Van loonstrijd tot burgerlijk protest: de Gen Z-demonstraties

Wat in verschillende landen begon als een terechte en noodzakelijke loonstrijd, georganiseerd door vakbonden en voortkomend uit concrete materiële belangen van de werkende klasse, wordt steeds vaker voorgesteld als onderdeel van wereldwijde ‘Gen Z-protesten.’ Demonstraties in landen zoals Bangladesh, Kenia, Indonesië en Marokko verschijnen in media en politiek discours als een algemene strijd van ‘de jeugd’ tegen corruptie, slecht bestuur en autoritaire tendensen. Maar de fundamentele tegenstelling ligt niet werkelijk tussen jong en oud, of tussen ‘goede’ en ‘slechte’ politici, maar tussen arbeid en kapitaal.

Indonesië illustreert deze verschuiving in framing goed. Daar begonnen de protesten als verzet tegen beleid dat het dagelijks leven van werkende mensen direct beïnvloedde. In februari 2025 ontstonden acties onder leuzen als #IndonesiaGelap (“Donker Indonesië”), uit woede over bezuinigingen op onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid. Deze mobilisaties werden grotendeels gedragen door studenten en jonge arbeiders, niet abstract als ‘de jeugd’, maar als onderdeel van de grotere groep mensen die zich terecht zorgen maakten over hun materiële bestaansvoorwaarden.

In augustus escaleerden de protesten toen de regering een huisvestingsvergoeding voor parlementariërs goedkeurde die ongeveer tien keer zo hoog lag als het minimumloon. Wat begon als concrete eisen rond economische frustraties sloeg vervolgens over in bredere, meer abstracte kreten tegen ‘elite‑privilege’ en corruptie. Symbolen zoals de vlag uit de populaire manga en anime One Piece werden gebruikt om een beeld van vrijheid en gelijkheid te versterken. Binnen het kapitalistische systeem blijven dergelijke idealen echter grotendeels symbolisch.

Bangladesh biedt een vergelijkbaar voorbeeld. In de industriële gebieden rond Dhaka en andere textielcentra kwamen grote aantallen kledingarbeiders, vooral jonge vrouwen, in actie tegen lonen die door jarenlange inflatie onleefbaar waren geworden. De eisen waren expliciet materieel: betaling van achterstallige lonen, verhoging van het minimumloon en verbetering van arbeidsomstandigheden. De acties namen de vorm aan van stakingen, wegblokkades en fabriekssluitingen, gericht op werkgevers en een staat die structureel hun belangen negeerde.

In 2024 leidden deze spanningen tot massale straatprotesten die het aftreden van premier Sheikh Hasina en de installatie van een interim-regering veroorzaakten. Internationaal werd dit gepresenteerd als een succesvolle democratische omwenteling. De onderliggende economische structuren bleven echter grotendeels intact: de positie van arbeiders veranderde nauwelijks, repressieve wetgeving bleef van kracht, en de machtsverhoudingen tussen arbeid, kapitaal en staat werden niet fundamenteel herzien.

De illusie van vooruitgang waarmee dergelijke protesten onschadelijk worden gemaakt wordt goed geïllustreerd door de interim-regering van Bangladesh, waarvoor Muhammad Yunus als leider is aangesteld door de president. Dat hij in 2006 een Nobelprijs voor de Vrede heeft ontvangen klinkt goed, maar dat bedenkelijke figuren zoals Henry Kissinger, Moeder Teresa, María Corina Machado en zelfs de Europese Unie deze prijs ook wonnen roept toch op zijn minst vragen op. Yunus won deze prijs dan ook voor de ‘microkredieten’ waarmee hij (tegen enorme rentes) miljoenen mensen in de schulden steekt. Sinds zijn aantreden in de interim-regering is er voor de werkende klasse in materiële zin weinig veranderd, terwijl Yunus’ bank belasting- en andere voordelen van de overheid heeft ontvangen en lopende rechtszaken zijn komen te vervallen.

Het oorspronkelijke klassenkarakter van de mobilisaties werd in internationale media en politiek discours afgevlakt tot een generiek generatienarratief. Door de oorspronkelijke materiële eisen te vervangen door brede, moreel geladen kreten, verdwijnt de klassenanalyse van de beweging en wordt zij politiek onschadelijk gemaakt. Corruptie wordt voorgesteld als individueel falen, los van de kapitalistische basis waaruit zij voortkomt. In werkelijkheid gaat het niet om een fundamentele breuk met het kapitalisme, maar om een strijd tussen verschillende fracties van het kapitaal. De energie van de werkende bevolking en jongeren wordt vaak gekanaliseerd richting conflicten binnen de burgerlijke klasse, in plaats van richting de afschaffing van uitbuiting. Welke groep ook wint, de basisstructuren van privébezit van productiemiddelen, loonarbeid en winstmaximalisatie blijven onveranderd.

Het is belangrijk te benadrukken dat de loonsverhogingen en andere concessies in zowel Indonesië als Bangladesh voorbeelden zijn van terechte economische strijd. Tegelijkertijd moeten we oppassen dat bewegingen die gegrond zijn in terechte problemen niet worden ingekapseld door de burgerij. De brede vakbonden en de ideologische lijn van de communistische partij komen samen om de weg van klassenstrijd vrij te maken.

Enerzijds laat de ervaring zien dat concrete, klassengerichte eisen zoals werkzekerheid, lonen, onderwijs en sociale voorzieningen essentieel zijn voor een succesvol protest en voor het verdedigen van de belangen van de werkende bevolking. Anderzijds benadrukt het dat een communistische partij noodzakelijk is om een machtswisseling niet te beperken tot een herverdeling binnen de burgerlijke klasse, maar om deze te transformeren tot een revolutie die de basisstructuren van kapitalistische uitbuiting aanpakt. De stappen hier tussenin moeten gemaakt worden door de arbeidersklasse, waarbij ze zich losscheurt van burgerlijke en opportunistische oplossingen en een onafhankelijke politiek op basis van klasse haar ontwikkelt. Alleen door deze aanpak van materiële eisen en revolutionaire organisatie kan een vooruitstrevend perspectief worden gerealiseerd.

Luna is kaderlid van de CJB.