De Amerikaanse aanval op Venezuela in een wereld op weg naar oorlog

Hoewel de imperialistische interventie van de VS in Venezuela zeker niet uit de lucht kwam vallen, roept de nasleep ervan vragen op. Wat is er nu eigenlijk aan de hand in Venezuela? Gaat de inmenging van de VS in Latijns-Amerika alleen om olie of staat er meer op het spel? Wat betekent de interventie in Venezuela voor de dreigingen van de VS aan het adres van Cuba en een reeks andere landen?

Sinds augustus verzamelden de VS strijdkrachten in de regio. Meer dan 15.000 militairen verzamelden zich in militaire bases en tientallen oorlogsschepen bewogen zich naar het gebied. De NCPN publiceerde al in september en november verklaringen waarin de Amerikaanse agressie werd veroordeeld.

De misdadige imperialistische interventie van de VS tegen Venezuela kostte tientallen mensen het leven. Bij het bombardement werden naast militaire installaties ook onder andere de haven en het mausoleum van voormalig president Hugo Chavez geraakt. President Nicolas Maduro en zijn echtgenote werden ‘gearresteerd’, of eigenlijk gekidnapt, om te worden berecht in een schijnproces dat geen enkele juridische of morele basis heeft.

Waarom intervenieert de VS nu in Venezuela?

‘Narcoterrorisme’ was het voorwendsel voor de aanval. Hoe ironisch dat dit komt van de VS, die in het verleden jarenlang paramilitaire organisaties in Venezuela financierden die floreerden vanwege drugshandel. Om maar niet te beginnen over hoe Afghanistan werd omgevormd tot het drugsparadijs van de wereld onder de Amerikaanse bezetting.

Maar we leven in een tijd dat zulke voorwendselen nauwelijks nog nodig zijn. Op de dag van de aanval verkondigde Trump schaamteloos dat de VS controle wil over de rijkdom van Venezuela. Daar bevinden zich namelijk de grootste olievoorraden ter wereld, en Trump maakte duidelijk dat de VS controle wil over de investeringen, productie en export van Venezolaanse olie.

Dat de VS juist nu de controle over deze rijke grondstoffen zo belangrijk vindt, heeft alles te maken met de omstandigheden van algemene oorlogsvoorbereiding en de verscherping van de tegenstelling in het internationale imperialistische systeem. Dit hangt nauw samen met een andere factor die bepalend was voor de interventie van de VS. De afgelopen tien jaar versterkte Venezuela de politieke, economische en zelfs militaire banden met Rusland en vooral China, ook in de vorm van internationale verdragen. Landen die echter weinig gehoor gaven aan de verzoeken van de Maduro-regering in de afgelopen periode om de verdediging van Venezuela te versterken.

De aanval van de VS op Venezuela is dus veel meer dan een interventie om controle te krijgen over Venezolaans olie. De interventie staat in kader van de grotere tegenstelling tussen enerzijds het Euro-Atlantische blok en anderzijds het Euraziatische blok – dat zich nog aan het vormen is en waarin China en Rusland duidelijk de hoofdrol spelen. Een tegenstelling die gaat over wie de dienst uit maakt in het internationale imperialistische systeem en hoe de winsten worden verdeeld onder de kapitalisten. Winsten die de arbeidersklasse wereldwijd met haar arbeid voortbrengt.

In het bijzonder sinds de escalatie van de oorlog in Oekraïne is de verscherping van deze internationale tegenstellingen in een stroomversnelling beland. De wereld bevindt zich in een fase van algemene oorlogsvoorbereiding. Dat zie je in economie, waar alles is gericht op de overgang naar een oorlogseconomie. Maar dat uit zich ook in zulke imperialistische interventies waarmee landen de controle over strategische sectoren en gebieden willen veiligstellen en concurrenten de weg willen afsnijden.

Waarom heeft de VS het steeds weer op Venezuela gemunt?

Sinds de Tweede Wereldoorlog is er een enorme lijst aan imperialistische interventies van de VS in Latijns-America, met regeringen die werden omvergeworpen en dictators die in het zadel werden geholpen. Vooral na 1999 is Venezuela het mikpunt van de VS geworden, toen Hugo Chavez president werd in een tijd dat de arbeidersbeweging invloed wist uit te oefenen op de ontwikkelingen in het land.

