Enkele lessen van de Oktoberrevolutie

Afgelopen maand bereikte ons het droevige bericht dat Tibor Zenker, voorzitter van de Oostenrijkse Partij van de Arbeid (PdA), onverwachts is overleden op 50-jarige leeftijd. Ter nagedachtenis aan onze kameraad Tibor publiceren wij hier een artikel van zijn hand dat in november 2025 werd gepubliceerd in Zeitung der Arbeit, de krant van de PdA.

Tibor Zenker speelde een belangrijke rol bij de oprichting en ontwikkeling van de PdA en de Europese Communistische Actie (ECA). Met zijn inzichtvolle boeken en artikelen, en met zijn mening die hij op heldere, eerlijke en kameraadschappelijke wijze wist over te brengen, droeg hij bij aan de versterking van de theoretische grondslagen van de Oostenrijkse en internationale communistische beweging op basis van het marxisme-leninisme. De Commissie Internationaal van het Partijbestuur van de NCPN heeft inmiddels een condoleancebericht overgebracht naar onze zusterpartij.

Tibor Zenker, voorzitter van de Partij van de Arbeid van Oostenrijk (PdA)

We leven in het tijdperk van de overgang van de mensheid van het kapitalisme naar het socialisme. De overwinning van de socialistische Oktoberrevolutie in Rusland in 1917 was de praktische uitdrukking van het feit dat een nieuw tijdperk in de menselijke geschiedenis was aangebroken. De theoretische tegenstelling tussen de burgerlijke ideologie en het communisme is met de overwinning van de Oktoberrevolutie uit de sfeer van de ideologie en de politieke strijd getreden naar het niveau van de staatspolitieke werkelijkheid. De tegenstelling tussen maatschappijvormen en systemen staat sinds 1917 centraal in de politieke, sociale en economische praktijk.

Dit feit is een onbetwistbare waarheid, ongeacht de invloed van het revisionisme in de communistische wereldbeweging in de tweede helft van de twintigste eeuw, en ongeacht de voorlopige terugslag van het socialisme in de USSR en in Oost-Europa in 1989-90. Het wereldrevolutionaire proces is geen lineair proces dat rechtstreeks naar de definitieve overwinning van het proletariaat en het socialisme leidt. Ondanks alle inspanningen van communisten kunnen er in landen met een socialistisch ontwikkelingstraject succesvolle tegenstoten van de internationale contrarevolutie plaatsvinden. De USSR werd vanaf het begin door de internationale contrarevolutie met alle beschikbare middelen bedreigd. Het socialisme in de USSR en in Oost-Europa kon weliswaar lang, maar door interne verzwakking uiteindelijk niet blijvend weerstand bieden. Doch de communistische wereldbeweging staat, wanneer zij eenmaal aan een front verslagen is, niets anders te doen dan met nog meer energie de revolutionaire strijd voortzetten.

De communistische beweging bevindt zich sinds 1989-90, vooral in Europa, in het defensief. Deze situatie benut het imperialisme voor een alomvattende nieuwe ontplooiing van zijn agressieve en repressieve aard. Het staat echter buiten kijf dat juist door de omstandigheden van kapitalistische onderdrukking en uitbuiting, evenals door de imperialistische oorlogen, de communisten weer in het offensief zullen gaan. Momenteel moeten de communisten zich hergroeperen, de opgedane ervaringen evalueren en het nieuwe offensief voorbereiden. Voorlopige tegenslagen zoals in 1989-90 zijn geen reden tot berusting, maar een aanleiding voor een nieuwe voortzetting van de revolutionaire strijd.

In die zin toonde de socialistische Oktoberrevolutie namelijk vooral één ding: het proletariaat kan de bourgeoisie verslaan en zijn eigen maatschappij opbouwen. Daarvan zijn sinds 1917 vooral ook de kapitalisten zich bewust. Als burgerlijke ideologen vandaag de dag beweren dat de nederlaag van het socialisme in de USSR de dood van het marxisme-leninisme en het communisme zou betekenen, dan willen ze zichzelf daarmee vooral geruststellen. Want het is allang duidelijk dat het wereldrevolutionaire proces zich voortzet in de eenentwintigste eeuw.

Het kapitalisme bevindt zich nog steeds in het stadium van zijn algemene, alomvattende crisis; een existentiële crisis aan het begin waarvan de zegevierende Oktoberrevolutie wezenlijk heeft bijgedragen. Het feit dat deze crisis tot op de dag van vandaag voortduurt, is de reden waarom het imperialisme vandaag de dag onverminderd en wereldwijd agressief tekeergaat, hoewel het ten aanzien van de USSR en de socialistische staten in Europa een overwinning kon behalen. En dat is de reden waarom wij ons objectief gezien nog steeds in het tijdperk van de ondergang van het imperialisme en de overwinning van het socialisme bevinden. Dit mag dan een lang tijdperk zijn, dat ook tussentijdse tegenslagen voor de revolutionaire beweging en het socialisme impliceert, maar aan het einde ervan zullen de bevrijding van de mensheid van het kapitalisme en haar volledige overgang naar het socialisme staan.

