Al meer dan zes decennia leeft Cuba onder een economische blokkade van de Verenigde Staten die erop gericht is het socialistische project van het eiland te isoleren en te verzwakken, met verschrikkelijke en vergaande gevolgen voor de Cubaanse bevolking. Dit beleid is door verschillende Amerikaanse regeringen aangepast in vorm en strategie, maar de centrale materiële gevolgen blijven hetzelfde: beperkte toegang tot handel, financiën en energie, wat het dagelijks leven van het Cubaanse volk diepgaand beïnvloedt. Wat de huidige situatie onderscheidt, is de intensivering en strategische aanscherping van de blokkade, vooral door nieuwe mechanismen die gericht zijn op het afsnijden van brandstoftoevoer en het bestraffen van andere landen die olie leverden.
Vandaag de dag wordt het dagelijks leven in Cuba gekenmerkt door stroomonderbrekingen, ernstige brandstoftekorten en zware druk op openbare diensten die afhankelijk zijn van energie. Het openbaar vervoer functioneert gedeeltelijk of helemaal niet, ziekenhuizen worden tot het uiterste gedreven door tekorten aan brandstof voor generatoren en ambulances, en het ophalen van afval is stilgevallen in grote steden zoals Havana. Cubanen staan in lange wachtrijen voor basisgoederen. Voedseldistributiesystemen staan onder druk en inflatie tast de reële koopkracht aan. Internationale vluchten worden geannuleerd doordat vliegtuigen niet op Cubaanse luchthavens kunnen bijtanken.
De wortels van de blokkade en klassenbelangen
Om de blokkade te begrijpen, moeten we de eigendomsverhoudingen en wereldwijde kapitaalstromen analyseren. Onder de dictatuur van Batista werd de Cubaanse economie gevormd door een beperkt aantal exportproducten, een zware nadruk op buitenlands eigendom en de onttrekking van meerwaarde door Amerikaanse bedrijven en de lokale elite. Winsten gingen naar buitenlandse aandeelhouders en een kleine lokale bourgeoisie die verbonden was met toerisme, gokken en suikerriet. Ondertussen leefde de Cubaanse bevolking in enorme armoede.
Na de revolutie van 1959 voerde de Cubaanse regering grootschalige onteigeningen uit van binnenlands en buitenlands kapitaal. Amerikaanse plantages, raffinaderijen, nutsbedrijven, banken en casino’s kwamen onder publieke controle. De socialistische revolutie verbrak de bestaande productieverhoudingen; de Verenigde Staten reageerden met economische vergelding om hun kapitaalbelangen te beschermen en druk uit te oefenen op de lokale bevolking om tegen de regering in opstand te komen.
Ondanks de onteigening van de bourgeoisie bleven hun klassenbelangen bestaan. Veel leden van de bourgeoisie emigreerden, vooral naar Florida, waar zij netwerken van politieke invloed opbouwden. In de loop der decennia verwierf deze groep politieke en financiële invloed binnen het Amerikaanse politieke proces, vooral in een strategische ‘swing state’ waarvan de kiesmannen doorslaggevend kunnen zijn bij presidents-, congres- en senaatsverkiezingen. Een harde anti-Cuba politiek werd zowel een politiek platform als een electorale basis binnen de Amerikaanse politiek, waarin de belangen van Cubaans-Amerikaanse zakenkringen samenvielen met bredere bewegingen die anticommunistische sentimenten mobiliseerden. Deze klassenbelangen uitten zich in beleid, campagnefinanciering, lobbywerk en partijpolitiek.
Amerikaanse monopolies hebben deze sancties altijd gesteund als middel om hun markten te beschermen en mogelijk de Cubaanse markt – die ooit door Amerikaans kapitaal werd gedomineerd – te heroveren. Economische verstikking is immers herhaaldelijk gebruikt als strategie om interne destabilisatie en politieke druk te genereren. Maar deze hernieuwde aanvallen op Cuba vinden ook plaats in de context van de verhevigde inter-imperialistische tegenstellingen, waarin de concurrentie van de Verenigde Staten met de invloed van Rusland en China in ‘hun’ westelijk halfrond, verscherpte vormen aanneemt, met ernstige gevolgen voor de bevolking.
Structurele kwetsbaarheden
Hoewel het aan de blokkade te wijten is dat Cuba een in benarde positie zit, hebben ook andere factoren, altijd innig verbonden met het imperialisme, bijgedragen aan het vergroten van Cuba’s kwetsbaarheden. De contrarevolutie in de socialistische landen in Oost-Europa en de Sovjet-Unie, en de daarmee gepaarde ontbinding van de Sovjet-Unie en de Comecon (Raad voor Wederzijdse Economische Bijstand) begin jaren negentig, betekende een enorme klap voor de Cubaanse economie. De Sovjet-Unie was Cuba’s belangrijkste handelspartner en leverancier van gesubsidieerde olie, machines, voedsel en krediet. Toen deze stromen abrupt stopten, kromp het bbp van Cuba sterk en werd de staat gedwongen tot een heroriëntatie met zware inkrimping van middelen, meer nadruk op toerisme en andere strategieën om buitenlandse valuta te verdienen. Deze periode hervormde de economie blijvend.
