Ber en Uut Hulsing: “Van jou heb ik niets meer gehoord”

Het waren twee trouwe kameraden, verzetsstrijders, geliefden en ze schreven voor De Waarheid. Bovenal waren zij een succesvol communistisch zangduo. Wie waren deze CPN-‘sterren’ van weleer en wat lag er aan de basis van hun succes?

Ber Hulsing en Guurtje Anna Catharina Lubbes, later bekent als Ber en Uut, leerden elkaar kennen in de Verkade fabriek te Zaandam. Beiden kwamen niet uit een klassiek arbeidersnest, maar uit de lage burgerij waar kunst en cultuur onderdeel waren van hun opvoeding. In de laatste jaren voor de oorlog kwamen zij in aanraking met de vele communisten die de Zaanstreek rijk was. Ze organiseerden zich en werden lid van de Communistische Partij van Nederland (CPN). Tijdens de bezettingsjaren schreef Ber Hulsing voor De Vonk, als onderdeel van De Waarheid (communistische verzetskranten). Het stel werd steeds actiever in het verzet naarmate de oorlog voortduurde en verspreidde kranten, plakte posters op en begon zelfs met het drukken van kranten en pamfletten. In die tijd leerde zij (o.a.) Marcus Bakker kennen, een van de weinige kameraden in hun kring binnen de Zaangroep die de oorlog wel overleefde. Tussen alle illegale activiteiten door besteedde het stel veel tijd aan het geven van scholingen aan jonge en ongeschoolde communisten.

Door de onvermoeibare strijd tegen het fascisme van de nazi’s en de vele offers die de communisten vaak met hun leven betaalden, nam na de oorlog de activiteit en populariteit van de CPN sterk toe. Zo veranderde in een zeer korte tijd de illegale CPN, ondanks het verlies van vele belangrijke kaders, naar een van de belangrijkste en actiefste partijen van de werkende klasse. Die verschuiving nam een dynamiek mee waar Ber en Uut als bekend zangduo uit zouden komen.

Beiden waren altijd al bezig met muziek, cabaret en toneel. Na de oorlog was hier ook sterke behoefte aan, zowel bij de communisten als bij hun vele sympathisanten. Voor jaren na de oorlog was het befaamde Waarheid-zomerfeest het grootste festival van Nederland. Uit het hele land trokken bussen en treinen vol kameraden met hun gezinnen naar het jaarlijkse festival. Voor vele van hen was dit het eerste ‘uitstapje’ van hun leven. Naast politieke toespraken, openbare scholingen en woorden van internationale genodigden, was er plaats voor muziek en theater.

Uut zong en Ber schreef de liederen en begeleidde Uut met zijn gitaar. Ze werden daarnaast beiden lid van de communistische cabaretgroep ’t Gaat Goed-cabaret, of GG-cabaret. “Het gaat goed” slaat op de slotzin van geheime brieven tijdens de oorlog, vaak om elkaar een stukje gevoel van geruststelling mee te geven in angstige tijden.

Het ging goed met het aanzien en het repertoire van Uut en Ber; de liederen sloegen aan bij het publiek. Hun liederen waren zeker strijdliederen, maar vaak met een ondertoon van verdriet, hoop en humaniteit. Juist deze combinatie maakte het mogelijk om tot de spreekwoordelijke harten van de toeschouwers door te dringen, temeer bij hen die zoveel angst en leed hadden meegemaakt in de oorlog.

Veel van hun oeuvre is nooit daadwerkelijk op band opgenomen, vele liederen namen zij mee in hun graf. Liederen met titels als Spaans rood, De werkster, Die hebben het geld en Alleen een woning, spreken tot de verbeelding. De grote uitblinker en zeker hun bekendste nummer is wel Van jou heb ik niks meer gehoord.

De kern van dit nummer is het gemis van een geliefde kameraad, die is opgepakt en nooit meer uit Duitsland (een Duits concentratiekamp) is teruggekeerd. Het speelt in op de ervaringen van de luisteraar en gaat eigenlijk over het gevoel van ‘achterblijven’, maar ook om de strijd nadien voort te zetten. Als Ber en Uut dit nummer speelden, terwijl honderden mensen in het zomergras zaten, was het stil. Ouders hielden op met praten en kinderen met ravotten, alleen de wind dat over het gras streelde, maakte een zachte ruis op de achtergrond. Iedereen wist dat als dit nummer werd aangekondigd, men binnen enkele ogenblikken geraakt zou worden door het verleden; de gevoelige snaar van de heldhaftige verzetsmens werd aangeraakt. In een tijd waar gevoelens überhaupt niet veel werden uitgesproken, werkte juist dit lied als een aderlating van de pijn.

Het succes van Ber en Uut duurde niet lang. Al in 1949 werden zij gedwongen de keuze te maken: weggaan bij de CPN of nooit meer door de VARA te worden uitgenodigd. Ze kozen uiteraard voor het laatste. Ze bleven optreden, maar uitsluitend nog voor CPN-gelegenheden. Zij waren communisten en ook zij waren niet immuun voor de anticommunistische en reactionaire represailles van de burgerij en de Nederlandse staat. Juist dit gegeven maakte de werkelijkheid zo cru. Ber en Uut vochten in het meest georganiseerde en actiefste verzet van het land, voor de bevrijding van iedereen. Juist dat land sloot enkele jaren na de bevrijding voor hen de deuren. Zo betaalden zij hun strijd met hun eigen vervolging.

Ber en Uut zijn echter niet vergeten. In de Zaanstreek is hun muziek nog bekend en zelfs tijdens bevrijdingsfestivals wordt hun lied nog wel eens gebruikt. Het vlammetje van hun herinnering is ook niet gedoofd bij de partij en haar kameraden vandaag de dag. Tijdens het vijfde CJB zomerkamp, werd Van jou heb ik niets meer gehoord nog opgevoerd als muzikale bijdrage.