De Oktoberrevolutie vertoont specifieke bijzonderheden, maar ook algemeen geldende, internationale hoofdkenmerken voor de revolutionaire strijd. Het wetenschappelijk socialisme kent enkele grondbeginselen en zonder de verwezenlijking daarvan kan een maatschappij niet als socialistisch respectievelijk communistisch worden aangeduid. Deze beslissende grondbeginselen van de socialistische revolutie zijn reeds door Karl Marx en Friedrich Engels uiteengezet. Ze waren geldig vóór de Oktoberrevolutie, ze waren geldig ná de Oktoberrevolutie – en ze zijn vandaag de dag geldig. Deze grondbeginselen eisen van de socialistische revolutie de vermaatschappelijking van de productiemiddelen; op basis daarvan de planmatige verhoging van de productiviteit; daardoor de zekerstelling van het materiële bestaan van alle mensen; de afschaffing van de uitbuiting van de mens door de mens; het overwinnen van de verdeling van de maatschappij in klassen; de uitbanning van oorlogen uit het leven van de mensen; en de geleidelijke aanpassing van het bewustzijn van de mensen aan de nieuwe maatschappelijke verhoudingen. Aan deze grondbeginselen waren ook de Oktoberrevolutie en de socialistische opbouw in de USSR schatplichtig.

In die zin heeft de Oktoberrevolutie de algemene grondbeginselen van het socialisme van Marx en Engels door de toepassing ervan bevestigd. Echter is de vraag die noodzakelijkerwijs opkomt of én in hoeverre de Oktoberrevolutie in Rusland een richtinggevend voorbeeld voor andere landen kan zijn. In hoeverre hebben de nieuwe ervaringen en de praktijk van de Oktoberrevolutie algemene, internationale geldigheid?

Lenin verzette zich altijd tegen een mechanische overdracht van de Oktoberrevolutie op andere landen. Hij wees er steeds op dat alleen door een concrete analyse van de situatie in elk land, en alleen met inachtneming van alle specifieke nationale bijzonderheden, de juiste weg naar de socialistische revolutie gevonden kan worden. Desondanks zei Lenin ook dat bepaalde principiële ervaringen van de Oktoberrevolutie, die in Rusland respectievelijk in de USSR door de praktijk werden bevestigd, beslist algemene geldigheid hebben voor de strijd om het socialisme. Dit betekent dat de Oktoberrevolutie naast haar nationale bijzonderheden wel degelijk belangrijke nieuwe algemene kenmerken vertoonde die voor de revolutionaire strijd over de hele wereld toepasbaar en bruikbaar, ja zelfs onmisbaar zijn. Welke kenmerken van de Oktoberrevolutie met een algemene, internationale betekenis worden hiermee bedoeld? De volgende punten moeten worden genoemd:

1. Zonder een revolutionaire partij van de arbeidersklasse kan de revolutie niet overwinnen.
2. Zonder de dictatuur van het proletariaat is de socialistische opbouw niet mogelijk.
3. De revolutionaire strijd wordt begunstigd door bondgenootschappen van de arbeidersklasse met onderdrukte niet-proletarische klassen en bevolkingslagen.
4. De socialistische revolutie kan ook in achtergebleven landen succesvol zijn. Het kapitalisme in het stadium van het imperialisme is op wereldschaal rijp voor de socialistische revolutie.
5. De strijd tegen het revisionisme en opportunisme is van centraal belang voor de strijd om het socialisme.
6. Tegenover het imperialisme als wereldsysteem moet een communistische wereldbeweging op marxistisch-leninistische grondslag worden gesteld.

Indien de communistische wereldbeweging vandaag de dag slaagt in haar hergroepering op marxistisch-leninistische grondslag, dan zal de communistische beweging uit het defensief, waarin zij zich grotendeels bevindt, en in het offensief treden. Dit mag een moeilijke taak zijn – en we weten dit door onze eigen inspanningen en moeite bij de opbouw van de PdA maar al te goed – maar zij is onvermijdelijk zolang de mensheid voor het enige alternatief staat: socialisme of barbarij.

Het imperialisme is de vooravond van de socialistische revolutie, zei Lenin. De rode ochtendstond, de nieuwe rode Oktober, volgt met zekerheid. Onze taak is het om daartoe bij te dragen: consequent, gedisciplineerd en met vreugde. Want er is geen dankbaardere en belangrijkere taak op deze wereld dan te werken voor de bevrijding van de mensheid, voor het socialisme en het communisme.