenemende imperialistische spanning, opkomend fascisme en genocide.
De staking werd in februari 1946 voor het eerst herdacht: het startschot van een jaarlijkse traditie die tot op de dag van vandaag voortgezet wordt. Het is hierbij goed om stil te staan bij de rol van een herdenking. Een herdenking is niet slechts een geschiedenisles: het is een eerbetoon aan de geschiedenis. Een daad van verzet kunnen we niet eren door hem slechts te onthouden, we moeten ervan leren en deze lessen vandaag de dag in de praktijk brengen.
Zouden de Februaristakers tevreden zijn als wij een middag bij hen stilstaan, maar ons vervolgens niet organiseren tegen het opkomend hedendaags fascisme? Tegen de toenemende repressie van vluchtelingen? Tegen de steun van onze regering aan een genocide in Palestina? Tegen de militarisering van onze samenleving, die ons land betrekt bij conflicten om de economische belangen van Nederlandse monopolies te behartigen?
Verwatering van de landelijke herdenking
Als we kijken naar de landelijke herdenking (georganiseerd vanuit de gemeente Amsterdam) zien we de afgelopen jaren een politieke verwatering. Kenmerkend hiervoor was de uitnodiging aan Martin Bosma (PVV) bij de landelijke herdenking afgelopen jaar (die na protest overigens thuisbleef). Kenmerkend ook was de controverse die een jaar eerder ontstond na een oproep om tijdens de landelijke herdenking de verbinding te maken met de genocide in Palestina. De controverse explodeerde nadat Tofik Dibi, destijds ambtenaar in stadsdeel Amsterdam Nieuw-West, de oproep retweette. In datzelfde stadsdeel vond een lokale herdenking plaats. Comitévoorzitter De Bruijne van deze lokale herdenking verzette zich tegen de connectie met Palestina - "deze herdenking is daar niet voor bedoeld” - en stelde dat de retweet van de ambtenaar uit hetzelfde stadsdeel zou zorgen voor "ongeregeldheden" en "een gevoel van onveiligheid." Het comité besloot daarop de lokale herdenking af te blazen.1
Het is hierbij goed om de feiten helder te hebben. De oproep was niet voor een demonstratie of ontregeling, maar om naar de herdenking te komen en daar samen de verbinding met Palestina te leggen. Ook Dibi maakte dat duidelijk: “Ik lees de poster als oproep om het verzet in 1941 te gebruiken als inspiratie voor het verzet nu, niet als kritiek op het comité vanwege het negeren Gaza”.1 Door in de media zonder enige concrete aanleiding te spreken over “ongeregeldheden” en zelfs “onveiligheid” wordt de Palestina-beweging voor buitenstaanders afgebeeld als gevaarlijk en eng. Een welbekende tactiek om steun voor toekomstige repressie van diezelfde beweging te kweken.
De bestuurscrisis en herdenking van de FNV
Jaarlijks organiseert een comité leden van vakbond FNV haar eigen herdenking van de Februaristaking, tevens in Amsterdam: een mooie ontwikkeling, gezien de Februaristaking een daad van was georganiseerde arbeiders, niet van de staat. Vorig week woensdag publiceerde dit comité het programma van hun herdenking. Eén van de sprekers bleek Dibi. Er werd direct bezwaar gemaakt, onder andere door opinieblad Nieuw Israëlitisch Weekblad (NIW) en het Centrum Documentatie en Informatie Israël (CIDI), een stichting die volgens henzelf is opgericht om het imago van Israël op te krikken.2
Deze bezwaren bereikten ook het interim-bestuur van de FNV. Zij gaf het lokale comité de keuze: of Dibi is niet meer welkom, of je mag de FNV naam niet meer gebruiken. De uitnodiging werd ingetrokken. Het interim-bestuur meldde in een verklaring dat het comité dit zelf had besloten na “gesprekken” met het interim-bestuur, en verantwoordde dit: "[de herdenking] is een reflectie over verzet tegen uitsluiting en discriminatie in het heden [...] niet de plek om politieke controverses uit het heden te beslechten".3 Noemenswaardig is dat dit interim-bestuur niet door de FNV-leden verkozen is, wat de inmenging in een door-de-leden-georganiseerd evenement des te dubieuzer maakt.
Na terechte kritiek vanuit FNV-leden gaf interim-voorzitter Koerselman per brief prijs dat het precies de ophef van twee jaar geleden was - de zogenaamde “oproep tot verstoring van de herdenking van de Februaristaking in Amsterdam Nieuw-West” in Koerselmans woorden - die “nadrukkelijk meegespeeld” had in hun besluit. Oftewel, de keuze was genomen op basis van misinformatie die bedoeld was om de Palestina-beweging in een kwaad daglicht te stellen (die ze overigens niet eens correct bestudeerd hebben: de oproep was immers niet voor de herdenking in Nieuw-West, maar voor de herdenking in het centrum). Hierin meegaan betuigt van een gebrek aan bewustzijn over antifascisme en oorlog in de FNV-top, iets waar de leden in het netwerk Vakbondsleden solidair met Palestina al ruim twee jaar tegen strijden.
Het is onacceptabel dat het interim-bestuur van de FNV op ondemocratische wijze de herdenking van een lokaal FNV-comité censureert, en daarmee het gedachtegoed van de Februaristakers verder op de tocht zet. Deze actie laat zien dat de interne organisatorische chaos binnen de FNV nog lang niet is opgelost (de enige overgebleven spreker is oud-voorzitter Elzinga, een van de betrokken bij de bestuurscrisis in de vakbond). Helaas zal deze knieval voor vele strijdbare FNV-leden maar al te herkenbaar zijn. In plaats van een vakbond die durft te vechten voor de werkende klasse in binnen- en buitenland, zien we maar al te vaak een FNV-top die vooral druk is met iedereen te vriend houden, en daarmee enorm vatbaar is voor druk vanuit een-of-andere spreekbuis van het kapitaal.