Het werd de ‘Bolivariaanse revolutie’ genoemd, al hield het geen socialistische revolutie in. In wezen werd onder Chavez een sociaaldemocratische regering gevormd. In de eerste jaren nam die regering dankzij de dynamiek van de arbeidersbeweging in het land maatregelen die het levenspeil van de bevolking verbeterden. Vooral de meest arme volkslagen gingen erop vooruit en dat was hard nodig in een land met zeer hevige armoede.

Maar die maatregelen waren beperkt en tijdelijk. Radicale leuzen en rode vlaggen kunnen niet de wetmatigheden van het kapitalisme teniet doen. Die wetten laten zich gelden met strikte noodzakelijkheid. De belangen van het kapitaal en van de arbeidersklasse kunnen niet worden verenigd. Geleidelijk heeft de sociaaldemocratische regering van Venezuela steeds meer verworvenheden afgebroken ten gunste van beleid in het voordeel van de heersende klasse in Venezuela.

Maar noch de uitbreiding, noch de latere inperking van sociale verworvenheden door de sociaaldemocratische regering is waar de VS zich druk om maakte. De regering van de VS bekommert zich immers niet om het levenspeil van het Venezolaanse volk. Wat de VS vanaf het begin van de ‘Bolivariaanse revolutie’ ergerde, was dat Amerikaanse monopolies ernstig werden beperkt in de exploitatie van de enorme rijkdom aan olie, en dat de Venezolaanse regering toenadering zocht met Rusland en China, die juist makkelijker toegang kregen tot die enorme rijkdom.

Dat was voor de VS het belangrijkste motief voor de eerste couppoging tegen Chavez in 2002 (die dankzij de interventie van het Venezolaanse volk werd afgewend) maar ook voor de herhaaldelijke inmenging van de VS in de jaren erna. Onder de regering van Obama en de eerste regering Trump werden bovendien harde economische sancties ingesteld, die ook de Venezolaanse bevolking raakten. In 2019 erkenden de VS en EU Juan Guaidó als president van Venezuela toen hij zichzelf in een couppoging tot president uitriep. Met de presidentiële verkiezingen in 2024 erkenden de VS op basis van een denkbeeldige uitslag Emundo Gonzáles Urrutia als president, die namens María Corina Machado meedeed aan de verkiezingen aangezien zij niet mee mocht doen. Ironisch genoeg verkondigt de VS nu dat Urrutia en Machado niet het land kunnen leiden omdat ze onvoldoende steun hebben van het volk in Venezuela.

Verdeel en heers

De VS maakt in zijn inmenging in Venezuela gebruik van de tegenstellingen binnen het Venezolaans kapitaal. Er zijn sectoren die zich meer oriënteren op samenwerking met de VS en sectoren die meer belang hebben bij economische banden met China of Rusland. Ook over het economisch beleid bestaan tegenstellingen binnen de Venezolaanse bourgeoisie. Die tegenstellingen komen op politiek vlak tot uiting in de spanningen tussen de Venezolaanse regering en de reactionaire oppositie. De beproefde ‘verdeel en heers’-politiek.

Maar de tegenstellingen binnen het Venezolaans kapitaal hebben ook hun weerslag binnen de PSUV-regering. De afgelopen jaren vonden onderhandelingen plaats tussen de Venezolaanse en de Amerikaanse regering, waarbij verschillende compromissen werden gesloten en afspraken werden gemaakt.

Vlak voor de Amerikaanse interventie verkondigde president Maduro nog: “Als ze olie willen, is Venezuela klaar voor Amerikaanse investeringen, zoals met Chevron, wanneer ze willen, waar ze willen en hoe ze willen.” Het bleek voor de VS niet genoeg. Waarschijnlijk omdat het meer wil dan toegang tot Venezolaanse olie. Namelijk ook controle op de export ervan om de grote concurrenten van het Amerikaanse kapitaal te dwarsbomen.

Het lijkt erop dat de VS bondgenoten heeft gevonden met een sterke positie in zowel het kamp van de oppositie als het kamp van de regering. Immers is het moeilijk voor te stellen hoe de interventie van de VS kon plaatsvinden zonder informatie en samenwerking van binnenuit.

