Rechten op de tocht in de ‘rechtsstaat’

Friedrich Engels heeft ooit gezegd dat de burgerlijke klasse met alle macht dat bestrijdt wat zijzelf voortdurend teweegbrengt: klassenstrijd. Natuurlijk is het in haar voordeel om dit verschijnsel met zo min mogelijk geweld te temmen, want geweld brengt weer een reactie daarop teweeg, revolutie bijvoorbeeld. Waar zijzelf met revoluties aan de macht is gekomen, wil zij niets horen van revoluties van de onderkant van de samenleving. Zelfs het opkomen voor sociale rechten op straat is bedreigend.

En dus wordt regelmatig van speciale politie-eenheden gebruik gemaakt die demonstranten in elkaar knuppelen en met traangas en andere chemicaliën bespuiten. Ondertussen is het begrip ‘klassenstrijd’ al een paar decennia in teksten van de hoogste Europese instellingen veroordeeld als ‘haatzaaiend’. Een nep-klassenvrede moet in stand gehouden worden; een onmogelijke zaak in samenlevingen met sociale ongelijkheden. Maar volgens een titel in de Griekse krant Rizospastis wordt hoop voor de bevolking pas geboren als deze zogenoemde ‘klassenvrede’ het veld ruimt.

Cao´s op de tocht

Op vrijdag 13 januari werd een debat in het Griekse parlement afgerond over een wetsontwerp dat de genadestoot betekent voor het hele concept van collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s). Dit gebeurde met volledige samenwerking van de meerderheid in de GSEE (Algemene Arbeiders Confederatie van Griekenland) en van de partijen Nea Dimokratia (regering), Pasok en Syriza (beide sociaal-democratisch). Het wetsontwerp draagt de protserige titel ‘Nationaal Sociaal Akkoord ter versterking van de Collectieve Arbeidsovereenkomsten’ en is rechtstreeks geschreven door werkgevers en de voorzitter van de GSEE, Yanis Panagopoulos, die beschuldigd is van verduistering en massaal witwassen van geld. Zijn partij, de Pasok, schortte haastig zijn partijlidmaatschap op, verzocht hem ontslag te nemen van zijn functie als GSEE-voorzitter en raadde hem af zich kandidaat te stellen als afgevaardigde voor het op handen zijnde GSEE-congres in april. Dat deed hij niet, en toch werd hij ruimschoots voor het Congres verkozen…

Op de dag van het debat over de cao’s was het parlement massaal omsingeld door betogers, die bij die gelegenheid ook hun solidariteit betuigden aan de boeren. De boeren waren massaal met tractoren uit het hele land naar Athene gekomen om duidelijk te maken dat hun strijd doorgaat.

Volgens het wetsontwerp moet het recht van de werknemer op een beter salaris bekeken worden al naargelang de winstmarges van ondernemingen. In wezen komt het er dus op neer dat werknemers niets kunnen eisen wat de winsten van het kapitaal in het geding brengt. Het gaat duidelijk om een richtlijn van de Europese Unie, waaronder o.a. ook fast track investeringen vallen, met beperkingen op gezondheidscontroles en veiligheidsvoorzieningen op de werkplaats om ‘arbeidsongevallen’ te verminderen. Dat laatste zou verbeterd zijn, maar niets is minder waar. De recente ontploffing in de koekjesfabriek Violanda bij Larissa, waarbij vijf arbeidsters het leven verloren, liet dit duidelijk zien. Het rook al maanden lang naar propaan, aldus werknemers, maar er waren geen controles, geen onderhoud, ongeregistreerde brandstofinstallaties en geen duidelijke wettelijke verplichting voor de werkgever om dit te doen. Woordvoerders van de Communistische Partij van Griekenland (KKE) klaagden tijdens het debat aan dat deze ’arbeidsongevallen’ oftewel ’werkgeversmisdaden’ vaak niet geregistreerd worden, waardoor de officiële cijfers er beter uitzien en Griekenland niet zo’n slecht figuur slaat in de Europese statistieken over arbeidsongevallen. Dan is er natuurlijk ook het gebrek aan personeel in de controlediensten, enzovoorts. Kortom, beschermende maatregelen op de werkplek worden enkel als kosten gezien.

In het nieuwe wetsontwerp wordt de rol van de leiding van de corrupte GSEE opgewaardeerd tot een soort oppas of bewaker. Zij die decennia lang de afbraak van arbeidsrechten getolereerd hebben; en daar komt nu het miljoenenschandaal (2,1 miljoen euro) bij van de al gedurende 20 jaar GSEE-voorzitter Panagopoulos.

