De verkiezingen in Hongarije zijn achter de rug. De uitdager van de regerende partij FIDESZ van Viktor Orbán, Peter Magyar met zijn TISZA-partij, heeft de verkiezingen gewonnen. In Brussel viert men feest en Washington en Moskou hebben misschien een strategische partner verloren. Hoe nu verder met Hongarije?
We beginnen bij het begin van FIDESZ. De partij die zestien jaar de lakens uitgedeeld heeft in Hongarije. De partij werd opgericht rondom de contrarevolutie in Hongarije in 1988 als een anticommunistische oppositiepartij, mede door Viktor Orbán. De partij werd samen met Orbán in 1990 in het nieuwe burgerlijke parlement verkozen. Na de contrarevolutie bracht het kapitalisme, zoals in heel Oost-Europa, armoede, werkloosheid en meer dan 30 procent inflatie.1 Binnen een aantal jaar kromp de economie met 20 procent.2 De voormalige collectieve boerderijen in Hongarije werden na de contrarevolutie ontbonden. Zo ontstond er een grote groep werkloze landarbeiders aan de ene kant en een groep rijke boeren aan de andere kant die wisten het voormalige collectieve land te vergaren. Ook stortte de industrie in door de privatiseringen van de jaren negentig. Grote steden wisten via investeringen van buitenlands kapitaal en de dienstensector nog enigszins het hoofd boven water te houden, in de rest van het land resulteerde het in werkloosheid en armoede. Burgerlijke regeringen van ‘conservatief’ tot ‘socialistisch’ (lees: sociaaldemocratisch) konden de problemen van de Hongaarse arbeidersklasse niet oplossen. Door alle instabiliteit, armoede en corruptie werd FIDESZ steeds populairder en werden zo in 1998 de tweede partij van Hongarije. De partij stapte in een instabiele coalitieregering met Orbán aan het roer, maar de regering was ineffectief, verdeeld en werd uiteindelijk weggestemd in 2002.
De daaropvolgende liberaal-sociaaldemocratische regeringen waren immens impopulair. De zittende premier moest in 2006 opstappen na massaprotesten door een gelekt privégesprek waarin hij toegaf gelogen te hebben over de successen van de coalitie. De partijen bleven regeren maar de impopulariteit en de financiële crisis 2008 zorgde ervoor dat FIDESZ in 2010 een absolute meerderheid bemachtigde in het parlement. Vanaf dat moment sloeg FIDESZ een nog er reactionaire weg in. Anticommunisme verpakt in Hongaars nationalisme en katholicisme vierde hoogtij. Communistische symboliek werd verder aan banden gelegd, er werd een cult gecreëerd rond de gepoogde contrarevolutie van 1956, en stapsgewijs werden fascisme en communisme wettelijk gelijkgesteld. Een voorproef van de resolutie van de Europese Unie (EU) van 2019 die hetzelfde doet.
Onder FIDESZ greep de overheid ook in op economisch gebied. Via verhoogde belastingen op buitenlandse banken probeerde de staat het bankwezen voor 50 procent in ‘Hongaarse’ handen te krijgen. De aankoop van land door buitenlands kapitaal werd beperkt en contracten voor publieke projecten zoals infrastructuur werden aan de lokale burgerij gegeven. In de jaren vanaf 2010 hervormde FIDESZ Hongarije door de media, rechtspraak en oppositie aan banden te leggen. Hongarije positioneerde zich ook steeds meer als een ‘neutraal’ land dat, ondanks haar lidmaatschap van de EU en NAVO, geopolitiek steeds meer een eigen weg bewandelde. Dit tot ongenoegen van Brussel. Zeker sinds de opkomst van het Euraziatische blok en de invasie van Rusland in Oekraïne is Hongarije een spil geworden in de EU en NAVO, waar de belangen van het Amerikaans, Europees en Russisch kapitaal de politieke richting bepalen en verschillende delen van de Hongaarse burgerij steunen.