Er zijn dan ook veel vragen over de inhoud van de onderhandelingen en compromissen die de PSUV-regering de afgelopen tijd met de VS had. Er wordt volop gespeculeerd dat functionarissen van de PSUV-regering met de VS afspraken hebben gemaakt over de interventie. Of dat nu wel of niet het geval is, de onderhandelingen over Amerikaanse investeringen zijn nu in volle gang. De PSUV-regering onder interim-president Delcy Rodríguez voert nu de onderhandelingen en heeft een belangrijke rol in het afstemmen van de belangen van invloedrijke sectoren van de Venezolaanse bourgeoisie met die van de VS.

De keuze van de VS om met de regering van Rodríguez samen te werken en niet de reactionaire oppositie van Machado wordt in burgerlijke media veelal als een verrassing neergezet. Maar het ligt eigenlijk in de lijn der verwachting. Al vóór de aanval wezen rapporten van de CIA, de International Crisis Group (ICG) en andere bronnen erop dat een voor de VS gunstige verandering in Venezuela vooral kans van slagen heeft wanneer deze verandering steunt op het huidige staatsapparaat, omdat die in ieder geval voorlopig het beste de steun van het leger en de bevolking kan veiligstellen. Dat is de achterliggende gedachte van de keuze van de VS om voorlopig met Rodríguez in zee te gaan in plaats van de oppositie.

Dat wil niet zeggen dat die keuze voor lange tijd vastligt. De situatie is fragiel en veranderlijk. Maar hoe de samenstelling van de Venezolaanse regering er komende tijd ook uit zal zien, zij zal de onderhandelingen met de VS voeren voor de belangen van de kapitalistenklasse van Venezuela en niet voor het Venezolaanse volk.

De Communistische Partij van Venezuela (PCV) kaartte al langere tijd de gevaarlijke banden en deals van de PSUV-regering met de VS aan. De PCV, waarmee NCPN langdurige en kameraadschappelijke banden onderhoudt, voert een heldhaftige strijd onder zeer moeilijke en complexe omstandigheden. De vervolging van PCV de afgelopen jaren door de sociaaldemocratische regering van Maduro en de grote inperking van haar activiteit, heeft de Venezolaanse communisten niet stil weten te krijgen. Ze spelen een belangrijke rol in de vakbeweging en het verzet tegen het afbraakbeleid van de PSUV-regering. Ook nu staan ze voorop in de protesten tegen de Amerikaanse interventie en voor de rechten van de bevolking.

Zijn Iran, Mexico, Cuba, Canada, Bolivia en Groenland ook aan de beurt?

Niet lang geleden dreigden de VS met militair ingrijpen in Panama, als de VS geen controle kreeg over het Panama kanaal en Chinese invloed werd beperkt. Een vloot van de VS vaart richting Iran. Ook Mexico, Cuba, Canada, Colombia en Groenland zijn ieder onder verschillende voorwendselen bedreigd door de VS.

Een tijd geleden zouden zulke uitspraken door de president van de VS toch ondenkbaar zijn? Is Trump niet gewoon een gek?

Internationale en politieke ontwikkelingen kunnen niet in psychologische termen worden uitgelegd. Laten we immers niet vergeten dat onder Biden, Obama, Bush, Clinton en Kennedy de VS intervenieerden in Jemen, Syrië, Afghanistan, Irak, Joegoslavië, Cuba, Vietnam en andere landen.

De regering Trump neemt dus het stokje over van de voorgaande regeringen en geeft uiting aan de agressieve, imperialistische belangen van Amerikaanse kapitaal, in nieuwe omstandigheden waarin sprake is van een verscherping van tegenstellingen tussen imperialistische machten. In dat kader deinst het Amerikaanse kapitaal niet terug voor zelfs de meest wrede misdaden tegen de volkeren.

Recent publiceerde de VS de nieuwe defensiestrategie. Daar wordt duidelijk als doel gesteld dat de VS-regering economisch, politiek en militair de controle wil over het westelijk halfrond.

Maar niet alle gevallen zijn hetzelfde. Zo is Mexico een relatief grote regionale kapitalistische macht, waar de sociaaldemocratische regering uitgebreide economische en politieke banden heeft met de VS-regering. De Mexicaanse regering zoekt ook toenadering met VS, in het bijzonder op het vlak van de concurrentie met China. Zo heeft de Mexicaanse regering sinds januari heffingen van 50 procent op Chinese producten toegepast. Ook is er een vrijhandelsverdrag en wordt samengewerkt voor de onderdrukking van migranten. De spanningen en dreigementen richting Mexico zijn uitingen van de onderhandelingen en de druk die de Amerikaanse regering uitoefent om nog meer op één lijn te komen.

