De Europese Communistische Actie herdenkt de 90e verjaardag van de oprichting van de Internationale Brigades en het heroïsche offer van duizenden werkende mannen en vrouwen. Zij lieten hun eigen land, hun baan, hun familie en hun thuis achter om in Spanje tegen het fascisme te strijden – en dat terwijl veel van de communistische partijen waartoe zij behoorden, in de illegaliteit moesten opereren. Hun moed blijft tot op de dag van vandaag een referentiepunt voor de strijd van de arbeidersklasse, en hun ervaring biedt bovendien waardevolle politieke lessen die we niet mogen vergeten.
Op 14 oktober 1936 arriveerden de eerste internationale brigadisten in Albacete. De komst van deze brigadisten naar Spanje vormt een van de duidelijkste historische voorbeelden van proletarisch internationalisme, tot stand gekomen door het politieke en organisatorische initiatief van communistische partijen uit de hele wereld. Het moet benadrukt worden dat de Sovjet-Unie de voornaamste leverancier van wapens aan het republikeinse Spanje was. Zij vormde zonder twijfel de drijvende kracht achter de internationalistische hulp die gedurende de gehele oorlog vanuit alle hoeken van de wereld het Spaanse volk bereikte.
De Internationale Brigades kwamen voort uit een besluit van het Uitvoerend Comité van de Communistische Internationale op 18 september 1936. In Parijs werd onmiddellijk een internationaal wervingscentrum opgezet, waarbij de Franse Communistische Partij (PCF) en de Italiaanse Communistische Partij (PCI) – die destijds in ballingschap verkeerde – een fundamentele organisatorische rol speelden.
In de loop van de oorlog trokken maar liefst 35.000 arbeiders uit meer dan 53 landen – verspreid over Europa, Amerika, Azië en Afrika – naar Spanje. Sommigen konden niet naar huis terugkeren; zij kregen te maken met repressie op de werkvloer, administratieve obstakels en zelfs gevangenisstraf.
Tijdens de strijd tegen het fascisme in Spanje namen de Internationale Brigades deel aan beslissende veldslagen, zoals die bij Madrid, Guadalajara, Belchite, Teruel, Caspe en aan de Ebro. In elk van deze veldslagen lieten zij een onuitwisbare indruk achter, evenals een voorbeeld van onbaatzuchtigheid en opoffering.
De rol van de Internationale Brigades in de Spaanse Burgeroorlog herinnert ons eraan dat, wanneer men geconfronteerd wordt met een machtige – soms zelfs sterkere – vijand, de overwinning kan worden behaald door de krachten van de arbeidersklasse en haar geest van opoffering te mobiliseren. Tijdens de Slag bij Guadalajara werd het aanvankelijke materiële overwicht van de fascisten – die beschikten over meer artillerie, machinegeweren, voertuigen en gemotoriseerde eenheden dan de antifascisten – tenietgedaan door het heroïsche verzet van de arbeidersklasse. De Internationale Brigades speelden een belangrijke rol in deze strijd, die het internationale karakter van de oorlog duidelijk onderstreepte. Daar kwamen de fascistische eenheden van Mussolini’s Corpo Truppe Volontario oog in oog te staan met de Italiaanse brigadisten van het Garibaldi-bataljon, onderdeel van de XII Internationale Brigade.
Na de oorlog kregen de brigadisten, net als de Spaanse arbeiders, te maken met de wrede gevolgen van de nederlaag. Sommigen belandden in de meedogenloze Spaanse concentratiekampen, waar zij werden blootgesteld aan vernederende omstandigheden en martelingen. Anderen werden standrechtelijk geëxecuteerd. Sommige brigadisten werden bovendien gedeporteerd naar de beruchte naziconcentratiekampen. De meesten van hen kwamen in gevangenschap om het leven.
