Februaristaking: 'Solidariteit en organisatie vormen vuist tegen wandaden'

De geschiedenis van de heldhaftige Februaristaking en het belang van deze herdenken stond centraal in de openingstoespraak die Caetano namens het Partijbestuur van de NCPN hield op de herdenking van de Februaristaking.

Vandaag zijn we bijeengekomen op deze herdenking van de Februaristaking herdenking. De Februaristaking van 25 en 26 februari 1941 was de eerste georganiseerde massastaking in het bezette Nederlandse gebied, en het was een protest tegen de Jodenvervolging. Een unieke gebeurtenis in oorlogstijd, georganiseerd door de toenmalige illegale Communistische Partij van Nederland, de CPN. Mij is gevraagd om jullie kort mee te nemen in wat de deze staking nou precies in hield.

Toen in 1940 de Weermacht Nederland binnenviel, gaf de Nederlandse regering zich na enkele dagen over en vluchtte over het kanaal samen met de monarchie naar Engeland. Dit na een hopeloos gevecht tegen de nazi’s en het bombardement van Rotterdam.

Het doel van de bezetter was in Nederland net als in andere binnen gevallen landen zoals België, Frankrijk en Noorwegen om een collaboratieregering te vormen. Binnen een maand introduceerden de nazi’s hun eerste anti-Joodse maatregelen. Binnen een jaar waren er meerdere razzia’s uitgevoerd in Nederland, waarbij honderden Joden gedeporteerd werden naar concentratiekampen. Dit stuitte keer op keer op verzet vanuit de arbeidersklasse die in Amsterdam op de vuist ging met de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) en diens knokploeg, de Weerbaarheidsafdeling (WA).

Hand in hand met deze vervolging groeide ook de uitbuiting van de Nederlandse arbeiders onder het Naziregime. Veel arbeiders werden gedwongen om in Duitsland te werken, en zij die in Nederland bleven moesten langer werken voor minder.

Het was de CPN die deze omstandigheden niet alleen herkende als een mogelijkheid voor massale actie, maar ook effectief een algemene staking wist te organiseren waarbij honderdduizenden arbeiders het werk neerlegden. Dit allemaal in complete illegaliteit, actief onderdrukt door de fascisten.

In februari 1941 na de zoveelste vechtpartij kwam één van de WA-mannen, Hendrik Koot, om het leven. Antifascisten zongen in volle lof: ‘Koot is dood!’ maar de nazi’s reageerden met het afsluiten van de Joodse Wijk. Op 22 en 23 februari werd een grote razzia georganiseerd waarbij 427 jonge joden uit hun huizen gerukt werden, naar het Jonas-Daniël-Meijerplein vervoerd, daar in elkaar geslagen en vervolgens afgevoerd.

De Amsterdamse bevolking was gechoqueerd en op 24 februari 1941 organiseerde de CPN als reactie een korte bijeenkomst op de Noordermarkt met zo’n 400 mensen. Daar werden de aanwezigen ingelicht over de plannen voor een algemene staking tegen de bezetting en de Jodenvervolging. Ook werd er gevraagd om medearbeiders te activeren om deel te nemen aan de staking.

In tegenstelling tot pogingen om historische feiten te herzien, waren de staking en het verzet dus niet slechts spontane opwellingen van woede tegen de bezetting en Jodenvervolging die tot actie leidden. Het waren georganiseerde daden tegen het nazi-fascisme waarbij de Communistische Partij een onmisbare rol speelde.

De staking was een bewuste stap van de partijleiding om het gewelddadige karakter van de bezetter voor de hele bevolking aan te tonen. Om daarmee de vorming van een met de nazi's collaborerende regering te verijdelen, waarvoor het driemanschap van de Nederlandse Unie bestaande uit De Quay (Regeringscommissaris van de Arbeid, de latere minister-president), Einthoven (hoofdcommissaris van politie in Rotterdam) en Linthorst Homan (commissaris der provincie Groningen) zich inzetten.

De volgende ochtend na het verspreiden van het welbekende pamflet STAAKT! STAAKT! STAAKT! kwam al snel het openbaar vervoer in Amsterdam tot stilstand. Dezelfde dag lag heel Amsterdam, nog sneller dan door de CPN voorzien, plat.

Op 25 en 26 februari verspreidde de staking zich naar omliggende plaatsen zoals Zaandam, Haarlem, Hilversum en zelfs de stad Utrecht, door middel van het verspreiden van informatie over de staking. En hoewel de staking de Nazi-bezetter eerst nog verraste, werden de stakers op 26 februari aangevallen door Duitse soldaten. Negen mensen werden deze dag vermoord, tientallen verwond, en velen gevangengenomen. De staking werd na twee dagen neergeslagen en in december werd de Nederlandse Unie ontbonden.

In de nasleep van de Februaristaking nam de onderdrukking tegen Nederlandse communisten verder toe. Mede dankzij het feit dat de Nederlandse burgerlijke politie de CPN al voor de oorlog had geïnfiltreerd, werden de plannen voor een nieuwe staking op 6 maart verijdeld en vele CPN-leden gevangengenomen en geëxecuteerd. Toch was de Februaristaking niet een mislukking. Waarom niet? En waarom is het belangrijk dat we deze heldhaftige daden tot de dag van vandaag herdenken en in eer houden?

Door het dappere verzet van de Nederlandse arbeidersklasse tijdens de Februaristaking bleek het onmogelijk om een collaboratieregering te vormen. De staking was bovenal een protest van de arbeidersklasse. Niet van de kapitalisten van wie velen vooral profiteerden van het fascistische regime, niet de gevluchte Nederlandse regering die voor de oorlog nog geen vinger wilde uitsteken om gevluchte Duitse joden te helpen. De Februaristaking was de aanzet tot de ontplooiing van een breed, nationaal verzet. De samenwerking van allen die zich keerden tegen de brutaliteit en onmenselijkheid van de nazi’s.

Zowel in Nederland als in de rest van bezet Europa, was het de gezamenlijke inspanning van de georganiseerde werkende klasse, met haar communistische partij, die dit verzet leidde. Het was het verlangen voor een maatschappij zonder discriminatie, uitbuiting en kapitalisme die deze moedige daad ontketende.

Na de bevrijding werd de rol van de CPN in het organiseren van de Februaristaking geminimaliseerd door de burgerlijke geschiedenisschrijvers. Niet alleen dit, maar ook wordt het feit verzwegen dat het fascisme voortkomt uit het kapitalisme, als laatste redmiddel voor de bourgeoisie, om haar heerschappij in stand te houden.

In een tijd waarin de dehumanisering van vluchtelingen hoogtij viert, waar de aanval op onze levenstandaard, demonstratierecht en verenigingsrecht is geopend door de burgerij onder het mom van noodzakelijke militarisering, waarin tegenstellingen steeds zichtbaarder worden en waarbij eenieder kan zien dat het kapitalisme dit niet zal en wil oplossen, lijkt het alsof de strijd al is verloren voordat deze is begonnen. Maar kameraden, laten we denken aan deze moedige daad van de arbeiders in de koude februari dagen van 1941. Zij hebben ons laten zien dat solidariteit en organisatie een vuist kunnen maken tegen wandaden en verzet kunnen bieden waar dat onmogelijk lijkt.