Rapport Wennink toont aan: industriëlen willen cashen te midden van internationale spanningen

Voormalig ASML-bons Peter Wennink heeft op aanvraag van kabinet Schoof een rapport geschreven over de toekomstige economie van Nederland. Het rapport mondde uit in een weinig verrassend pleidooi om de randvoorwaarden voor de Nederlandse industrie te scheppen om flink te gaan cashen ten koste van de werkende klasse.

Toegegeven: de blinde bezuinigingsdrift die de heersende klasse decennia lang op het land heeft losgelaten is catastrofaal geweest voor volkshuisvesting, onderwijs en de infrastructuur, dingen waar het industriële component van de burgerij niet zonder kan. De wachtlijsten met bedrijven voor een aansluiting op het stroomnet zijn ellenlang. Blijkbaar heeft niemand bedacht op het moment dat de economie in hoog tempo geëlektrificeerd moest worden, even na te gaan of daar de juiste kabels wel voor beschikbaar waren. Daarnaast maakten Rijkswaterstaat en ProRail recentelijk bekend dat ook de wegen- en spoorinfrastructuur hard op weg is om te verouderen en toe is aan onderhoud, renovatie en vervanging. Ook is er een woningnood in het land van bijna ongekende omvang, dus ook moet het aantal woningen omhoog worden gekrikt.

In navolging van Mario Draghi, voormalig hoofd van de Europese bank en eveneens spreekbuis van de heersende klasse, concludeerde Wennink dat er miljarden geïnvesteerd moeten worden in Nederland. Maar natuurlijk moet die investering betaald worden door de Nederlandse werkende klasse, die, als het aan Wennink ligt, haar sociale vangnet drastisch gaat zien veranderen. Bovendien stelt het rapport dat arbeiders veel makkelijker en goedkoper ontslagen moet kunnen worden.

Hoe komt Wennink tot die conclusie? Hij bedient zich met enige lenige interpretaties van de cijfers. Zo schrijft de substack Rode Cijfers dat Wennink de toekomstige koopkracht op de meest negatieve manier berekent, met een scenario waarbij de staatsschuld torenhoog oploopt, én belastingen enorm worden opgevoerd om diezelfde staatsschuld laag te houden. Het zorgt ervoor dat Wennink een uitgangspunt hanteert waarbij de staatsschuld veel hoger oploopt dan enige partij in de parlementaire politiek heeft laten doorrekenen in het partijprogramma.

Verder trekt Wennink nauwelijks conclusies die niet al door anderen getrokken waren; de energieprijzen voor de industrie zijn te hoog, stikstof is een probleem voor de industrie en bouwsector, kenniswerkers aantrekken wordt steeds moeilijker, er is te weinig investeringsvermogen voor nieuwe ‘veelbelovende’ bedrijven enz.

Het kabinet heeft daarom naar de bekende weg gevraagd: Wennink sloeg eerder al met zijn vuist op tafel om de Beethoven-deal te sluiten, zodat er wat miljarden naar de regio Eindhoven konden vloeien, onder meer om ook iets aan de bovengenoemde opgaven te doen. De goedbetaalde kennismigranten die ASML aantrok, konden namelijk eenvoudig de bestaande huizen in de regio kopen omdat ze veel beter werden betaald dan de gemiddelde Eindhovense werker. Bovendien begon ASML en ook zijn toeleveranciers juist te groeien op het moment dat in Den Haag men het onzalige idee had opgedaan de volkshuisvesting aan de markt te verpanden en de reeds geprivatiseerde woningcorporaties extra te belasten, waardoor er jarenlang nauwelijks werd gebouwd met het oog op de behoeften van de werkende klasse in Nederland. Het woningtekort, het mobiliteitsprobleem, het te kort aan werkers met de juiste opleiding, het moest allemaal worden aangepakt en snel een beetje, anders zou ASML de biezen pakken. De Nederlandse staat, die miljarden in het bedrijf investeerde toen het noodlijdend was, zou berooid én beschaamd achterblijven.

Toch tekent het feit dat het extreemrechtse kabinet Schoof bij de voormalig topman van ASML aanklopte voor het rapport – waarvan de bevindingen van te voren al voor een groot deel bekend waren – voor een nieuwe realiteit. Nederland lijkt zich in de toekomst niet meer eenduidig een handelsland te kunnen noemen. Corona in combinatie met de toenemende internationale spanningen zorgen ervoor dat het ideaal van de industrie uitbesteden aan lage lonen landen niet meer zaligmakend is, zeker nu de economische concurrentie met China oplaait en het vertrouwde bondgenootschap met de Verenigde Staten hoe langer hoe brozer is. Europa lijkt nu de zwakste tussen de verschillende machtsblokken te zijn: onbestuurbaar en economisch lucratief met zijn relatief welvarende werkende klasse (relatief, want ook in Europa komen mensen steeds moeilijker rond en is armoede een groot probleem – red.). Immers blijkt keer op keer dat de lidstaten van de EU vrij eenvoudig uit elkaar zijn te spelen vanwege de belangen van de nationale burgerij.

Maar door de veranderende verhoudingen op het wereldtoneel en de onzekerheden die deze met zich mee brengen, wordt de capaciteit om belangrijke technologieën ook zelf te kunnen produceren, door de heersende klasse meer op waarde geschat dan voorheen. Dus moet er ‘technologische soevereiniteit’ komen; een leus waaronder eerder de EU-chipact werd gelanceerd, waarbij miljoenen werden vrijgemaakt om in het bedrijfsleven te steken. Bovendien is die technologie belangrijk nu de heersende klasse zich opmaakt voor een oorlog, die voor een groot deel met kunstmatige intelligentie en drones gevoerd zal worden, zo leert de oorlog in Oekraïne en de genocide in Gaza.

Het rapport Wennink is vooral een uitdrukking, een politiek vehikel, die de nieuwe politieke realiteit onderschrijft, waarbij de industriëlen hun kans schoon zien om hun belangen door te drukken.

Het vooruitzicht is dat de werkende klasse blijft betalen voor zijn eigen onderdrukking. ASML zorgde voor werkgelegenheid in Eindhoven en zorgde tegelijkertijd mede ervoor dat huizen onbetaalbaar werden voor de werkende mens. Dat het bedrijf met de huidige afspraken met Den Haag in de vorm van project Beethoven ertoe is aangezet om ook zelf honderden miljoenen te steken in de opgaven die er liggen rond onderwijs, mobiliteit en huisvesting, is niet veel meer dan een doekje voor het bloeden.

Bovendien dient zich door de globale ontwikkelingen alweer een nieuw probleem aan. Nu zowel China, als de VS als de EU flink gaan investeren in grote chipfabrieken, worden de voortekenen van overcapaciteit zichtbaar, waardoor de werkende klasse in ieder geval ergens geslachtofferd gaat worden op het moment dat de winstmarges van chips en chipmachines onder druk komen te staan en er een economische crisis ontstaat. Ook dan zal er vanuit de industrie de roep klinken die vandaag de dag klinkt, namelijk: “Geef ons meer geld.”