NPO-werkers winnen: toch geen Eurovisie-deelname

Het waren bewogen maanden in Hilversum. Nederland zou eerst opnieuw niet meedoen aan Eurovisiesongfestival, toen weer wel en al snel niet meer. De grootste verrassing was dat de NPO in september besloot toch mee te doen. Maar na grote maatschappelijke ophef, waaronder 400 medewerkers van de publieke omroepen die een brief ondertekenden tegen deelname, besloot het bestuur zich terug te trekken. Hoe wisten deze medewerkers zich succesvol te verzetten tegen deelname aan een festival waarin het genocidale Israël vrijelijk zijn verhaal mag vertellen? En waarom zou Nederland eigenlijk weer deelnemen in 2027?

Dit jaar deed Nederland, net als Ierland, Slovenië en Spanje, namelijk niet mee. Voor haar besluit om in 2027 weer van deelname af te zien, gaf omroep AVROTROS als reden dat het evenement zijn onafhankelijke en verbindende karakter verloren heeft. De omroep meldde tot deze keuze te zijn gekomen na gesprekken met onder andere Eurovisie-organisator EBU, Amnesty International, verschillende Europese omroepen en de interne ondernemingsraad en raad van toezicht. Ook zeiden ze dat de keuze in “nauwe afstemming (is) genomen met de NPO”. Dezelfde NPO besloot echter plotseling toch tot deelname, achter de ruggen van de omroepen om.

De NPO dient als overkoepelend orgaan van de verschillende publieke omroepen, maakt in principe geen eigen programma’s en mag zich ook niet inhoudelijk mengen met de omroepen. Toch koos de NPO ervoor om de uitzending over te nemen van AVROTROS, dat sinds 2010 het programma uitzendt, en om de NOS hiertoe opdracht te geven. Dit met als argument dat deze vanuit de Mediawet de taak heeft om verslag te doen van actuele culturele en sportevenementen zoals de Tour de France, en nu dus ook het Songfestival.

Dit was de directe aanleiding voor de brandbrief die eerder deze maand werd verzonden naar het bestuur van de NPO. Dit is niet de eerste keer dat medewerkers van de publieke omroepen tegenspraak bieden aan het Eurovisie-beleid. In 2024 werd er namelijk een anonieme brief gepubliceerd van medewerkers binnen het publieke omroepstelsel die de deelname van Nederland veroordeelden in verband met de genocide in Gaza. Wij spraken met een medewerker die betrokken was bij het tot stand komen van deze eerdere brief.

Interne onrust

Op het festival van 2024 besloot vakbond ABVV in België het beeld op zwart te zetten aan het begin en eind van de uitzending van de tweede halve finale. Op het scherm verschenen de woorden: “Wij veroordelen de schendingen van de mensenrechten door de Staat Israël. Bovendien vernietigt de Staat Israël de persvrijheid”. Hierop volgde een brief aan de NPO met eenzelfde bericht. Al snel had de directie gereageerd. Hun reactie bestond uit een lastercampagne die meer nadruk legde op het gebruik van het NPO-logo dan op de daadwerkelijke inhoud van de brief.

Tijdens diezelfde editie deed Israël mee met een nummer vol verwijzingen naar 7 oktober. Ook backstage waren er, mede als gevolg van de Israëlische deelname, spanningen. Onder anderen Joost Klein en het Nederlandse NPO-team raakten hierin verzeild. “We hebben toen [nog voordat Klein werd gediskwalificeerd] aan het presentatieteam gevraagd: kunnen jullie je niet terugtrekken?”, vertelt de geïnterviewde medewerker. Het lukte niet om NPO of de productiemedewerkers over te halen, maar deze gebeurtenissen leidden er wel toe dat er onder de betrokkenen bij de Nederlandse uitzending meer begrip was over de macht van Israël. Dit alles droeg eraan bij dat AVROTROS in 2026 en 2027 niet mee zou doen.

Angstcultuur

De brief van 2024 was anoniem ondertekend, omdat de angst bestond dat je ontslagen zou worden als je openlijk over de schendingen van Israël sprak. “Er was toen heel veel verdeeldheid rondom het onderwerp Palestina, het was echt een gevoelig onderwerp,” vertelt de NPO-medewerker ons. Het was maar een half jaar na 7 oktober en de daaropvolgende escalatie van de Israëlische agressie, en hoewel enkelen (waaronder de CPN) zich direct solidair uitten, lukte het de burgerlijke politiek en media nog lang om de realiteit in Palestina te verhullen. De eerste Rode Lijn-demonstratie zou pas een jaar later plaatsvinden.