Cuba importeert het grootste deel van de brandstof die het verbruikt en gedurende decennia was het afhankelijk van gesubsidieerde leveringen uit Venezuela in ruil voor Cubaanse medische en onderwijsdiensten. Begin 2026 leidde een grote Amerikaanse militaire operatie in Venezuela tot de gevangenname van de Venezolaanse president Nicolás Maduro door Amerikaanse troepen, die hem naar de Verenigde Staten brachten om strafrechtelijke aanklachten onder ogen te zien. Deze gebeurtenis verstoorde de Venezolaanse regering en verzwakte verder haar capaciteit om olie aan Cuba te leveren, waardoor een cruciale energiebron instortte.1
Tegelijkertijd pauzeerde Mexico, een van Cuba’s grootste brandstofleveranciers, zijn olieleveringen onder toenemende Amerikaanse druk. De Mexicaanse president Claudia Sheinbaum verklaarde dat het stopzetten van leveringen een soevereine beslissing was, verbonden aan schommelingen in olievoorraden en commerciële contracten, maar zij ontkende niet dat de situatie samenhing met bredere politieke en economische druk.2
Zelfs landen die economisch met Cuba willen samenwerken, moeten rekening houden met het risico op secundaire sancties en financiële vergelding. Hoewel Rusland en China diplomatieke steun en selectieve economische samenwerking bieden, compenseert dit niet volledig de structurele beperkingen die voortvloeien uit Amerikaanse financiële dominantie.
Deze vermindering van brandstofleveringen heeft geleid tot wijdverspreide stroomuitval, beperkt transport en onderbrekingen van andere energieafhankelijke diensten. De brandstoftekorten werken door in de landbouw, gezondheidszorg, sanitaire voorzieningen en andere sectoren, en tonen aan hoe onder het imperialisme, de nationale soevereiniteit ondermijnt wordt. In dit geval ten gunste van de Amerikaanse monopolies. Het recht voor volkeren om hun eigen toekomst te bepalen wordt gereduceerd tot een wassen neus.
Gevolgen van Amerikaanse maatregelen en tegenmaatregelen
Het presidentieel decreet van januari 2026 breidt de uitvoerende bevoegdheid uit via een formele nationale noodverklaring en introduceert een tariefmechanisme gericht op landen die olie aan Cuba leveren. Deze maatregel externaliseert de blokkade door druk te verschuiven naar derde staten en bedrijven die betrokken zijn bij brandstofhandel met het eiland. Het implementeert sancties die selectief kunnen worden toegepast, waardoor onzekerheid voor leveranciers en financiële tussenpersonen toeneemt. Tegelijkertijd behouden de Amerikaanse autoriteiten ruime bevoegdheden om extra Cubaanse staatsgerelateerde entiteiten aan te wijzen onder bestaande sanctiewetgeving.
Deze maatregelen beperken Cuba’s vermogen om energie, onderdelen, medicijnen en technologie te importeren. Brandstoftekorten betekenen stroomuitval, medische instellingen die apparatuur of ambulances niet kunnen gebruiken, vliegtuigen die niet kunnen bijtanken en vuilniswagens die stilvallen in Havana en andere steden. Dit is een vorm van imperialistische agressie die de levensomstandigheden van het Cubaanse volk beïnvloedt en het vermogen van de staat om sociale voorzieningen in stand te houden aantast.
Cuba heeft een reeks tegenmaatregelen genomen om de impact van de aangescherpte blokkade te beperken, om productie en maatschappelijke organisatie onder druk te herstructureren en de meest essentiële functies van de samenleving te beschermen. Dit omvat een grotere inzet op hernieuwbare energie3, waaronder de geplande installatie van tienduizenden zonnepanelen in woningen; versterking van binnenlandse olie- en gasproductie waar mogelijk; brandstofrantsoenering om kritieke diensten zoals gezondheidszorg en watervoorziening te prioriteren; herorganisatie van publieke dienstverlening om energie te besparen; ondersteuning van lokale voedselproductie, met nadruk op basisproducten zoals rijst; en samenwerking met bevriende regeringen en humanitaire actoren om voedsel en medische hulp te verkrijgen.