Er wordt gesproken van ‘sociaal partnerschap’, maar werknemers zijn nou eenmaal geen partners of bondgenoten van werkgevers: zij hebben niet dezelfde belangen. De werknemer heeft belang bij minder werken voor meer loon, en de werkgever wil dat een werknemer zo veel mogelijk voor een zo laag mogelijk loon werkt. Dat volgt nu eenmaal uit de basistegenstelling van het kapitalisme: de tegenstelling tussen arbeid en kapitaal.

Het is nodig dat de deelname van werknemers aan vakbonden stijgt om de machtsverhoudingen binnen het vakbondswezen te veranderen. Weg met werkgevers- en regeringsvertegenwoordigers binnen de bonden! Een goed teken is dat in het Griekse vakbondswezen de afgelopen tijd de door de KKE gesteunde lijsten winsten boeken. Zo ook bij het Arbeiderscentrum Athene (federatie van alle vakbonden in Athene, red.), waar bij de verkiezingen van midden februari de door het PAME (klassengeoriënteerd front in de vakbeweging, red.) gesteunde combinatie met 34% de grootste werd. Kranten schreven al verontrust dat communisten het arbeidscentrum van Athene hadden overgenomen!

Een ’nieuwe’ politieke moraal

Veranderingen zoals in bovengenoemd wetsontwerp, moeten ook in de Grondwet tot uitdrukking gebracht worden. Veranderingen in het economische leven vergen namelijk aanpassingen in het politieke leven en in de wetgeving, zodat de rechten van het kapitaal ook juridisch vastgelegd worden. De laatste tijd wordt van regeringswege druk de noodzaak tot veranderingen in de Grondwet gepropageerd. Dus hervormingen van het burgerlijke politieke stelsel in de naam van stabiliteit en maatschappelijke consensus, nodig voor de strategie van het kapitaal in deze tijd van oorlogsvoorbereidingen. Kortom: in naam van wat zij ‘rechtsstaat’ noemen.

Door diverse politieke en juridische persoonlijkheden wordt erop gewezen dat hét probleem van Griekenland is dat er bij de bevolking een diep wantrouwen leeft wat betreft de geloofwaardigheid van instellingen in het algemeen. Dus: parlement, regering, politieke partijen, maar ook justitie (de hogere posten in justitie worden door de regering benoemd, dus de scheiding van uitvoerende, wetgevende en juridische macht wordt ook in Griekenland niet toegepast). Minister van Defensie, Nikos Dendias (ja, diegene die het had over een cultuur van lijkkisten, waar Europa weer aan moet wennen...) vindt dat ‘we’ de Griekse samenleving opnieuw moeten overtuigen; opnieuw vertrouwen moeten creëren in de geloofwaardigheid van instellingen: “en we moeten allemaal samen, los van fixaties, oogkleppen en verplichtingen de instellingen van de nieuwe Griekse staat wederom oprichten”. Dat “allemaal samen” kan natuurlijk helemaal niet in een samenleving met flinke sociale tegenstellingen. De belangen van rijk en arm vallen nu eenmaal niet samen, en dus slaan concepten als ‘nationale eenheid’ als een tang op een varken.

Het ‘statuut’ Grondwet is verouderd in sommige opzichten, en dat wil men verbeteren. Niet in wezen, want dat zou een radicale maatschappelijke omwenteling vergen. Dus halen de politieke vertegenwoordigers van het kapitaal met het begrip ‘nieuwe politieke moraal’ een oude koe uit de sloot. Het burgerlijke systeem is in zijn geschiedenis herhaaldelijk gekomen met een ‘nieuwe moraal’, die meestal inhoudt dat de bevolking in naam van het vaderland moet wennen aan sociale afbraak, oorlogsdreiging en kapitalistische immoraliteit. Er zijn vergelijkbare ontwikkelingen gaande in de andere Europese landen. Als vanouds moet het politieke stelsel en de juridische context van het kapitalisme herzien worden in de nieuwe omstandigheden. Een blik op de geschiedenis van het kapitalisme en de burgerlijke ‘democratie’ leert dit. Vandaar dat geschiedenisonderwijs ook op de tocht staat. Denkende mensen met (historische) kennis van zaken zijn nu eenmaal bedreigend voor het systeem.