De ramp die niet uit de lucht kwam vallen

Op woensdagochtend 26 augustus, even na half negen, legden bewakingscamera's bij de grenspost Gyirong huiveringwekkende beelden vast van mensen die in paniek wegrennen. Een halve minuut later verdwijnt de poort tussen China en Nepal onder een muur van modder en rotsblokken. Hoog op de Langtang Lirung was een deel van een gletsjer ingestort. De puinstroom die volgde, raasde door de dalen van de Bhotekoshi en de Trishuli en liet ruim 1.400 doden en duizenden vermisten achter. Het is de dodelijkste ramp van dit type in de geschiedenis van Nepal.

Sindsdien horen we in de burgerlijke media twee verklaringen. De ene luidt dat het klimaat is veranderd en dat de natuur nu eenmaal onvoorspelbaar is. De andere luidt dat Nepal een arm land is, en dat zulke dingen nu eenmaal in arme landen gebeuren. Beide verklaringen zijn geruststellend, en zijn juist daarom gevaarlijk en misleidend. Ze verzwijgen dat deze ramp eraan zat te komen, en dat ervoor gekozen is om niet te luisteren.

Dertien maanden eerder werd namelijk precies hetzelfde dal al verwoest. In juli 2025 liep een gletsjermeer in Tibet plotseling leeg. Onderzoekers van het International Centre for Integrated Mountain Development (ICIMOD) hadden het sinds 2023 zien ontstaan en groeien. De vloedgolf sloeg de grensbrug weg, eiste tientallen doden en vermisten, en vernielde waterkrachtcentrales tot ver stroomafwaarts. De grenspost ging een half jaar dicht en in januari weer open, via een noodbrug.

Gyirong was een paradepaardje van China's Nieuwe Zijderoute: een grenspost waar zo'n 600 miljoen dollar aan handel per jaar werd gedreven, en het beoogde eindpunt van een spoorlijn naar Kathmandu. In het rivierdal liggen minstens dertien waterkrachtprojecten, gefinancierd door onder andere Koreaanse en andere internationale banken. Iedereen wist dat het dal kwetsbaar was. Het geld ging er toch in, want de winst woog zwaarder dan het risico.

En de bescherming van de mensen die er woonden en werkten? De meetstations van de Nepalese overheid hingen grotendeels aan bruggen, omdat die als stevig golden. Toen de bruggen verdwenen, verdween de apparatuur mee. De eerste sms-waarschuwingen gingen pas uit toen de vloedgolf het grootste deel van het dal al had afgelegd. De hellingen waar zulke kettingreacties beginnen, worden nauwelijks gemonitord, omdat daar niemand woont en niets te verdienen valt. Miljarden voor beton en turbines, maar niet voor een paar sensoren aan een brug voor de mensen. In de tunnels van één centrale worden nog altijd tientallen arbeiders vermist.

Toen de aandelen van de getroffen bedrijven kelderden, stelde een effectenmakelaar in Kathmandu beleggers gerust: de wederopbouw zal uiteindelijk nieuwe investeringen en vraag opleveren. Zo ziet het kapitalistische systeem een ramp: als tijdelijke koersdip, gevolgd door een nieuwe markt, met nieuwe kansen voor winst.

Wie denkt dat dit een probleem van 'arme' landen is, hoeft alleen maar te kijken hoe er in het 'rijke' Westen om wordt gegaan met rampenbestrijding. In Valencia kwam de waarschuwing in oktober 2024 pas op de telefoons toen het water al door de straten stroomde; er vielen meer dan tweehonderd doden. In Texas stonden in juli 2025 langs de Guadalupe geen sirenes, omdat de aanleg eerder te duur werd gevonden. Ruim honderd mensen, onder wie veel kinderen, kwamen om. Andere continenten, dezelfde rekensom. Hetzelfde kapitalistische systeem dat er niet slaagt om aan adequate rampenbestrijding te doen. Een meetnet op een onbewoonde gletsjer, een sirene in een rivierdal: het zijn kosten die slechts worden gemaakt als de rekening van de monopolies en hun staten er niet onder lijdt. Of die monopolies nu in Beijing, Seoul of New York zitten, maakt daarbij weinig uit.

Intussen boekt de wetenschap resultaten in een duizelingwekkend tempo. Satellieten, sensoren en rekenmodellen worden ingezet voor steeds dodelijkere wapens om te gebruiken in imperialistische conflicten, voor verschillende types surveillance en repressie door de burgerlijke staat, en voor het opvoeren van het werktempo in fabrieken en op kantoren. Aan technisch vermogen ontbreekt het de mensheid niet. Het ontbreekt aan een samenleving die de bescherming van mensenlevens boven de winst van enkelen plaatst.

Boven Gyirong groeit inmiddels een nieuw meer, achter een dam van puin die de ramp zelf heeft opgeworpen. De Chinese autoriteiten schatten de kans dat die dam bezwijkt hoog in. Er is dus niemand die straks zal kunnen zeggen dat die het niet wist. De vraag is wie de rekening betaalt als het misgaat. Het antwoord kennen we al.

Kevin is lid van het Dagelijks Bestuur en de Commissie Internationaal van de CPN.