Mooie woorden en het taboe op doorvragen

In deze krant nemen we afscheid van ‘Mooie woorden’, bijna dertien jaar een vaste rubriek in Manifest die met veel toewijding werd geschreven door Rinze Visser. Zijn gezondheid staat het niet meer toe.

We weten dat veel lezers met plezier en interesse de columns van Rinze lazen. Vertrekkend uit herkenbare persoonlijke en lokale ervaringen, kwamen in Mooie woorden belangrijke maatschappelijke en politieke ontwikkelingen aan bod.

Rinze schreef zijn columns altijd vanuit het oogpunt van de mensen die het in dit kapitalistische systeem moeilijk hebben. Juist dat maakt zijn columns zo herkenbaar voor veel van onze lezers.

Al zo’n vier decennia schrijft Rinze voor Manifest. Hij was immers vanaf het begin betrokken bij het Horizontaal Overleg Communisten (HOC). Daar kwamen mensen samen die zich verzetten tegen de liquidatie van de Communistische Partij van Nederland (CPN) en het HOC nam het initiatief voor de uitgave van Manifest.

De oorsprong van Mooie woorden ligt in een artikel dat Rinze Visser schreef in de krant van 9 oktober 2003, met de titel ‘Mooie woorden en het taboe op doorvragen’. Het was even graven in de archieven, maar we hebben het gevonden en het begon als volgt: “Dit stuk gaat over mooie woorden. En het misbruik ervan. Waarden, normen, verantwoordelijkheid, solidariteit, zorgzaamheid en nog meer.”

Het bleek een onderwerp waar dertien jaar lang een rubriek van de krant mee gevuld kon worden. We publiceren hieronder een uitgebreide passage uit dit artikel, dat dertien jaar later nog zéér actueel is.

Mooie woorden en het taboe op doorvragen

Rinze Visser

Zij die toen nooit genoeg hadden en ook nu nooit genoeg hebben laten hun landsbestuurders met veel omhaal van ‘mooie woorden’ het ‘gemene volk’ vertellen dat het uit moet zijn met potverteren, met lanterfanten; dat eigen verantwoordelijkheid weer terug moet keren; dat de zorgzame overheidsdeken weggetrokken moet worden.

Er moet weer gewerkt worden… Vervroegde uittreding, werkloosheidswet, bijstand en WAO hebben de eigen verantwoordelijkheid sterk aangetast. Zo ook de ziekenfondsverzekeringen en andere halfzachte regelingen. Weg met hun collectivisme, leve het individu…! Dat is de politiek van kabinet Balkenende 2! Dat is de voortzetting van de politiek van de paarse regeringen en dan met snellere middelen.

Gebrek aan ideologie?

De schaamteloosheid en de arrogantie van de opdrachtgevers (de kapitalistenelite) is nu totaal overgeslagen naar de uitvoerders en zijn dus nu politiek geworden. Nu zijn er nog mensen die deze regering een gebrek aan ideologie verwijten. Fout, duizendmaal fout! Zij hébben een ideologie, die ze met een hoogmoedige wellust uitdragen. De ideologie van het kapitalisme; de ideologie van de minachting voor het werkende volk; de ideologie van de hebzucht!

Zo hoorde ik onlangs tijdens een discussiebijeenkomst op de televisie meerdere malen de woorden ‘solidariteit’ en ‘zorgzaamheid’ vallen. Als er één ding duidelijk werd, dan was het dat deze mooie woorden zowel de slopende machthebbers als hun opponenten van nut kunnen zijn. Goedwillende mensen, die hun betrokkenheid bij maatschappelijke misstanden vormgeven door belangeloze activiteiten, klagen over de afnemende solidariteit en het toenemend individualisme. Zo wordt het steeds moeilijker om ergens vrijwilligers voor te krijgen. Deze mensen, die uit deze ontwikkeling de conclusie trekken dat de staat juist pal moet staan voor het behoud van collectieve voorzieningen (tegen tweedeling etc.), keren zich tegen de asociale maatregelen van de regering.

Individualisme en collectiviteit

De regeringsvertegenwoordiger gebruikt precies dezelfde argumenten ter verdediging van het kabinetsstandpunt. Terwijl de opponenten het de staat kwalijk nemen dat zij al jaren achtereen bezig is terug te treden en het individualisme aan te wakkeren (eigen verantwoordelijkheid), zegt de regering het draagvlak voor solidariteit onder de bevolking afneemt en daarom gedwongen is nog een minimum aan collectiviteit te handhaven voor ‘hen die het écht nodig hebben’. Hier hebben we dus te maken met een onoplosbaar vraagstuk: juist omdat de kapitalistische staat het individualisme bevordert, moet deze staat collectieve sociale zekerheid in stand houden… Met andere woorden: omdat de staat asociaal is moet hij sociaal zijn. Dit vraagstuk zal eeuwig onoplosbaar blijven als de kernvraag niet meer aan bod komt, als het taboe daarop niet doorbroken wordt. Wat is er met al die miljarden gebeurd, die in de vorm van lastenverlichting en subsidies voor de rijken zijn toegekend? Met die miljardenoverheveling, die zogenaamd nodig was voor de werkgelegenheid, voor de concurrentiepositie, voor herstel van de economie, enzovoorts? Wat is er gebeurd met al die tientallen miljarden die zijn overgeheveld van de collectieve sector naar de particuliere?

Taboe doorbreken

Als dit geen onderdeel uitmaakt van de discussie, als dit niet in leuzen en toespraken van de tegenbeweging aan de orde komt, dan staan de bedrijfssluitingen en massaontslagen, dus de toenemende werkloosheid los van de politieke werkelijkheid. Zoals je het onweer en de daardoor aangerichte schade niet op het conto van het kapitalisme kan plaatsen, zo is dan ook de kapitalistische crisis, het banenverlies van honderdduizenden mensen, een natuurverschijnsel.

Als nu die aderlatingen in de vorm van bezuinigingen en snijden in sociale voorzieningen, maar ook de jarenlange loonmatiging, en ook het nog rijker maken van de rijken, de crisis met zijn sterk oplopende werkloosheid niet hebben kunnen verhinderen, waar hebben we het dan over? Precies! Over het morele failliet van het kapitalisme! En als daar niet over gepraat wordt, dit taboe niet wordt opgeheven, dan blijft de discussie op het niveau van: of de eigen bijdrage per recept nu enkele eurocenten hoger of lager moet zijn. Dat is het niveau van: er moet nu eenmaal bezuinigd worden, we verschillen alleen van mening over de manier waarop. Een volgende keer meer hierover.

De redactie van Manifest is Rinze ontzettend dankbaar voor zijn trouwe bijdragen al deze jaren.