De terugtrekking van de Internationale Brigades uit de strijd tegen het fascisme in Spanje verdient analyse door communistische en arbeiderspartijen. Hoewel de brigadisten een prominente rol speelden in de oorlog, probeerden talloze krachten binnen het Republikeinse kamp herhaaldelijk hun slagkracht te beperken, gedreven door angst voor de Communistische Internationale. Een voorbeeld hiervan zijn de pogingen van Indalecio Prieto om de Brigades organisatorisch te verzwakken, met name na de Slag bij Belchite. In mei 1938 publiceerde de president van de Republikeinse regering, Juan Negrín, zijn beroemde “Dertien Punten”. Hierin riep Negrín op tot verzoening met de democratische burgerlijke regeringen. Hij streefde ernaar het fascisme te verslaan via internationale actie, waarbij hij voorbijging aan het burgerlijke klassenkarakter van het fascisme zelf.
In oktober van dat jaar kondigde Negrín voor de Volkenbond de eenzijdige terugtrekking van de Internationale Brigades uit Spanje aan. Hij hoopte dat de regeringen van de burgerlijke democratieën vervolgens zouden eisen dat de binnenvallende troepen van de fascistische landen zich zouden terugtrekken. Hij hield er geen rekening mee dat de democratieën door hun beleid van 'niet-inmenging' al duidelijk hadden gemaakt dat de fundamentele tegenstelling niet lag tussen 'democratie' en 'fascisme', maar tussen de klassenbelangen van de bourgeoisie en die van de arbeidersklasse.
De ervaring van de Internationale Brigades biedt ons daarom waardevolle lessen voor de strijd van vandaag. Ze leert ons dat zowel de burgerlijke democratie als het fascisme vormen zijn van het beheer van een verrot, uitbuitend systeem. Beide hebben hetzelfde klassenkarakter: ze ondersteunen de winsten van het grootkapitaal en druisen in tegen de belangen van de arbeidersklasse. Ze leert ons dat de essentie van de antifascistische strijd de antikapitalistische strijd is, omdat alleen de arbeidersklasse een consequente strijd tegen het fascisme kan voeren door het systeem te bestrijden dat het voortbrengt en in stand houdt: het kapitalisme. Fascistische, extreemrechtse krachten waren – en zijn dat vandaag de dag nog steeds, zoals recente ontwikkelingen bevestigen – een nuttige reserve voor het burgerlijk beheer van de kapitalistische barbarij. Zij vormen een noodzakelijk wapen voor elke bourgeoisie om de repressie tegen de klassengeoriënteerde arbeidersbeweging te intensiveren, en om de ahistorische theorie van de ‘twee uitersten’ en het anticommunisme te bevorderen.
De geschiedenis en de bijdrage van de Internationale Brigades leren ons dat arbeiders uit verschillende landen, ondanks dat ze verschillende talen spreken, hun internationalistische solidariteit zelfs met wapens in de hand uiten, naast andere volkeren strijden, dezelfde klassenbelangen verdedigen en één enkele macht vormen.
Een analyse van de ervaringen in Spanje en andere landen toont aan dat de doorslaggevende factor in de strijd van communisten – als voorhoede van de klassenstrijd – het ontwikkelen van een revolutionaire strategie is. Dit staat haaks op de ondermijnende rol van opportunisme en sociaaldemocratie. De strategie mag niet proberen de functies van het kapitalistische systeem te herstellen, maar moet zich er juist tegen keren om het omver te werpen. Dit zal de arbeidersklasse in staat stellen de macht te grijpen en het socialisme te vestigen.
Op 28 oktober 1938 namen de Internationale Brigades afscheid van Spanje tijdens een ontroerende ceremonie in Barcelona. De afscheidswoorden van Dolores Ibárruri, ‘La Pasionaria’ – de historische Spaanse communistische leidster – klinken nog altijd na in onze oren:
“Wanneer de olijfboom van de vrede weer bloeit, keer dan terug naar onze zijde. Hier zullen degenen onder jullie die geen vaderland hebben, een vaderland vinden; degenen onder jullie die zonder vriendschap hebben moeten leven, zullen vrienden vinden; en jullie allen, ja jullie allen, zullen de genegenheid en dankbaarheid van het gehele Spaanse volk vinden (...)”
Leve de Internationale Brigades! Leve het proletarisch internationalisme!
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de CPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