Internationale solidariteit
Tegelijkertijd bestaat er een brede internationale solidariteitsbeweging tegen het Amerikaanse embargo. Vakbonden, anti-imperialistische organisaties, studentenbewegingen, diaspora-groepen en politieke formaties wereldwijd blijven zich mobiliseren tegen de blokkade. Ook in Nederland krijgt deze solidariteit concrete organisatorische vormen: de NCPN heeft samen met het Cuba Solidariteits Netwerk een materiële ondersteuningscampagne opgezet om de acute tekorten als gevolg van de aangescherpte blokkade te verlichten. Medicijnen, houdbare voedingsmiddelen en financiële bijdragen worden ingezameld voor directe hulp. De eerste goederen en middelen zijn reeds verzameld. Daarnaast wordt geld opgehaald voor structurele ondersteuning, zoals zonnepaneelinstallaties om lokale energievoorziening voor medische en gemeenschapsvoorzieningen te versterken. In de komende periode zal de NCPN zich verder inspannen om het solidariteitswerk met Cuba te versterken.
Dergelijke initiatieven zijn uitingen van proletarisch internationalisme. Zij weerspiegelen het inzicht dat de strijd tegen het imperialisme een gezamenlijke strijd is, en dat werkende mensen over grenzen heen er belang bij hebben om socialistisch Cuba, een land dat de productie en het maatschappelijk leven buiten de logica van het kapitalisme organiseert, te ondersteunen.
Prestaties onder belegering: mensen boven winst
Ondanks langdurige externe druk en interne moeilijkheden heeft Cuba sociale verworvenheden behouden die een ontwikkelingsmodel weerspiegelen dat gericht is op collectieve behoeften in plaats van de winst voor enkelen.
Cuba beschikt over een universeel gezondheidszorgsysteem met sterke nadruk op preventieve geneeskunde en eerstelijnszorg. Het eiland heeft duizenden artsen opgeleid, niet alleen voor binnenlands gebruik maar ook voor internationale missies, en medische brigades gestuurd naar rampgebieden en onderbediende regio’s over de hele wereld. Tijdens wereldwijde gezondheidscrises verleende Cuba medische hulp in landen in Latijns-Amerika, Afrika en Europa. Dit medische internationalisme staat in scherp contrast met marktgebaseerde gezondheidszorgsystemen.
Onderwijs is universeel en gratis toegankelijk op alle niveaus. Wetenschappelijke instellingen, met name in biotechnologie en vaccinonderzoek, hebben aangetoond dat geavanceerde medische behandelingen en vaccins binnenlands kunnen worden ontwikkeld, een belangrijke prestatie voor een land dat onder zware handelsbeperkingen opereert. Binnenlandse farmaceutische productie vermindert afhankelijkheid van multinationale farmaceutische bedrijven en beschermt de volksgezondheid onder omstandigheden van importschaarste.
Cuba heeft ook sterke systemen voor rampenbestrijding ontwikkeld, vooral bij orkanen4 en droogte5, waardoor het aantal slachtoffers relatief laag blijft. Culturele instellingen, sportprogramma’s en gemeenschapsorganisaties blijven functioneren ondanks materiële tekorten en versterken de sociale samenhang.
Deze prestaties zijn het resultaat van planningsmechanismen die het collectieve belang boven winstmaximalisatie stellen. Zij tonen aan dat zelfs onder belegering, een samenleving die is gestructureerd rond collectieve voorzieningen instellingen in stand kan worden gehouden. Een samenleving die onder marktlogica zouden worden afgebroken.
De huidige tekorten, verslechterde infrastructuur en energiebeperkingen leggen reële beperkingen op, maar het voortbestaan van deze instellingen blijft politiek en historisch betekenisvol in een wereld waar publieke gezondheidszorg wordt geprivatiseerd, onderwijs wordt gecommercialiseerd en rampenbestrijding ondergeschikt wordt gemaakt aan kostenbesparing. Cuba verdedigt al meer dan zes decennia andere prioriteiten onder economische oorlogsvoering en imperialistische agressie.
Solidariteit met het Cubaanse volk betekent solidariteit met de mogelijkheid dat een andere organisatie van de samenleving mogelijk is, dat maatschappelijke rijkdom kan worden ingezet voor menselijke ontwikkeling in plaats van winst. De druk is enorm en de tegenstellingen zijn reëel, maar het doorzettingsvermogen van het Cubaanse volk blijft de valse claim weerleggen dat kapitalisme het enige mogelijke ontwikkelingspad is.
Emanuela is lid van Commissie Internationaal van de NCPN
- https://www.reuters.com/world/americas/trump-suggests-cuba-should-strike-deal-with-us-2026-01-11/
- https://apnews.com/article/mexico-cuba-oil-shipments-trump-venezuela-fb5f082572ee12144908f45802448f67
- https://www.reuters.com/business/energy/cubans-fight-blackouts-with-solar-us-extends-oil-chokehold-2026-02-20
- https://www.preventionweb.net/news/why-hurricanes-rarely-kill-cuba
- https://www.preventionweb.net/resource/case-study/cuba-integrated-drought-management-and-early-warning-food-system-resilience
Gerelateerde artikelen
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
