De ‘transfer’ van het jaar? Een ‘ware coup’ vertelde voormalig Eredivisie CV-bestuurder Jan de Jong aan AD. En nee, het gaat niet om spits Alexander Isak richting Liverpool of Fortuna Sittard dat Mo Ihattaren wist te strikken. Milieudefensie-chef Donald Pols (akkoord, zijn naam klinkt als de rechtsback van Telstar) gaat voor een niet nader te benoemen bedrag naar IJmuiden om zijn geld te verdienen bij Tata Steel. Een overstap die een hoop stof doet opwaaien, want waarom wil een klimaatactivist werken voor het grote boze Tata? Ambitie, een riant salaris of past Pols gewoon beter in een driemansvoorhoede? Manifest zocht het voor je uit.
Milieudefensie noemt de overgang ‘onverenigbaar’ met Pols’ werk bij de organisatie en heeft de Algemeen Directeur inmiddels de deur gewezen. En inderdaad, meerdere milieuorganisatie begrijpen niet dat Pols vrijwillig kiest om voor nota bene een van de grootste vervuilers van heel Nederland te gaan werken. Een beetje zoals Ajax-icoon Johan Cruyff die ooit terugkeerde naar Nederland, om vervolgens doodleuk kampioen te worden met aartsrivaal Feyenoord.
‘Groen staal’
Goed, alle voetbalreferenties even daargelaten: Pols is zich van geen kwaad bewust. Sterker nog, hij wil de ideeën waarvan Milieudefensie stelt dat hij ze over de schutting heeft gedonderd, juist bij Tata behartigen: “Bij Tata Steel heb ik de kans om te laten zien dat industriële verduurzaming niet alleen afdwingbaar is, maar ook van binnenuit kan worden aangedreven.” Pols is ervan overtuigd dat hij de ideeën die hij bij Milieudefensie heeft opgedaan tijdens het voeren van rechtszaken tegen onder andere Shell kan inzetten om te ‘vergroenen’. Heel goed, want ook Tata is op zoek naar die ‘vergroening’ in de bedrijfsvoering. Dat roept het bedrijf overigens al jaren, want Tata en de overheid onderhandelen inmiddels al vier jaar over een zogenaamde ‘maatwerkafspraak’ voor het produceren van staal met minder milieuvervuiling.
Wat dat betreft is de keuze van Pols om op dit moment de overstap te maken naar Tata niet vreemd. Begin april werd namelijk bekend dat de Nederlandse overheid de intentie heeft om maar liefst 2 miljard euro subsidie aan Tata Steel te gunnen om de transitie naar ‘groen staal’ te maken – daar zijn enige voorwaarden aan verbonden, daarover later meer. Tata Steel zelf zou rond de 4 miljard neerleggen. De definitieve beslissing over de subsidie valt in oktober. En laat Pols’ officiële functie dan ook niet voor niks Directeur Duurzaamheid zijn. Bovendien neemt hij een groot deel van de communicatie met de buitenwereld voor zijn rekening.
Met die kennis in het achterhoofd klinkt een woord als ‘coup’ wel iets anders: Tata Steel neemt niet alleen een belangrijke spreekbuis van de oppositie weg, maar laat die spreekbuis (Pols dus) bovendien een evangelie verkondigen waarmee Tata 2 miljard euro aan subsidies in de schoot krijgt geworpen. De komende maanden zal het staalbedrijf aan een charmeoffensief beginnen om ervoor te zorgen dat ‘Nederland’ (lees: de grootste politieke partijen) zich scharen achter dit miljarden cadeautje. En wie kun je beter als aanvalsleider opstellen dan iemand die al jarenlang probeert via het burgerlijk recht bedrijven te laten verduurzamen? Juist, meneer Pols.
Subsidie met een staartje
Hoewel Tata Steel hoopt het overheidscadeautje van 2 miljard zo snel mogelijk veilig te stellen, moet nog behoorlijk wat giftige uitstoot van de speeltoestellen in IJmuiden worden geschraapt voor het zover is. De overheid stelt zich namelijk ‘streng’ op: voor 2 miljard piek mag Tata Steel daar ook best iets tegenover zetten. Wie de gezamenlijke intentieverklaring leest, ziet dat de overheid duidelijkere afspraken wil wat betreft CO2- en stikstofreductie. Ook moet het staalbedrijf binnen afzienbare tijd minder vervuilend zijn voor de omgeving en klimaatneutraal zijn tegen 2045. Stevige opdrachten voor Pols en zijn kornuiten.
