Lenin in Groningen

De wereld is bezaaid met standbeelden van Lenin en dat is natuurlijk volkomen terecht. Van zeer klein, op de schouw van een arbeiderswoning, tot torenhoge bronzen reuzen op uitgestrekte stadspleinen. In Rusland kun je er niet om heen, in de Verenigde Staten moet je er voor naar Seattle. Zelfs Antarctica geniet van een plastic exemplaar en ook Port Louis op Mauritius kan niet zonder. Wij hoeven er echter de ganse wereld niet voor af te reizen, maar kunnen in Groningen terecht. Lenin ien Grunnen? Dat is niet zo gek, maar zijn standbeeld misschien wel.

Het is Lenin op het nippertje bespaard gebleven om een standbeeld van zichzelf te moeten aanschouwen. Arbeiders van een fabriek in Norginsk (Sovjet-Rusland), hadden een gedreven (amateur) beeldhouwer in hun midden en kwamen op het idee om Lenin een standbeeld als verjaardagscadeau te schenken. Lenin stierf echter 1 dag voordat het standbeeld gereed was en op 22 januari werd zijn standbeeld onthuld ter ere van zijn revolutionaire bestaan. Dit is nog steeds het oudste standbeeld van Lenin, waarna er duizenden zouden volgen.

Standbeelden van Lenin staan nooit op zichzelf en hebben een diepere betekenis dan alleen een realistische weergave van de kameraad Lenin zelf. De intentie van de makers kan niet los worden gekoppeld van het beeld, hoe weergaloos een standbeeld ook kan overkomen op haar aanschouwers. Standbeelden van Lenin zijn alleen in revolutionaire context te duiden.

Na elke revolutie moeten de gouden idolen van de voormalige heersende klasse worden verwijderd. Het klassenkarakter van de openbare plekken is immers van groot belang voor hen die er iedere dag vertoeven. Na een contrarevolutie worden de standbeelden van Lenin en andere communisten verwijderd, juist doordat ze in essentie communistisch van aard zijn. Nog steeds is de (klassen)oorlog tegen deze standbeelden aan de orde van de dag in veel voormalige socialistische landen die, voor de omverwerping van de muur, standbeelden van Lenin als politiek aspect van hun cultuur omarmden. Naarmate de burgerlijke staatsrepressie toeneemt, intensiveert het neerhalen van communistische standbeelden logischerwijs.

Terug naar Groningen. De provincie Groningen en communistische activiteit zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden door een decennia lang gevoerde klassenstrijd en door klassenbewuste land- en veenarbeiders en de onvermoeibare inzet van communisten. Van de Rode Hulp in de jaren ‘30, tot aan de kartonfabriekstakingen in de jaren ‘60 en namen als Meis, Baas, Stek, Heres en vele andere: allen diep gekerfd in het collectieve geheugen van Groningen. En ineens stond daar, in 1997, een negen meter hoog bronzen beeld van Lenin tussen de Groningse akkers.

Henk Koop is misschien wel de huidige belichaming van een echte herenboer en kapitalist uit Groningen. Hij kocht in 1997 het vliegveld van het Duitse Merseburg, in de voormalige DDR. Na de koop ontdekte Henk in een hangar het afgedankte standbeeld van Lenin. Zoals een echte herenboer betaamt, wilde hij het beeld wel verkopen aan de hoogste bieder. Geen prijs was hem goed genoeg, dus besloot hij het beeld op een van zijn boerderijen te zetten, nabij het Groningse Tjuchem. Henk zag het beeld als een gepaste waarschuwing tegen collectieve landbouw en het communisme in het algemeen.

Het ‘Groninger’ standbeeld van Lenin vertelt ons eigenlijk iets heel anders dan de intentie van de oorspronkelijke makers, zijn voormalige DDR-aanschouwers of het communistische verleden van Groningen. Dit standbeeld laat zien wat een herenboer als Henk wel niet kan kopen en hoe bang zijn klasse is voor het socialisme. Dit standbeeld wijst niet de weg naar het socialisme, wat het voorheen wel deed, maar is in deze context juist een spreekwoordelijke middelvinger naar het communisme. Het standbeeld van Fré Meis in Oude Pekela is misschien wel meer ‘Lenin’ dan het koopje van Henk Koop.

Het beeld is inmiddels al flink door het slijk gehaald. Het is opzettelijk bekogeld met aardappels als onderdeel van een kunstproject van Hans van Houwelingen. Het werd vernederd door het op te nemen in de anti-Sovjet tentoonstelling van het Drents Museum. Dit voorjaar kreeg het beeld nog een hoofdrol in een podcast van oproep MAX, die de term ‘komkommer’-journalistiek nog eer aan zou doen.

Afgelopen augustus stond de Groninger theaterwereld in het teken van de voorstelling ‘De Graanrepubliek’: een muziektheatervoorstelling, opgevoerd tussen de graanvelden van het welbekende Groningse landschap. Ook de ‘Lenin’ doet mee en deze tijdelijke bestemming is misschien wel de beste plek van de ‘Groninger’ Lenin tot nu toe. Pas in deze voorstelling staat het beeld centraal in een verhaal dat daadwerkelijk gaat over de tegengestelde klassenbelangen tussen landarbeiders en herenboeren.

Met de omverwerping van de muur, raakte het beeld ontworteld van haar oorspronkelijke bedoeling. Wat de toekomst ook in petto mag hebben voor de negen meter bronzen Lenin: het doet niets af en voegt niets meer toe aan zowel zijn Leninistische verleden als de toekomst van het rooie Grunnen.