Cuba is echter een heel ander verhaal. Cuba is al bijna zeven decennia het mikpunt van de imperialisten, omdat daar een socialistische revolutie plaatsvond. De Cubaanse revolutie en haar verworvenheden zijn een doorn in het oog van de imperialisten. De VS is hier niet uit op onderhandelingen of druk uitoefenen, maar op ondermijning en omverwerping van de Cubaanse revolutie. De NCPN heeft de imperialistische dreiging richting Cuba in recente verklaringen aangekaart en scherp veroordeeld.

Maakt Trump nu de dienst uit in de wereld?

De gebeurtenissen in Venezuela roepen ook de vraag op: is het dan zo makkelijk voor de imperialisten om hun gang te gaan? Bepaalt de regering van de VS wie aan de macht is en wie het veld moet ruimen?

Imperialistische interventies in Venezuela en elders zijn in het verleden afgewend dankzij de beslissende interventie van de bevolking, de arbeiders en de volkslagen die zich weigeren neer te leggen bij imperialistische onderdrukking en uitbuiting door binnenlandse en buitenlandse monopolies. Het volk van Venezuela heeft zijn laatste woord nog niet gehad.

Algemener hebben de volkeren hun laatste woord nog niet gehad. Dat is waar de hoop ligt voor vrede, soevereiniteit en sociale vooruitgang. Het versterken van de krachten die zich niet onderwerpen aan de doelen en de onderhandelingen van de kapitalistenklasse. Het versterken van de arbeidersbeweging met een klassengerichte lijn en de communistische partij.

Communisten hebben vertrouwen in de kracht van de arbeidersklasse en klassenstrijd. Zelfs onder de moeilijkste omstandigheden kan de arbeidersbeweging de weg vinden zodat de bevolking de ontwikkelingen gaat bepalen, in plaats van de heersende klasse.

Hoe reageerden Nederlandse partijen op de ontwikkelingen in Venezuela?

De reactie vanuit de Nederlandse politiek op de misdadige interventie van de VS was diep triest. De Tweede Kamer kwam terug van reces voor een spoeddebat over Venezuela. Daar werden de werkelijke doelen van de Amerikaanse regering en het grootkapitaal verhult door alles toe te schrijven aan het ‘fenomeen Trump’.

De VS-interventie werd door een reeks partijen openlijk gesteund. Vooral onder partijen die zich als ‘links’ profileren, zagen we wat krokodillentranen over het internationaal recht dat aan de laars is gelapt en partijen die opmerkten dat ‘alles voor de olie’ gebeurt. Slappe hap, waarmee partijen van ‘links’ tot rechts probeerden te verhullen dat ze volledig achter de strategische keuzes van het Nederlandse kapitaal staan om ons land nauwer te betrekken in het kamp van de VS, NAVO en EU en hun oorlogsgetrommel.

Sterker nog, als je goed luisterde naar wat er gezegd werd, dan werd de interventie van de VS vaak impliciet toch goedgepraat, ook door partijen die zich graag als links en progressief voordoen.

De NCPN heeft direct de Amerikaanse aanval veroordeeld, zonder er doekjes om te winden. Het heeft samen met andere organisaties het initiatief genomen voor solidariteitsacties met de bevolking van Venezuela. In de media – en door sommigen in de beweging zelf – werd de valse tegenstelling naar voren geschoven alsof het zou gaan over voorstanders of tegenstanders van Maduro; over voorstanders of tegenstanders van de sociaaldemocratische PSUV-regering. Dat gaat voorbij aan waar het nu echt om gaat, namelijk dat elk volk zelf het recht moet hebben om zijn eigen toekomst te bepalen, zonder buitenlandse imperialistische interventies.

De ontwikkelingen in Venezuela tonen dat dat de arbeidersklasse zijn hoop niet moet vestigen op de eigen regering of op internationale grootmachten om zijn toekomst veilig te stellen. Het kapitaal geeft niet om de belangen van de bevolking, vrede of rechtvaardigheid. De strijd van de arbeidersbeweging kan alleen vruchten afwerpen als zij zich niet achter de ene of andere tak van de bourgeoisie schaart, maar als zij onafhankelijk van de bourgeoisie handelt op basis van haar eigen belangen. In een wereld op weg naar oorlog, biedt alleen klassenstrijd perspectief op vrede en socialisme.

Bronnen zijn bij de redactie bekend.