Al jarenlang is er in Nederland een wooncrisis. Er is een groot tekort aan huizen, en vooral ook aan betaalbare huisvesting. De nieuwe coalitie heeft hiervoor een wel heel bijzondere oplossing bedacht: een ‘passende huurprijs’. Oftewel een huurverhoging voor mensen die ‘te veel’ zouden verdienen voor hun huis. Zo worden mensen aangespoord om te verkassen naar een grotere woning dan ze willen. Maakt dit de wooncrisis niet alleen maar erger?
Niet voor projectontwikkelaars en aannemers, in ieder geval. Zij “moeten ruim baan krijgen”, lezen we in het coalitieakkoord. Voor hen willen D66, VVD en CDA de bezwaarprocedures inkorten, vergunningen overbodig maken en ‘kostbare’ bouweisen voor veiligheid, gezondheid en duurzaamheid schrappen. Voor verhuurders worden het ‘investeringsklimaat’ en de ‘financiële positie’ verbeterd en de Wet betaalbare huur ‘geoptimaliseerd’. Dure woorden om niet te hoeven zeggen dat ze huren duurder willen maken.
Geld moet rollen
Wat huurders betreft heeft de coalitie het in hun akkoord over ‘doorstroom bevorderen’, door middel van een ‘jaarlijkse inkomenstoets’ en ‘het toepassen van passende huurgelden’. Het lijkt op het eerste gezicht onlogisch: terwijl er een groot tekort is aan woonruimte, wil de overheid mensen stimuleren om méér ruimte in te nemen dan ze nodig hebben. Toch doet het beleid precies wat het moet doen.
Voorzien in de behoeftes van mensen is namelijk niet het doel van de productie in het kapitalisme. Dat draait om het creëren van meerwaarde oftewel winst, doordat de eigenaars zich een gedeelte toe-eigenen van de waarde die door arbeidersklasse geproduceerd wordt. Om daarmee winst te kunnen blijven maken moet het steeds opnieuw geïnvesteerd worden, en om meer winst te maken proberen bedrijven om de loonkosten zo laag mogelijk te houden. Het kapitaal hoopt zich op, terwijl de koopkracht in verhouding daartoe daalt. Het gevolg is dat gewone mensen niet meer genoeg geld hebben om alles te kopen wat er geproduceerd wordt.
Veel van het overheidsbeleid is er daarom op gericht om nieuwe investeringsmogelijkheden te creëren – of daar onder de bevolking nou behoefte aan is of niet. Het meest extreme voorbeeld van deze zoektocht naar nieuwe markten, grondstoffen en handelsroutes is misschien wel imperialistische oorlogsvoering. Maar ook dichterbij huis wordt er gezocht naar manieren om geld te laten rollen. Een goed voorbeeld hiervan is de zogenaamde ‘mobiliteitstransitie’, in het kader van de vele maatregelen die de overheid de afgelopen jaren zegt te hebben genomen voor het milieu. In plaats van openbaar vervoer (een enorm efficiënt vervoersmiddel die bovendien al een eeuwigheid elektrisch is) toegankelijk, betrouwbaar en gratis te maken, wordt er met subsidies en andere maatregelen ingezet op energieslurpende en voor veel mensen onbetaalbare elektrische auto’s.
In ieder weiland een woonwijk
Volgens de kapitalistische logica ben je slecht bezig als je comfortabel in een betaalbare huurwoning blijft wonen. Omdat je daar al jaren woont, zijn je werk, vrienden en familie vaak relatief dichtbij, en dus maak je maar weinig kilometers. Misschien is het wel een rijtjeswoning of appartement, waardoor je minder hoeft te stoken dan in een vrijstaand huis die aan alle kanten warmte kwijtraakt. En het zou zomaar kunnen dat je huurcontract is afgesloten op een moment waarop je nog minder verdiende, waardoor je niet meer de helft van je inkomen aan huisvesting kwijt bent. Het klinkt jou misschien niet verkeerd, maar denk ook even aan de projectontwikkelaars en huurbazen: zij zien hun kansen om zich extra meerwaarde toe te eigenen in rook opgaan. Tijd om nieuwe investeringsmogelijkheden te creëren!
In plaats van beter gebruik te maken van bestaande woonruimte en infrastructuur, zet de coalitie daarom in op ‘grootschalige nieuwbouwlocaties’: nieuwe steden, wijken en straten. ”Wonen, werken, bereikbaarheid, groen en andere voorzieningen worden samen ontwikkeld”, schrijven ze. Weilanden worden volgebouwd met dure woningen, omdat hier voor woningbouwers meer winst op te behalen is dan op een betaalbaar huis of appartement. Bij een nieuwbouwwijk horen kilometers riolering, bekabeling en wegen die niet alleen aangebracht maar ook onderhouden moeten worden, waardoor het geld in de infrastructuur nog jarenlang kan rollen. En doordat de nieuwe bewoners over het algemeen relatief ver van werk, vrienden of treinstation afwonen, kan ook het kapitaal in de auto-industrie en energiesector voorlopig winstgevend aangewend worden.
Natuurlijk zijn er mensen die graag aan de rand van of buiten een stad willen wonen met een (kleine) eigen voor- en achtertuin, en voor wie een gebrek aan sociale voorzieningen geen groot probleem is. Het punt is alleen dat deze behoefte – de gebruikswaarde van een woning in een vinexwijk – niet de reden is dat het hele land er vol mee wordt gebouwd. Of alle Nederlanders het huis krijgen waar ze naar zoeken maakt voor het overheidsbeleid niet uit, zolang een selecte groep maar geld kan verdienen aan de woonplannen. Dat deze plannen precies aansluiten bij de wensen van sommige mensen, is slechts een bijzaak. En voor de groep mensen bij wie de plannen niet aansluiten, heeft de coalitie dus een oplossing: ‘het toepassen van passende huurgelden’ om ‘doorstroom te bevorderen.’
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