Maar ook nu nog wil de medewerker, wiens naam bij de redactie bekend is, anoniem blijven uit angst voor represailles. De reden daarvoor is voor een belangrijk deel te vinden in de flexibele arbeidsrelaties. “De NPO werkt heel vaak met wat ze een talkshowcontract noemen,” vertelt de geïnterviewde. Dat is een contract gebonden aan één seizoen van een programma. Het draaien van een programma duurt meestal maar rond de twee maanden en je kunt maar drie keer een tijdelijk contract van twee maanden geven. Om daar omheen te werken geven ze een jaarcontract voor vier of zes uur per week, maar eigenlijk werk je gedurende de opname full-time aan het programma en zit je het rest van het jaar zonder werk, met een betaling van 6 uur per week. “Dat is een beetje de constructie die mensen aan moeten gaan [om in media te werken, red.], waardoor heel veel mensen veel freelancen ernaast.” Het is niet ongebruikelijk dat het werk als freelancer bij dezelfde omroep is als waar je met klein contract in loondienst bent. “In die zin zijn we als medewerkers van de omroep ook heel kwetsbaar,” stelt de medewerker. Bovendien is er geen belofte dat je voor toekomstige producties weer aangenomen wordt, zelfs niet voor nieuwe seizoenen van hetzelfde programma. Verder vertelt de NPO-medewerker dat Hilversum niet de grootste plek is, waardoor het soms zo is dat als je bij één omroep geen werk meer krijgt, dat bij de andere omroepen ook zo is.

Dit wordt versterkt door de forse bezuinigingen die zijn opgelegd vanuit Den Haag. De reorganisatie binnen het publieke omroepstelsel, met als doel om zo’n 112 miljoen euro te besparen, heeft nu al ruim 231 banen gekost volgens de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). Dit versterkt natuurlijk de angst dat je een groter risico hebt om ontslagen te worden als jij je uitspreekt.

Ook tegen deze bezuinigingen zijn acties ondernomen, met name in 2025, toen ruim duizend medewerkers van de NPO gingen demonstreren tegen de bezuinigingen die toen bekend werden gemaakt. Het kwam echter niet tot een staking. Later in 2026 was er nog een actie in Den Haag, waar een kleine menigte mensen, geleid door de NVJ, een symbolisch ‘noodpakket’ wilde overdragen aan de wetgevers om ze over te halen om niet te bezuinigen aan de publieke omroep. Dit verzoek werd genegeerd.

Ook heerst er een cultuur van grensoverschrijdend gedrag binnen de publieke omroepen. Het rapport “Niets gezien, niets gehoord en niets gedaan” uit 2024 schetst bijvoorbeeld een beeld van de omroepen waar fysiek geweld, geschreeuw, vernedering en seksuele intimidatie of handelingen zo veelvoorkomend zijn dat driekwart van de ondervraagden met grensoverschrijdend gedrag te maken had gehad.

De nieuwe brief

Toch is het gelukt om een nieuwe brief te schrijven met een duidelijk bericht: NPO, trek je terug uit het Songfestival. Ondanks alle moeilijkheden, maar als onderdeel van een massale golf van verzet tegen bezetting en genocide, met bijvoorbeeld aanstaande zondag weer een Rode Lijn-protest voor de boeg. De brief werd deze keer ondertekend door 400 mensen, die openlijk uitkwamen voor hun overtuigingen en zich solidair verklaarden. En het beste nieuws? De brief heeft gewerkt. De NPO trekt zich officieel terug uit het Eurovisie Songfestival. Wel zal het nog steeds uitgezonden worden door de NOS.

Een complete culturele boycot van Israël is vooralsnog dus niet gelukt, maar een stap in die richting is wel gezet. Zowel wat betreft arbeiders in het publieke omroepstelsel die zichzelf organiseren, als in het bewustzijn van de genocide in Gaza onder het Nederlandse publiek. Wat de verdere stappen zullen worden, is nog afwachten. Duidelijk is dat meer en meer Nederlanders bereid zijn tot acties, en geen genoegen meer nemen met mooie praatjes of symbolische acties.