'Rebranding': oude Griekse koeien uit de sloot

De schokken van een kapitalistische wereld in crisis en de groeiende maatschappelijke onvrede moeten opgevangen worden. In Griekenland worden de politieke kaarten opnieuw geschud met landelijke verkiezingen in aantocht.

In juli 2027 zijn er vier jaar voorbij sinds de vorige verkiezingen. Er wordt volop gespeculeerd dat verkiezingen al komend najaar of het voorjaar van 2027 plaatsvinden. Premier Kyriakos Mitsotakis (Nea Dimokratia) heeft de officiële start van de verkiezingsperiode al aangekondigd, wat die speculaties aanwakkert.

Het hele burgerlijke politieke stelsel is in beroering. Er zijn twee nieuwe politieke partijen opgericht. Mogelijk komen er nog meer. Men maakt zich zorgen over de ‘stabiliteit’ van het politieke stelsel; een afspiegeling van de problemen in de economische basis van de samenleving. Ook binnen regeringspartij Neo Dimokratia zijn er tegenstellingen en groeit kritiek op de leiders. Bij de burgerlijke ‘oppositiepartijen’ is de boodschap: “Mitsotakis moet weg.” Eén prominent kaderlid van Nea Dimokratia gaat een nieuwe partij oprichten wat vermoedelijk stemmen gaat kosten. Al kan deze nieuwkomer ook als reservepartner dienen als Nea Dimokratia geen meerderheid haalt.

Eén van de ‘sterren’ van fascistisch rechts, Nikos Michaloliakos, maakt zich ook op om een nieuwe partij te vormen. Vanuit de gevangenis, wel te verstaan, want na eindeloze rechtszaken is zijn partij Gouden Dageraad bestempeld tot een criminele organisatie.

Opvallend is dat bedrijfsmagnaten zich steeds vaker persoonlijk bemoeien met het regeringsbeleid over geostrategische kwesties, de Griekse betrokkenheid bij het imperialistische gesjacher om de hegemonie en de inrichting van het bestuur. In de burgerlijke politieke wereld zien we regelmatig dat kapitalisten rechtstreeks regeren (zie Donald Trump) en niet meer via hun politieke ondergeschikten. Een teken des tijds.

De comeback van Tsipras

Tegelijkertijd probeert de sociaaldemocratie opnieuw een regeringsalternatief te vormen. Historisch fungeert de sociaaldemocratie regelmatig als schokbreker tegen groeiende maatschappelijke onvrede.

Griekenland is de laatste weken getuige van de come-back van Alexis Tsipras, gesteund door grote ondernemersbelangen. Van 2015 tot 2019 regeerde zijn partij Syriza samen met de extreemrechtse ANEL (Onafhankelijke Grieken). Destijds presenteerde hij zich als een messias die het land kwam redden. Net als aan de vooravond van Syriza’s verkiezingsoverwinning in 2015, zien we anno 2026 opnieuw een ineenstorting van een rechtse regering, die juist sinds het verlies van Syriza in 2019 aan het roer is.

Toen Syriza na 2019 opeenvolgende verkiezingsnederlagen leed, begon de interne partijcrisis. Kapitein Tsipras verliet het zinkende schip en hield zich gedeisd. Tot voor kort dus. Met zijn nieuwe partij ELAS (Griekse Linkse Alliantie) maakt hij nu een triomfantelijke come-back en staat volgens opiniepeilingen meteen op 14 procent van de stemmen. Deze come-back drukt zijn stempel op de partijen van het sociaaldemocratische middenveld, naast Syriza ook Pasok (de traditionele sociaaldemocratische partij) en Nieuw Links (afsplitsing van Syriza).

In Tsipras’ presentatie van zijn nieuwe partij ELAS volgde het ene veelvuldig uitgekauwde cliché het andere op: nieuw patriottisme, rechtvaardige groei, een sterk Griekenland in een wereld vol crises, sterke democratie, economische groei en waardigheid, overgoten met een sausje van ‘productiereorganisatie’ en ‘progressief beleid’. Het woord kapitalisme wordt nergens genoemd en de basistegenstelling van de huidige tijd zou die tussen progressief en conservatief zijn en tussen democratisch en autoritair. Niet tussen arbeid en kapitaal. Min of meer hetzelfde verhaal hield hij al in 2012, 2015 en 2019.

Tsipras krijgt steun van kapitaal en massamedia. De schokken in de samenleving moeten immers opgevangen worden en men hoopt dat de bevolking de vorige teleurstelling vergeten is. Tijdens de Syriza-regering in 2015-2019 zat het land onder fiscale controle van het IMF en de EU via de beruchte memoranda. Het inkomen van de bevolking werd uitgekleed via belastingen, arbeidsrechten werden afgebroken, en de betrokkenheid bij VS en NAVO-praktijken werd verhoogd. En dan hebben we het nog niet over de strategische samenwerking met landen als Israël – zogenaamd voor ‘geopolitieke opwaardering’. Tsipras’ ‘regerend links’ viel strategisch samen met ‘rechts’. In 2015-2019 heeft hij het vuile karwei opgeknapt door de onvrede onder het volk te neutraliseren.

Maar hoe komt het nu toch dat de mensen massaal hun vertrouwen in de ‘instellingen’ hebben verloren? En kan er sprake zijn van een ‘rechtvaardige groei’ in een onrechtvaardig systeem met groeiende ongelijkheid en afbraak van arbeids- en sociale rechten?

De ideologische mengelmoes van een politiek avonturier

De naam van ELAS is opvallend. ELAS is een oud-Grieks woord voor Griekenland en ook de afkorting van Griekse Politie. Maar ELAS was ook de naam van het Griekse Volksbevrijdings Leger, de militaire tak van het Nationale Bevrijdingsfront EAM tijdens de Tweede Wereldoorlog, beiden opgericht door de Communistische Partij van Griekenland (KKE).

Tsipras gebruikt ook nog andere dingen uit het communistische ‘register’, zoals citaten van Griekse communistische dichters in zijn toespraken. Gezien deze tactiek is de associatie met het communistisch verzet de sterkste en dat werd ook zo opgevat door alle massamedia. Allerminst onschuldig dus, en dat terwijl onder zijn naaste medewerkers notoire anticommunisten zitten en verspreiders van de theorie die communisme en het fascisme gelijkschakelt als ‘totalitaire ideologieën’.

Op grond van opiniepeilingen – waarbij het altijd de vraag is hoe geloofwaardig die zijn – zit ELAS dus in de lift. Bij de andere sociaaldemocratische partijen vallen de klappen. ELAS trekt nu naar een politiek onderdak zoekende sociaaldemocraten aan. De vraag is of de partij een regeringsalternatief kan vormen voor een zakkend centrumrechts. En dan begint het verhaal opnieuw: een twee-polen systeem waarbij de kiezers van de een naar de ander kunnen lopen in een uitzichtloos van hot naar her, een beeld dat in veel landen te zien is.

Dit alles speelt zich af tegen de achtergrond van een waar geostrategisch ‘mijnenveld’, een wereld vol oorlogen, genocides en kapitalistische concurrentie. De schokken die de politiek krijgt te verduren, moeten opgevangen worden. Vandaar de roep om ‘stabiliteit’ – volgens de huidige premier is Griekenland zelfs een oase van stabiliteit in een extreem onstabiele regio. De oude sociaaldemocratie blijkt nog steeds nuttig om de bevolking een consensus af te troggelen voor de strategische keuzes van het kapitaal onder het mom van ‘nationale doelstellingen’, die zouden gelden voor alle klassen. Hoe lang zullen de kiezers nog met zich laten sollen?