Ware het niet dat Tata de afgelopen jaren juist uitblonk in het sjoemelen met verontreinigingscijfers, meetmethoden en zelfs gezondheidsrapporten. Moeten we de Tata-directeuren dit maal wel op hun blauwe ogen geloven? Voor bedrijven zoals Tata Steel zijn maatregelen voor de gezondheid van de werkers en omwonenden en voor het milieu ‘kosten’. Het zijn kosten in hun kosten-batenanalyses die de winst in de weg zitten. Het liefst wentelen ze die kosten af op de maatschappij. De maatschappij betaalt voor de gezondheids- of milieuproblemen wanneer geen maatregelen worden genomen. Worden dan, zoals nu, toch een keer maatregelen genomen, moeten deze worden betaalt middels subsidies.
Afgezien van het terugdringen van verontreiniging hangt aan het klimaatneutraal produceren ook nog een staartje: Tata gaat in eerste instantie over van olie naar aardgas (wat zeer waarschijnlijk schaliegas zal zijn) waarbij de staat ongeveer 1,2 miljard subsidieert en 200 miljoen aan Tata leent. Het lokkertje om volledig klimaatneutraal te produceren? Als het bedrijf van aardgas overgaat op biomethaan en/of waterstof wordt de lening omgezet in een gift. Dus wanneer meneer Pols komende tijd in de media roept over klimaatneutraal produceren, ligt de zaak toch een stuk genuanceerder dan simpelweg ‘groen staal’, zoals Tata Steel dat graag pretendeert.
Voor wat, hoort wat
En wat wil Tata daar dan voor terug hebben? De schaamteloosheid van de kapitalisten gaat natuurlijk alle boeken te buiten. In de gezamenlijke intentieverklaring is namelijk te lezen dat het bedrijf: “meer zekerheid nodig [heeft] over de ontwikkeling van de nationale CO2-heffing en de netwerktarieven.” Of te wel, Tata Steel wil garanties dat ze CO2 mogen blijven uitstoten zonder daar extra voor te hoeven betalen én de productiekosten van energie drukken.
Bovendien wordt tussen neus en lippen genoemd dat het gebruik van staalslakken verder moet worden onderzocht, ten gunste van Tata Steel wel te verstaan. Vrij recent ontstond nog een nationale rel vanwege het feit dat staalslakken, een restproduct van staal, zeer schadelijk zijn voor het milieu en de volksgezondheid. Het leidde tot een tijdelijke stop van het gebruik van staalslakken in bijvoorbeeld het asfalteren van wegen, een verbod dat overigens deze zomer afloopt. Ondertussen heeft Tata Steel zelf nagelaten om de zogenaamde LD-staalslak – een door Tata veel geproduceerde slak en in Nederland vaak gebruikt als vervanging voor zand in infrastructuur projecten – als ‘gevaarlijk’ te classificeren, tegen het oordeel van de Inspectie Leefomgeving en Transport in. De Inspectie oordeelde vorig jaar al dat de inzet van deze slak te risicovol is voor het milieu. Tata beweert een jaar later nog altijd met droge ogen dat dit niet het geval is. Het levert enkel weer een vete op tussen de Inspectie en het staalbedrijf, maar voorlopig weet laatstgenoemde van geen wijken.
Het grote plaatje
Kortom, laten we de benoeming van Donald Pols niet zien als een pr-stunt, een persoonlijke keuze uit winstbejag of een anderszins oppervlakkige redenering. De aankomende maanden speelt Tata Steel namelijk om het kampioenschap met als inzet een overheidscadeautje van 2 miljard euro en beloftes over gunstige wet en regelgeving. Dat Pols daar zijn rol in hoopt te spelen als aanvalsleider is zijn keuze, maar door te speculeren over persoonlijke beweegredenen verliezen we het grote plaatje uit het oog. Tata Steel is als kapitalistisch bedrijf vooral berust op het veiligstellen van winst, ongeacht de kosten voor het mens en milieu. Niet vanwege een kwaadaardig karakter van een directeur of aandeelhouder, maar vanwege de wetmatigheden van het kapitalistisch systeem. Die wetten eisen dat een bedrijf kapitaal accumuleert en dat vervolgens weer inzet, door bijvoorbeeld haar productie uit te breiden zodat er meer winst kan worden behaald.
Alleen door het oplossen van de basistegenstelling van de kapitalistische productiewijze komen wij als maatschappij verder. Niet als wij produceren voor de winst, maar voor de behoeften van de maatschappij en de bevolking. De maatschappelijke behoeftes bevatten niet alleen het staal dat nodig is voor allerlei producten, maar ook de menselijke gezondheid en een gezond milieu. Maatregelen voor de gezondheid en het milieu verschijnen dus niet langer als ‘kosten’ die de winst in de weg zitten. Het bevorderen van de gezondheid en het milieu worden juist onderdeel van het doel van de economische ontwikkeling. Dat mogen én kunnen we, ondanks alle mooie woorden van meneer Pols en de gezamenlijke intentieverklaring, niet verwachten van Tata Steel.
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
