Skip navigation
Je kan me nog meer vertellen

Ceci n'est pas une haai

Dit artikel verscheen in de editie van Manifest van dinsdag 3 november 2026

Foto: Sabur Martiana / CC BY 2.0 & Olaf Kosinsky / CC BY-SA 3.0 DE

Duitsland is bezig met een initiatiefwet om Israëlontkenning strafbaar te maken met maximaal vijf jaar cel, en ze zijn niet de enigen. Europa-breed wordt er beleid gemaakt voor de pro-Palestina protesten, veelal gebaseerd op de werkdefinitie van antisemitisme van de 'International Holocaust Remembrance Alliance'. Deze definitie van antisemitisme gaat juridisch bepalen wat het antisemitisme is waarop je veroordeeld kan worden.

In een wereld waarin antisemitisme en antizionisme onterecht steeds meer aan elkaar gelijknamig worden gemaakt, kan één bepaalde definitie van dit woord dus een groot verschil maken. Met de kerndefinitie van de IHRA is in principe weinig mis, maar de schoen begint te wringen bij 3 onderstellingen. Antisemitisme volgens de IHRA is o.a.:

  • Het ontzeggen van het recht op zelfbeschikking aan het Joodse volk, bijvoorbeeld door te beweren dat het bestaan van de staat Israël een racistische onderneming is.
  • Het hanteren van dubbele maatstaven door van Israël een gedrag te eisen dat van geen enkele andere democratische natie wordt verwacht of geëist.
  • Het vergelijken van het huidige Israëlische beleid met dat van de nazi’s.

Kritiek op Israël wordt dus gelijkgeschakeld aan antisemitisme. Het is duidelijk: als men de werkdefinitie van de IHRA als juridische kader hanteert, dan kan die gebruikt worden om hard op te treden tegen vreedzame protesten tegen de genocide in Gaza. Met alle gevolgen voor de vrijheid van meningsuiting van dien. En het is niet alsof landen deze definitie moeten kiezen. De definitie van de IHRA is een van de vele mogelijke vastgelegde definities van antisemitisme. Een alternatief is bijvoorbeeld al de, Jerusalem Declaration on Antisemitism, de JDA, die een scherper onderscheid maakt tussen antisemitisme, haat tegen Joden, en antizionisme, protest tegen de reactionaire staatsideologie van Israël.

En toch wordt door vele partijen de IHRA-defintie gebruikt voor hun juridische kaders en hun beleid. Zo is daar Duitsland, waar ze aan de hand van deze bepaling gevangenisstraffen willen opleggen. Harvard nam deze definitie vorig jaar aan, om verdere studentenprotesten te onderdrukken, en ook voor de Nederlandse staat geldt deze definitie als uitgangspunt in beleid en strafrecht.

Om alvast te wennen aan deze nieuwe situatie gaat de rest van deze column niet over Israël.

In de Zuid-Koreaanse stad Busan zwemt sinds 18 september een haai in de haven. Het beest is 3,5 meter lang en wordt door de massaal toegestroomde toeristen liefkozend Bukangi genoemd. De haai is waarschijnlijk met de vissen (lees: zijn eten) mee geëmigreerd, die door de opwarming van het zeewater steeds noordelijkere wateren opzoeken. Op 21 oktober is er geprobeerd om de haai weer met grote netten terug naar de zee te leiden, maar na enkele uren zwom Bukangi weer vrolijk rond in de haven van Busan. Hij vreet daar alles kaal en verwoest volledige ecosystemen. De ravage is enorm, er staat geen een koraal meer op de ander en vissen jong en oud zijn kapotgebeten. Maar dat is niet erg, want deze haven is hem 3000 jaar geleden beloofd.

Ondertussen staan de toeristen op de kade de haai te fotograferen. Camera's staan er continu bovenop. De hele wereld kan meekijken, maar niemand doet iets.

Bukangi de haai staat er echter niet alleen voor. Hij schijnt ondertussen contact te hebben met een dik rood-oranje rund uit Amerika. Samen hebben ze afgesproken dat zij, wanneer alle vissen dood zijn, van de haven van Busan een luxeresort gaan maken.

Bukangi hield laatst water-verkiezingen waarin hij zou bepalen wat hij de komende jaren in de haven zou doen. De keuze was: hetzelfde als hiervoor of een generaal van de IDF.

Activisten wereldwijd roepen ondertussen dat deze haai van de haven naar de zee moet, maar dankzij nieuwe regels mogen ze dat binnenkort niet meer zeggen. Want nu stelt Bukangi dat niemand zijn aanwezigheid in de haven meer in twijfel mag trekken, en dat commentaar op deze ene haai commentaar op alle haaien betekent. En dat is raar, want zo werkt dat helemaal niet. Een hamerhaai voor de kust van Spanje heeft natuurlijk niks met Bukangi in de haven van Busan te maken.

Juist met deze Bukangi-defintie worden alle haaien met elkaar gelijknamig gemaakt, terwijl dat juist niet de bedoeling is. Ondertussen komt een oceaan vol vissen wereldwijd het koraal op om het op te nemen voor de vissen van de haven van Busan. Waaronder verrassend veel scholen guppies. Maar nu lopen deze guppies het risico dat als ze kritiek hebben op de haai van de haven van Busan, dat ze voor vijf jaar in de Marianentrog worden opgesloten door Duitsland.

Hoe het nu verder moet weet ik ook niet. Ik hoop dat ze de haai snel weten te vangen, wat mij betreft maken ze er vinnensoep van. Ik weet nog een heel goed restaurant in Den Haag.

Wil je een abonnement op Manifest?

Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland

Manifest is de krant van de CPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.

Abonneer Nu!