Groenland: van gletsjer tot goudmijn

Aan de rand van de wereld, waar het ijs kraakt en de zee zich een weg baant door eeuwenoude gletsjers, wordt vandaag een oude strijd in nieuwe vormen uitgevochten. Een strijd om macht, invloed en winst. Groenland, eeuwenlang gekoloniseerd en waar de bevolking zelf consistent wordt genegeerd, is opnieuw tot inzet gemaakt in het spel van grootmachten die spreken over ‘veiligheid en strategie’, terwijl de dollartekens in hun ogen laten zien waar het ze echt om gaat.

De uitspraken van Amerikaanse politici over het ‘kopen’ of het militair bezetten van Groenland leggen de ware verhoudingen bloot. In de wereld van de machtigen zijn landen handelswaar en mensen pionnen. De strategische ligging van Groenland, de nieuwe vaarroutes door het smeltende poolijs, de bodem vol grondstoffen die onmisbaar zijn voor moderne industrie en oorlogsvoering, laten de gepresenteerde stabiliteit van de NAVO wankelen. Wat nu dunnetjes nog wordt gepresenteerd als eensgezindheid kan snel omslaan in openlijke breuken, vooral wanneer economische belangen voor de individuele spelers zwaarder gaan wegen dan formele loyaliteit. In die spanningen ligt het risico besloten dat het imperialistische bondgenootschap, gebouwd op dwang en kapitalistische belangenpolitiek, steeds minder in staat zal zijn de eigen eenheid te handhaven.

Denemarken, dat zich graag presenteert als ‘beschaafd’ en ‘progressief’, toont ondertussen zijn ware aard. Onder het mom van ‘verantwoordelijkheid en veiligheid’ versterkt het zijn militaire aanwezigheid en sluit het zich nauwer aan bij NAVO-plannen. Niet om het Groenlandse volk te beschermen, maar om zijn plaats veilig te stellen binnen de westerse machtsstructuren.

Tegelijkertijd word een aanbod van 100.000 dollar per inwoner op kosten van de Amerikaanse belastingbetaler gepresenteerd als een genereus gebaar. Alsof zo’n karikatuurbedrag niet meteen verdampt als jij een been breekt en onder het mes moet in een Amerikaans ziekenhuis. Je toekomst verkopen voor een handjevol insulinespuiten. Wat wordt voorgesteld als een fortuin, is in werkelijkheid niet meer dan centjes. Het idee dat hiermee de toekomst van een land, een cultuur en generaties aan zelfbeschikking zouden kunnen worden ‘gekocht’, maakt de minachting zichtbaar waarmee over mensenlevens en sociale rechten wordt gesproken.

Wat hier op het spel staat, gaat verder dan Groenland alleen. Het is onderdeel van de steeds scherpere rivaliteit tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie over wie de grote beslissingen mag maken op het wereldtoneel. We zien het in de concurrentie met Rusland over vaarroutes en de Amerikaanse drang om minder afhankelijk te zijn van mineralen uit China, om zo haar dominante positie in het imperialistische systeem veilig te stellen. Achter diplomatieke woorden over partnerschap en veiligheid gaat een harde concurrentiestrijd schuil over invloedssferen, militaire controle en toegang tot grondstoffen. Groenland wordt in deze strijd niet gezien als een samenleving met rechten, maar als een strategisch bezit dat de ene pool van het ‘Westen’ niet aan de andere wil laten ontsnappen. De bodem vol zeldzame mineralen en de ligging aan nieuwe Arctische zeeroutes maken het eiland tot inzet in deze trans-Atlantische machtsstrijd, waarin geen van beide blokken handelt uit zorg voor de bevolking, maar uit drang om zijn positie tegenover elkaar, maar ook tegenover het zich vormende Euraziatische blok bestaande uit onder andere Rusland en China.

Hetzelfde systeem dat de opwarming van het klimaat veroorzaakt, ziet het smeltende ijs alleen als een prachtige kans voor meer winst met vaarroutes door het poolgebied, maar verwoest tegelijk de leefwereld van hele gemeenschappen. Terwijl politici spreken over ‘aanpassing en innovatie’, bereiden bedrijven en militaire planners zich voor op de volgende fase van uitbuiting. De natuur, waar de mens deel van uitmaakt, wordt verder meegesleurd in de logica van imperialistische veroveringszucht.

Er is geen rechtvaardige vorm van kapitalistische overheersing, geen ‘progressieve’ imperialistische grootmacht die het beter voor zou hebben met de bevolking dan de ander. Wie vandaag de ene vlag boven Groenland wil hijsen in plaats van de andere, verandert niets aan de onderliggende werkelijkheid. Ware vrijheid kan niet voortkomen uit het verschuiven van machtsblokken, maar uit het breken met het kapitalistische systeem dat oorlog, uitbuiting en afhankelijkheid voortbrengt.

De bevolking van Groenland, Denemarken, de Verenigde Staten en de EU hebben geen enkel belang bij raketschilden in het poolgebied, bij nieuwe NAVO-bases of bij de wedloop om Arctische zeeroutes. Hun belang ligt in een toekomst zonder dat hun levens worden opgeofferd aan geopolitieke ambities. Daarom is solidariteit met het Groenlandse volk niet enkel een kwestie van sentiment, maar vooral van principe. Geen enkele imperialistische macht heeft het recht hun land te gebruiken als schaakbord. Geen enkel imperialistisch bondgenootschap heeft het recht hun wateren te militariseren. Geen enkel kapitalistisch bedrijf heeft het recht hun bodem leeg te roven.

Jay is lid van de Commissie Internationaal van de NCPN.