Verleden en heden

Wat hoorde ik daar een radiopresentator zeggen? De Finse componist Sibelius had een stuk gecomponeerd als een protest van zijn volk tegen de Russische onderdrukking. Ook hoorde ik in een tv-quiz een vraag tegen welke ideologie de Trumandoctrine gericht was (antwoord: communisme) de presentator als uitleg nog zeggen: tegen de uitbreiding van de Sovjet-Unie.

De man van de radio moet gezien het tijdsgewricht tsaristisch Rusland als onderdrukkende natie bedoeld hebben, maar ik durf er heel wat om te verwedden dat in deze tijd van oorlogspropaganda en onvoldoende kennis van de geschiedenis hele volksstammen hier bij het horen van Russische onderdrukking aan de Sovjet-Unie als de boosdoener hebben gedacht. En zo werd de quiz-vraag op de televisie alsnog zo uitgelegd dat de Sovjet-Unie op verovering van andere landen uit was. Zo werkt het hedendaags anticommunisme.

Het toeslagenschandaal! Vanaf het begin van het bekend worden van dit schandaal rond de toeslagen kinderopvang hebben wij hier aandacht aan besteed en betoogd dat dit schandaal niet naar de achtergrond geschoven mag worden. Dit grof schandaal waardoor vele duizenden mensen de vernieling in zijn geholpen moet de geschiedenis ingaan als één van de voorbeelden hoe het kapitalisme op de huidige trap van ontwikkeling werkt. Hebben wij in deze krant ook al niet in het begin geschreven dat men zal proberen dit schandaal - waardoor zelfs de toenmalige regering moest aftreden - dezelfde verantwoordelijken er hun voordeel proberen uit te halen? Het waren niet de politiek verantwoordelijken en de uitvoerders die niet deugen, maar het systeem van toeslagen deugt niet en moet daarom op de schop… Dat kunnen wij dagelijks horen. Ze gingen zo weer in een volgende regering zitten. In dit land zijn er voor minder in de gevangenis terecht gekomen!

Wij moeten de discussie voeren over wat er zoal de afgelopen 35 tot 40 jaar in ons land en in de rest van de kapitalistische wereld veranderd is wat het gedachtegoed onder de bevolking betreft. Het is de heersende klassen gelukt om voor een groot deel de denkbeelden over collectivisme om te zetten in individualisme. Zo kon bijvoorbeeld het schandaal rond de toeslagen in een parlementaire strijd blijven hangen en daardoor ook nog een paar goedwillende volksvertegenwoordigers tot slachtoffer malen.

Het is uiteraard niet te ontkennen dat er zo nu en dan strijd wordt gevoerd tegen verslechteringen en voor verbeteringen. Er zijn zelfs voorbeelden van activiteiten tegen oorlogsvoorbereiding en voor vrede, maar deze worden in het algemeen niet als tegen het systeem (het kapitalisme) gezien. En dat ondanks dat ‘kapitalisme’ steeds vaker als een ‘vies’ woord wordt gezien. Wat inmiddels door hele hordes mensen ook als een ’vies’ woord wordt gezien en ook gebruikt is het woord ‘links’. In de ogen van veel gewone mensen staat links helemaal niet voor anti-kapitalisme, maar voor allerlei zaken waarvan zij last denken te hebben. Het is de klassentegenstander met hulp van voor links en progressief doorgaande partijen door al die jaren heen gelukt, grote delen van de werkende bevolking naar rechts te drijven. Wat ook in stemgedrag bij verkiezingen tot uitdrukking komt.

Soms denk ik aan vele jaren terug. Hoe vertegenwoordigers van toen als links en progressief bekend staande politieke partijen bij acties tegen bedrijfssluitingen in de discussie van standpunten blijk gaven waarin werkgelegenheid voor lager opgeleiden - fabrieken, werkplaatsen, scheepswerven - niet belangrijk was; erger zelfs, slecht voor het milieu was. Het was de tijd dat het begrip hoogwaardige werkgelegenheid en dus ook laagwaardige werkgelegenheid in zwang kwam. Het waren qua taalgebruik in feite al de voorbodes voor wat later de aanval op het ‘kapitalisme met het menselijk gezicht’ zou worden. En wat later gewoonlijk neoliberalisme is gaan heten. Het begin van het einde van de Sovjet-Unie en de andere socialistische staten viel samen met de grote ombuiging van het kapitalisme in reactionaire richting. De VS president Reagan kreeg samen met de laatste leider van de Sovjet-Unie Gorbatsjov de Nobelprijs voor de Vrede en ging zo - samen met de conservatieve leider Thatcher in Groot-Brittannië - de geschiedenis in.

Bij heel veel mensen onder de werkende bevolking en - vergis je niet - ook onder de gepensioneerden staat het begrip links voor elitair, voor op hen neerkijkend. Onder bij links horende politici, columnisten en andere gezaghebbende opiniemakers veronderstellen zij niet hun bestaan als zodanig. Wel voelen zij zich als massa door hen aangesproken als negatief. Zij voelen dag in dag uit de vermaning dat zij vlees eten, dat zij niet lief voor mensen van buiten of ‘van kleur’ zijn. Dat zij homofoob zijn. Zij ervaren de officiële opiniemakers op radio, tv, in kranten en tijdschriften als een andere wereld waar vooral de positiviteit over ‘mensen met een migratie-achtergrond’, genderidentiteit van afstraalt en waar de gezelschappen in beeld en geluid het vooral heel erg met elkaar eens zijn. Zij zien en horen die lieden, die hen niet eens zien staan, heel erg tegen kolonialisme en slavernij zijn, zodat geen gewoon mens daar tegenop kan bieden. En, waar zij het ook heel erg met elkaar over eens zijn, zijn de miljardenuitgaven voor bewapening…

Een groot deel van het gewone volk wil ook andere geluiden horen. Nou, die geluiden zijn er en het mag daar zelf aan mee doen.

Kleine schermpjes, grote ongenoegens. De decennia-lange politieke en ideologische beweging van collectivisme naar individualisme heeft voor de reactionaire krachten tot resultaten geleid. Het verdient aanbeveling hier aandacht aan te besteden. Bijvoorbeeld: hoe het persoonlijk welbevinden qua bezwaren steeds meer belemmeringen opwerpen tegen plannen en voorzieningen ten algemene nutte, om maar niet te spreken van toenemende weerstand tegen vluchtelingenopvang. Let wel, regeringen kunnen pas dan collectieve verworvenheden afbouwen als het individualisme voldoende tot de bevolking is doorgedrongen. Waarom zou je je druk maken over vluchtelingen uit oorlogsgebieden of een gemeentelijke voorziening voor de jeugd accepteren als je denkt dat de waarde van jouw woning daardoor daalt?

Noot van de redactie

In deze bijdrage van Rinze Visser worden belangrijke tendensen benoemd die delen van de werkende klasse in de handen van extreemrechts drijven. Anticommunisme, individualisme en de neerbuigende houding van zogenaamd ‘linkse’ en ‘progressieve’ partijen spelen daarin een belangrijke rol. Partijen die bovendien keer op keer beleid hebben gesteund dat de rechten, voorzieningen en inkomens van de arbeidersklasse aantast.

Voor meer over de tendens van de invloed van extreemrechts en zelfs fascistisch gedachtegoed en de strijd daartegen, zie: ‘Voor de gewone burger?’, het materiaal van de conferentie over fascisme en antifascistische strijd van de Europese Communistische Actie, verklaring NCPN naar aanleiding van de Internationale Dag tegen Homofobie, Bifobie, Transfobie en Interseksefobie en ‘Over de extreemrechtse invloed op de jeugd’.