Het duurzame masker van Chemelot

Koos van Haasteren, CEO van het Limburgse industriepark Chemelot, spreekt zich uit over de internationale politiek. In een interview met Mijnstreek Vandaag stelt hij dat we “de laatste tijd vooral bezig zijn met het beschermen van onze landsgrenzen”, maar dat er tegelijkertijd een grotere strijd gaande is.1 De CEO pleit ervoor dat we meer moeten investeren in “het beschermen van onze markten.” Het is alsof Van Haasteren een poging heeft gedaan om Lenin zijn werk 'Het Imperialisme als hoogste stadium van het kapitalisme’ te lezen, maar de essentie aan hem voorbij is gegaan. Want de koppeling tussen de strijd om markten en de groeiende militarisering heeft hij nog niet kunnen maken.

Verduurzaming van Chemelot

Chemiebedrijf Fibrant, dat op het Chemelot-terrein gevestigd is, wil van drie fabrieken de deuren sluiten. Uit vrees dat meer fabrieken zullen volgen, roept Van Haasteren op tot actie in Den Haag. De Nederlandse politiek moet namelijk meer aandacht besteden aan het beschermen van de markten, vooral tegen die van China. Hij probeert zijn verhaal te verkopen met ‘duurzaamheid,’ maar ziet tegelijkertijd een uitweg voor de economische problemen. Van Haasteren is zich er namelijk van bewust dat door de groeiende militarisering, Defensie een steeds aantrekkelijkere klant wordt.

Chemelot ligt al jaren onder een vergrootglas vanwege de vervuiling op en rondom het terrein, wat een onveilige situatie voor omwonenden creëert. Tegen deze achtergrond presenteert Chemelot regelmatig duurzaamheidsplannen. Ondanks deze aangekondigde plannen blijft het industriecomplex, na Tata Steel en Shell, de grootste vervuiler van Nederland. De grootste milieuschade ontstaat door de lozing van microplastics en de uitstoot van broeikasgassen.

In 2020 kreeg Chemelot een nieuwe watervergunning waarmee het terrein jaarlijks tot 14.000 kilogram microplastics mag lozen in de Maas. Chemelot beweert zelf dat de daadwerkelijke lozing rond de 3.000 kilo ligt, maar na correctie komt dit eerder neer op circa 7.000 kilo.2 De vergunning laat daarmee ruimte om de hoeveelheid lozingen bijna te verdubbelen. Daarnaast bevat het nog een andere zorgwekkende bepaling: het afvalwater mag 631 verschillende chemische stoffen bevatten, waaronder stoffen die zijn geclassificeerd als zeer zorgwekkende stoffen (ZZS). Dit zijn de gevaarlijkste stoffen voor mens en milieu. Denk bijvoorbeeld aan PFAS of benzeen, die het risico op kanker verhogen en schade toebrengen aan het lichaam.

Vanwege bezorgdheid over de drinkwaterkwaliteit in de regio werd Chemelot verplicht onderzoek te doen naar de effecten van microplastics en mogelijke reductiemaatregelen. Het rapport dat werd ingeleverd, is door het waterschap echter als onvolledig en onvoldoende onderbouwd beoordeeld. Toen overleg faalde, volgde een ultimatum met dwangsom van het waterschap. De rechter wees echter de eisen af: Chemelot mag chemicaliën in koelwater blijven gebruiken en hoeft lozingen niet vooraf te laten goedkeuren.

Ook de uitstoot van broeikasgassen vormt een groot probleem. In 2019 stootte Chemelot ongeveer 2,1 miljoen kilogram stikstofoxiden en bijna 114.000 kilogram ammoniak uit. Daarnaast is er sprake van een aanzienlijke emissie van lachgas, een broeikasgas dat veel schadelijker is dan CO₂: 1 kilo lachgas draagt evenveel bij aan de opwarming van de aarde als circa 265 kilo CO₂. De uitstoot van deze stoffen door slechts tien bedrijven op het uitgestrekte Chemelot-terrein veroorzaakt jaarlijks naar schatting minstens 5 miljard euro aan maatschappelijke schade.

Ondanks deze enorm vervuilende acties zet Chemelot zich toch in voor de ‘verduurzaming’ van haar terrein. Op de website van Chemelot staat vermeld dat ze in 2050 “de meest toonaangevende circulaire chemie site van Europa en volledig klimaatneutraal” willen zijn en dat “het belang van Chemelot” ver reikt.3 Echter zal het van duurzaamheid nooit komen. De mate van verduurzaming stopt zodra het de winst schaadt en de vervuiling start wederom waar winst het aanzwengelt. Dit kunnen we ook terugzien in het nieuwe plan van Chemelot om de militaire productie te verhogen. Waardoor het belang van Chemelot inderdaad ver zal reiken, wel tot de oorlogsmachine van de EU, de Verenigde Staten en Israël!