Het is goed dat de bondsraadsvergadering (het hoogste orgaan van de FNV-ledenvereniging) vandaag, op 6 februari, een motie heeft aangenomen die het interim-bestuur oproept het lokaal comité de zeggenschap over hun herdenking terug te geven, en in de toekomst niet opnieuw op deze wijze te interveniëren bij lokale acties. Echter heeft het interim-bestuur de motie naast zich neer gelegd, waardoor het nog niet duidelijk is hoe dit afloopt.
De herdenking van de NCPN
Uit protest tegen de politieke verwatering van de landelijke herdenking en de FNV-herdenking organiseert de NCPN sinds 2017 haar eigen herdenking. Dit is expliciet niet bedoeld als 'concurrent' van de andere herdenkingen. Wij kiezen er bewust voor om de herdenking op een andere dag te organiseren, en de NCPN stuurt jaarlijks een delegatie naar de andere herdenkingen. Waarom dan een eigen herdenking?
De Februaristaking was een protest tegen de fascistische bezetting tijdens de oorlog. Een serieuze herdenking daarover kan niet zonder een zinnige boodschap over wat fascisme en oorlog inhoudt en hoe die verschijnselen werden en worden veroorzaakt. Daarin kan de enorme rol van het kapitalistische systeem zelf niet missen. Dit ontbreekt te veel in de herdenkingen vanuit de gemeente en van de FNV, waardoor deze er onvoldoende in slagen een waardevolle boodschap over te dragen aan nieuwe generaties over fascisme en oorlog. Een vaag verhaal over 'waakzaamheid' tegen fascisme om onze vrijheid te 'verdedigen' is wat ons betreft onvoldoende.
Daarnaast zijn bij beide herdenkingen meermaals anticommunistische boodschappen naar voren gekomen. Met andere woorden, het communistische gedachtegoed van de organisatoren van de Februaristaking, dat een cruciale factor was voor de stakers om naar aanleiding van de razzia's deze actie op te zetten, wordt gedemoniseerd. Datzelfde geldt voor de Sovjet-Unie, waarvan de volkeren vanaf juni 1941 enorme offers brachten in de strijd tegen het fascisme en uiteindelijke het fascisme wisten te verslaan. Daarmee was de Sovjet-Unie voor het verzet een belangrijke inspiratiebron en baken van hoop. Dat anticommunisme mogen ze reserveren voor de andere 364 dagen in het jaar, maar is ongepast en respectloos op deze herdenking. Het is in wezen een grove belediging. Hier zit trouwens ook een interessante ontwikkeling: tot een paar jaar terug was de neiging om de CPN niet eens te noemen. Tegenwoordig wordt de rol van de CPN wel genoemd en erkend, zonder daar echter iets nuttigs over te zeggen: waarom speelde de CPN deze rol?
Allerlaatst, de vorm van deze herdenkingen. Het feit dat de communistische partij niet wordt betrokken bij de herdenkingen, maar andere politieke figuren die soms weinig met antifascisme of de arbeidersbeweging te maken hebben wel (denk aan de eerder genoemde uitnodiging aan Martin Bosma, huisideoloog van de PVV), is een keuze die betuigt van weinig historisch besef.
De herdenking van de NCPN is een plek waar wij expliciet stilstaan bij de rol van het kapitalisme als drijfveer van fascisme en oorlog. Daarmee leggen wij verbanden tussen heden en verleden bloot die onzichtbaar blijven wanneer de rol van dit economische systeem buiten beeld blijft. Denk hierbij aan de belangen van westers kapitaal in het Midden-Oosten, die een cruciale rol spelen in de economische, politieke en diplomatieke steun van het Westen aan Israël. Aan de concurrentiestrijd tussen westers kapitaal en bijvoorbeeld Russisch en Chinees kapitaal, wat een drijfveer is achter de militarisering die ten koste gaat van ons sociale verworvenheden, en onze bevolking bij oorlog dreigt te betrekken. Of denk hierbij aan de rol van fascisme als laatste uitweg van het kapitalisme in crisis, om de werkende klasse te verdelen en te verleiden de één-of-andere zondebok als probleem te zien (in plaats van de kapitalisten zelf).
Daarom biedt onze herdenking een podium aan mensen uit de vakbeweging, vredescomités en politieke partijen uit binnen- en buitenland die voorop lopen in de strijd voor een vrij Palestina, voor vrede en tegen fascisme. Dat is namelijk één en dezelfde strijd als die van de Februaristakers.
Martijn is kaderlid van de FNV en maakt deel uit van de organisatie van de Februaristakingsherdenking van de NCPN.
Op zaterdag 28 februari van 13:00 (inloop 12:30) tot 16:00 organiseert de NCPN een Februaristakingsherdenking in de Zuiderkerk in Amsterdam. Sprekers uit binnen- en buitenland delen ervaringen vanuit (studenten)vakbonden, vredescomités en andere politieke organisaties rondom het thema “Verzet tegen fascisme is strijd voor vrede”. De inhoudelijke bijdragen worden afgewisseld met muziek.
Na het programma (16:00) zal er gelegenheid zijn om richting de dokwerker te lopen (8 min) voor bloemenlegging bij het monument. Bloemen meenemen wordt gewaardeerd.
Vanwege het 90-jarige jubileum van de start van de Spaanse Burgeroorlog zal er een kleine tentoonstelling van de Stichting Spanje 36-39 te bekijken zijn op de herdenking.
Gerelateerde artikelen
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
