Deze zomer werden in Engelen en Bokhoven (Noord-Brabant) meerdere huizen en auto’s beklad met anti-azc leuzen en scheldwoorden. Vooral mensen die zich positief, of zelfs maar neutraal hadden uitgesproken over de komst van een opvanglocatie voor minderjarige vluchtelingen, werden doelwitten.
De reactie vanuit de burgerlijke politiek is natuurlijk voorspelbaar. Het vandalisme wordt veroordeeld. Er wordt gesproken over ‘polarisatie’, ‘intimidatie’ en het belang van met elkaar in gesprek blijven. De gemeente gaat wat extra surveilleren en bijna alle partijen in de gemeenteraad, met uitzondering van de PVV en FvD, verklaren dat dit soort gedrag ‘geen plaats heeft in onze democratische samenleving’.
Allemaal heel mooi; maar waar komt deze woede dan vandaan?
Als je het nieuws moet geloven hebben we simpelweg te maken met twee groepen mensen die een verschillende mening hebben over een azc, waarvan een klein gedeelte helaas te ver gaat. Als iedereen maar rustig met elkaar praat en zich aan de regels houdt, zou het probleem opgelost moeten zijn.
Racisme ontstaat echter niet omdat mensen vergeten zijn aardig tegen elkaar te zijn. We leven in een land met woningnood, stijgende prijzen, afgebroken publieke voorzieningen en steeds meer onzekerheid voor de werkende klasse. Mensen moeten jarenlang wachten op een woning. Jongeren kunnen amper het huis uit. Zorg en boodschappen worden duurder. Ondertussen zien arbeiders hoe bedrijven recordwinsten maken en huurbazen steeds grotere gedeeltes van hun loon afpakken.
Wie krijgt daar vervolgens de schuld van? Niet de huisbaas. Niet de kapitalist. Niet de bedrijven die onze lonen zo laag mogelijk proberen te houden. Nee, een vijftienjarige vluchteling.
Hier zien we precies hoe racisme binnen het kapitalisme functioneert. De echte tegenstelling tussen arbeider en kapitalist wordt verdoezeld doordat er een valse tegenstelling tussen Nederlandse arbeiders en vluchtelingen wordt opgeworpen. De woede die ontstaat door de kapitalistische uitbuiting mondt uit in het schoppen naar beneden, richting mensen die zelf nauwelijks enige macht hebben.
Dit betekent natuurlijk niet dat elke inwoner die zorgen heeft over een azc automatisch racistisch is. Zorgen over huisvesting, veiligheid of voorzieningen kunnen echt bestaan.
Racistische bewegingen geven dus een verkeerd antwoord op echte problemen. En wanneer dat racisme verder radicaliseert, krijgen we situaties zoals nu in Engelen: huizen worden gemarkeerd, bezittingen vernield en mensen geïntimideerd omdat zij solidariteit tonen met een uitgesloten groep.
Niets nieuws
Ook dit is historisch niets nieuws. In Nazi-Duitsland werden Joodse winkels en woningen beklad en gemarkeerd. Dat gebeurde niet zomaar omdat individuele Duitsers opeens gemene mensen waren geworden. Antisemitisme werd bewust gebruikt om maatschappelijke tegenstellingen om te buigen. In plaats van de kapitalistische orde verantwoordelijk te houden voor crisis en armoede, werd een bevolkingsgroep als vijand aangewezen.
Natuurlijk is een bekladding in Engelen niet een-op-een vergelijkbaar met Nazi-Duitsland. Echter herkennen we de methode en denkwijze wel: maak een minderheid verantwoordelijk voor maatschappelijke problemen, isoleer die groep, en intimideer vervolgens ook de mensen die weigeren daarin mee te gaan.
De burgerlijke reactie schiet dus tekort. Meer surveillance kan misschien een volgende bekladding voorkomen, en een buurtdialoog kan misschien spanningen verminderen. Maar geen van beide haalt de materiële voedingsbodem van racisme weg.
Zolang arbeiders tegen elkaar moeten concurreren om huizen, banen en voorzieningen, zal de burgerij altijd de mogelijkheid hebben om die verdeeldheid te gebruiken. De tegenstelling is niet Nederlander tegen vluchteling, maar arbeider tegen kapitalist.
Wie racisme werkelijk wil bestrijden moet daarom niet alleen de racist bestrijden, maar ook de maatschappij begrijpen en bestrijden die zulke ideeën telkens opnieuw voortbrengt. Want zolang het kapitalisme verdeeldheid nodig heeft, zal het altijd nieuwe zondebokken vinden.
Onze vijand woont niet in een azc.
Hij bezit onze huizen, onze bedrijven en onze arbeid.
Wim Bartels is lid van Commissie Antiracisme en Antifascisme.
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