Door de steun die Chemelot wil gaan leveren aan Defensie, boeken we met het ‘verduurzamingsproject’ geen vooruitgang. De wapenindustrie is één van de meest vervuilende industrieën en zolang daar winst uit te halen valt, zullen de bedrijven hierin investeren. Als we er een som van zouden maken, draagt Chemelot eigenlijk niks bij aan de verduurzaming van de wereldwijde productie. Voor Van Haasteren is de strijd om markten tussen de imperialistische mogendheden vooral een kans: hij wil Chemelot een rol laten spelen in de militarisering om zo ook een graantje mee te pikken.

Verduurzaming en het imperialisme

De militarisering van onze samenleving is moeilijk te missen. Het is zichtbaar in de bezuinigingen op onderwijs, maar ook in de normalisering van Defensie in ogenschijnlijk onschuldige programma's zoals het Sinterklaasjournaal, waarin het ‘Pietenhuis’ werd omgevormd tot een militaire kazerne. De groeiende wapenproductie en de toenemende militaire oefeningen vormen een enorm gevaar voor ons klimaat. Bedrijven als Chemelot spelen hier op in, aangetrokken door winst.

Door verhoogde budgetten en een aangemoedigd gevoel van oorlogsdreiging, dat dient als middel om de arbeidersklasse klaar te maken voor oorlog, neemt de vraag naar wapens en andere militaire producten toe. Chemelot heeft openlijk de wens uitgesproken onderdeel te worden van deze militaire industrie - een stap die door anderen, zoals VDL Nedcar, al eerder is gezet. Militarisering dient niet alleen als afzetmarkt, maar ook als een poging om het marktaandeel van de Nederlandse burgerij te verdedigen, en belangrijker nog, uit te breiden. De retoriek van 'vrede' en 'democratie' maskeert een harde realiteit: het fundamentele doel is winst ten koste van levens.

Dit winstbejag gaat hand in hand met de vervuiling van het milieu. De zogenaamde 'groene transitie' van het kapitalisme lost de kern van het probleem niet op. De aantasting van het milieu is een direct gevolg van de kapitalistische productieverhoudingen en haar anarchie van de markt. De controle over de productie die nodig is om vervuiling daadwerkelijk tegen te gaan, wordt onmogelijk gemaakt door de dwang tot winstmaximalisatie.

Zogenaamd duurzame projecten, zoals die van Chemelot, zijn dan ook geen daad van goede wil, maar een strategie voor verdere uitbreiding van de winst. Zodra de winst verdwijnt, verdwijnen deze initiatieven even snel als ze kwamen. Om het milieu en de gezondheid van de werkers en omwonenden te beschermen, moeten we het probleem bij de wortel aanpakken. We moeten streven naar een samenleving waarin de maatschappij de gehele productie bepaalt, en niet een handjevol kapitalisten.

Meer dan een eeuw geleden wees Lenin er al op dat imperialisme een onvermijdelijk stadium is van het kapitalisme. Het gaat hierbij niet om territoriale verovering, maar, zoals Koos van Haasteren erkent, om de verovering van markten. Oorlog is verwoestend voor mens en milieu, maar winstgevend voor het bedrijfsleven. Het is de arbeider die uiteindelijk de prijs betaalt: zij moeten hun rechten opofferen en sterven voor de belangen van het kapitaal.

Daarom is een krachtige en solidaire vredesbeweging van levensbelang. Alleen door klassenstrijd kunnen we de oorlogsmachine stoppen, mensenlevens en ons milieu redden, en de basis leggen voor een toekomst in socialisme.

Sem is lid van CJB Limburg.

1. Verbiesen, S., & Goudappel, E. (2025, november 5). Chemelot-topman wil actie vanuit Den Haag: 'Veel meer moeten investeren in het beschermen van onze markten'. Opgehaald van mijnstreekvandaag.nl: https://www.mijnstreekvandaag.nl/chemelot-topman-wil-actie-vanuit-den-haag
2. H2O Actueel. (2024, januari 8). Chemelot blijft met lozing van plastics op de Maas ruim onder de norm in de watervergunning. Opgehaald van h2owaternetwerk.nl: https://www.h2owaternetwerk.nl/h2o-actueel/chemelot-blijft-met-plastic-lozingen-ruim-onder-de-norm-in-de-watervergunning
3. Chemelot. Aandacht voor duurzaamheid. Opgeroepen op november 11, 2025, van chemelot.nl: https://www.chemelot.nl/duurzaamheid