Het Nederlandse medialandschap verschraalt in hoog tempo. De klassieke uitgeverijen geven de opkomst van social media de schuld van hun eigen wanbeleid en gebruiken het als drogredenen om journalisten in loondienst en freelancers in het bijzonder, slechter en slechter te gaan betalen. De journalistiek wordt van buitenaf aangevallen maar ook volop van binnenuit uitgehold. Dat terwijl de burgerij zelf beweert dat monopolisering in landsbelang is.
Deze zomer keurde de Autoriteit Consument en Markten (ACM) de overname van RTL door DPG Media (voorheen De Persgroep) goed. Tot onvrede van journalistenvakbond NVJ.
Het mediabedrijf bezit nu de kranten Algemeen Dagblad, de Volkskrant, Trouw, het Parool het Eindhovens Dagblad en nog meer regionale titels. Radiostations Joe en Q Music, websites Tweakers In de Buurt en Independer. En daar zijn nu televisiezenders RTL 4,5,7 en 8 bijgekomen net als Buienradar en streamingdienst Videoland.
Die andere moloch, Mediahuis heeft onder meer het NRC, De Telegraaf, De Limburger en Dagblad van het Noorden en Radio Veronica in bezit.
Voor de vrije nieuwsvoorziening is die ontwikkeling rampzalig. In naam zijn de titels dan nog onafhankelijk, met hun eigen redactiestatuten, hun eigen redactieraden en hun eigen katernen. Maar in de praktijk is de macht van die instituten gering. Regionale uitgaven lijken steeds meer op hun landelijke zusterkrant en voor freelancers is er steeds minder te onderhandelen.
Bovendien is goede journalistiek altijd afhankelijk van een financieel fundament. Onderzoek en het ontwikkelen van expertise kost tijd en dus geld, en laat dat nu iets zijn wat er steeds minder is in medialand. Redactiestatuten ten spijt; het is toch echt het moederbedrijf dat de budgetten bepaalt. En de budgetten bepalen de kwaliteit van de journalisten die worden aangenomen en de snelheid waarmee journalistieke producties gemaakt moeten worden.
Zo werd de opkomst van social media en internet niet beantwoord met een betere nieuwsvoorziening door meer en betere journalisten aan te nemen. Integendeel. Redacties werden kaalgeplukt en het enige waarin werd geïnvesteerd waren betere websites. De overname van RTL door DPG zal wat dat betreft evenmin een verrijking voor het landschap betekenen en zal ongetwijfeld een zoveelste nagel aan de doodskist zijn.
Wat al even weinig hoop biedt op een rooskleurige toekomst voor de persvrijheid zijn de bezuinigingen op de NPO (Nederlandse Publieke Omroep). Deze moet per 2027 zo’n 150 miljoen euro minder uitgeven op een begroting van ongeveer een miljard euro. Maar wat de NPO doet met het geld dat ze krijgt, mag eveneens betreurd worden.
Journalisten Joost Ramaer en Kim van Keken tekenden in hun substack Medianieuws uit hoe de NPO goochelt met het gemeenschapsgeld. Zo zou meer dan 200 miljoen euro naar Journalistiek gaan (ongeveer een kwart) en naar Cultuur en naar Kennis en educatie ieder zo’n 100 miljoen euro.
Welke programma’s vallen onder die laatste noemer? Het blijken bepaald geen kwaliteitsprogramma’s te zijn, maar Droomhuis gezocht, MAX Vakantieman en Hunted into the wild VIPS. Tegelijkertijd verdwenen journalistieke programma’s als Andere Tijden, RADAR, en talkshows OP1, M en De Vooravond, zo tekenen Ramaer en Van Keken uit. Ook hier komt de kaalslag van binnenuit.
Het was televisie waar genoeg op aan te merken was, maar die tenminste nog de ambitie had om kijkers te informeren over, en te interesseren in, bepaalde onderwerpen.
In de bestuurlijke kringen van de EU lijkt langzaam maar zeker wel het besef in te dalen dat de online informatie-infrastructuur zoals die nu grotendeels wordt beheerd door veelal Amerikaanse kapitalisten, geen duurzaam model is. Dat social media zoals YouTube en Instagram (ultra) conservatieve of ronduit fascistoïde denkbeelden opdringen aan hun gebruikers is al langer bekend, en dat ze het ook zo goed als onmogelijk maken om een gedegen publiek debat te voeren over zaken met betrekking tot de politieke economie, laat staan dat ze socialistische denkbeelden toestaan effectief te verspreiden, is eveneens geweten. Zo werden en worden grotere socialistische (meme-)accounts aan de lopende band ge(shadow)banned.
Maar dat dit probleem op te lossen zou zijn door deze diensten door EU-kapitalisten te laten aanbieden, is geheel onjuist. Dat bewees de EU zelf door op last van de Duitse overheid de stekker uit het populaire en pro-Palestijnse ‘Red. Media’ te trekken na een desinformatie campagne. Maar ook de gang van zaken in het Nederlandse medialandschap toont aan dat ook met Europese social media, desinformatie en goedkoop entertainment de doorslag zal geven om zo de werkende klasse cynisch, ongeïnformeerd en gedesillusioneerd te houden.
De verschraling van het medialandschap zal ertoe leiden, dat met de groeiende tegenstellingen tussen arbeid en kapitaal, persvrijheid steeds meer een uitsluitend papieren werkelijkheid wordt. In zoverre het dat al niet is. Dat is niet alleen toe te wijzen aan het medialandschap zelf, maar ook de intimidaties die journalisten geregeld moeten ondergaan.
Niet (alleen) door boze lezers of kijkers, maar ook door de communicatiemedewerkers. Zij werken in groten getale bij overheden, instellingen en bedrijven om ervoor te zorgen dat hun werkgever wel positief in het nieuws komt, ook als daar geen aanleiding voor is. Indien er een kritisch stuk wordt gepubliceerd, hoort het bij hun taakomschrijving om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk de kritiek wordt ingetrokken of minder duidelijk wordt geformuleerd. Het klinkt onschuldig maar het legt extra druk op redacties en ontmoedigt journalisten om kritisch te zijn. Bedrijven ontmoedigen daarnaast dikwijls hun werknemers met journalisten te praten.
Tenslotte zijn er steeds vaker journalisten en mediabedrijven die ‘strategische rechtszaken tegen publieke participatie’ (Slapp) tegen zich gebruikt zien worden. Daarbij is het doel van bedrijven of personen die kritisch gevolgd worden om een rechtszaak aan te spannen om de journalist of het medium financieel uit te putten. Behalve dat dergelijke zaken een aanval zijn op de persvrijheid, toont het ook aan hoe de rechtsstaat gecorrumpeerd wordt door de economische ongelijkheid, een tekortkoming inherent aan het kapitalisme.
Persvrijheid, waarin journalisten de ruimte en de middelen krijgen om het publiek zorgvuldig te informeren, om te weten wat er speelt in de maatschappij, om gedegen analyses te schrijven zonder hijgerige koppen en effectbejag, is alleen mogelijk in een socialistische maatschappij, waar verkoopcijfers en clicks niet de boventoon voeren, evenmin als het winstbejag van de aandeelhouders van de grote uitgeverijen of de techmonopolies. Maar waar de correcte informatievoorziening voor de werkende klasse als hoogste doel wordt bezien.
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