De EU, Rusland en China
Er waren en zijn veel belangen in Hongarije van zowel het Euraziatische kapitaal van Rusland en China als het Euro-Atlantische blok van de EU en VS. FIDESZ positioneert zich zoals eerder benoemd als ‘neutraal’. Zo sputteren ze tegen als het aankomt op gebied van sancties tegen Rusland, het steunen van Oekraïne en het toetreden van nieuwe NAVO-landen. De reden hiervoor is dat Hongarije voor 80 procent afhankelijk is van goedkoop Russisch gas en olie. Ook leende het Russische staatsbedrijf Rosatom €10 miljard aan Hongarije om een kerncentrale te bouwen. Hiernaast werken Russische en Hongaarse staatsspoorwegbedrijven samen om makkelijker goederen te verplaatsen van het Russische spoor naar het Europese (deze verschillen van breedte), om de Trans-Siberische spoorlijn, die ook gekoppeld is aan Mongolië, Centraal-Azië en China, te verbinden aan Europa. Ook investeert China in het kader van De Nieuwe Zijderoute in spoorwegverbindingen tussen de Balkan en Boedapest. Dit om makkelijker Chinese goederen die daar via de havens binnenkomen te verschepen richting de rest van Europa.
Het Amerikaans kapitaal investeert ook gretig in de Hongaarse economie. Hongarije koopt vloeibaar aardgas van de VS. De landen werken samen op het gebied van kernenergie en Hongarije koopt in het kader van de NAVO Amerikaanse wapens. Hongarije is een strategisch land voor de Amerikaanse burgerij, zoals het bezoek van de vicepresident Vance vlak voor de verkiezingen aan Hongarije en de steunbetuiging van Trump aan Orbán benadrukten. Dit omdat de tegendraadse houding van FIDESZ binnen de EU de eenheid verzwakte waardoor de VS een sterkere concurrentiepositie behield. Ook werd er geprobeerd om met investeringen in de Hongaarse economie de invloed van Chinees en Russisch kapitaal in te perken. Dit alles overgoten in een reactionair ideologisch sausje. Trump heeft overigens al benoemd dat Magyar “een goed mens” is en Vance benoemde dat de VS bereid is “samen te werken” met de nieuwe premier.
De EU kijkt sinds 2022 met argusogen naar Hongarije, waar de nationale burgerij ondanks de EU-sancties tegen Rusland geen afstand wilde doen van hun oostelijke economische belangen. Onder het mom van zorgen over de rechtsstaat, corruptie en vrije pers droogden EU-gelden voor Hongarije op. Het gaat om subsidies van zo’n €18 miljard. Interessante ontwikkelingen gezien EU-landen zoals Cyprus en Griekenland het bijvoorbeeld slechter doen op het gebied van persvrijheid.3 Ook EU-kandidaat Servië doet het veel slechter, maar sinds de lithiumdeal4 tussen Servië en de EU zien we EU-chef Ursula von der Leyen lachend handen schudden met de Servische president Aleksander Vucic. Ook op het gebied van corruptie staat Hongarije volgens Eurostat, hoewel onderaan de lijst, op hetzelfde niveau als Bulgarije dat veel minder hard bekritiseerd wordt.5 Zorgen over zogenaamde mensenrechten zijn dus vooral prioriteit als het de concurrentiepositie van het Europese kapitaal in het geding komt en dus een wassen neus.
De verkiezingen in het nieuws
Bij mensen die de burgerlijke pers de afgelopen tijd hebben gevolgd kan het gevoel bekruipen dat er een politieke aardverschuiving plaatsgevonden heeft in Hongarije. Wie tussen de regels doorleest, ziet echter dat er voor de arbeidersklasse van Hongarije wezenlijk weinig tot niets gaat veranderen. Verkiezingswinnaar Peter Magyar en zijn partij TISZA staat inhoudelijk niet fundamenteel anders in de wedstrijd dan Viktor Orbán. Op het gebied van LHBTI-rechten, rechten van vluchtelingen en ook economisch beleid staat TISZA niet ver van FIDESZ. Niet gek ook gezien Magyar tot een aantal jaar geleden nog een goedbetaalde zetel had namens FIDESZ in het Europese parlement. De Hongaarse arbeidersklasse hoeft daarom niet te rekenen op verbeteringen in hun levenspeil. Alleen een deel het Hongaarse kapitaal zal profiteren van de nog vrij te geven EU-fondsen die Magyar zo snel mogelijk zal proberen te innen. Deze verkiezingen gingen niet om de belangen van de werkende klasse maar vooral om de oriëntatie van delen van de Hongaarse heersende klasse: oost of west?
Heiko is lid van het Partijbestuur en de Commissie Internationaal van de NCPN.
- https://www.elibrary.imf.org/display/book/9781557756992/ch009.xml#:~:text=Macroeconomic%20Developments%2C%201990%2D97,PPI%20inflation%20were%20very%20similar.
- https://fred.stlouisfed.org/data/NYGDPPCAPKDHUN
- https://rsf.org/en/index?year=2025
- Een essentiële grondstof voor onder meer accu’s van elektrische auto’s
- https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_16_50/default/table
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
