Utrecht presenteert zich economisch graag als het 'Heart of Health': gericht op gezondheid & life sciences, duurzaamheid en digitalisering. Maar vrijwel geruisloos is daar de afgelopen jaren een vierde richting toegevoegd: Defensie.
De relatief onbekende ROM Utrecht Region trekt defensie- en dual-usebedrijven (bedrijven die technologie ontwikkelen die zowel militair als civiel kan worden gebruikt) naar de provincie Utrecht. Met publiek geld worden bedrijven ondersteund, gekoppeld aan investeerders en verleid om zich in Utrecht te vestigen.
In haar jaarplan 2026 is de ROM hierover glashelder: [We] versterken (…) onze betrokkenheid bij de defensie- en dual-usesector (…)1
Maar wat is de ROM?
Je hebt er waarschijnlijk nooit eerder van gehoord: de Regionale Ontwikkelmaatschappij Utrecht Region (ROM). De ROM presenteert zich als een soort hippe versie van de Kamer van Koophandel. Ondernemers kunnen er terecht voor kapitaal, begeleiding en hulp bij internationalisering. De gewone Utrechter die niet de volgende Steve Jobs of Jeffrey Bezos denkt te worden, is na een paar klikken wel uitgekeken.
Maar achter die onschuldige façade gaat veel meer schuil. De ROM beheert investeringsfondsen die worden gefinancierd door overheden (Rijk, provincie en gemeenten) en semi-overheden (universiteiten, ziekenhuizen). Deze partijen zijn allemaal aandeelhouders van de ROM.
De ROM heeft als doel “[het] actief versterken van de innovatiekracht van de regio ten dienste van de brede welvaart”.2 Er gaat serieus publiek geld om in de ROM. De organisatie beheert ongeveer 100 miljoen euro aan investeringsmiddelen en heeft daarnaast een jaarlijkse begroting van ruim 13 miljoen euro. Alleen al in 2026 stortten de aandeelhouders nog eens 26,1 miljoen euro in de investeringsfondsen.
De democratische controle is zeer beperkt. De ROM functioneert autonoom op een competitieve kapitaalmarkt. Politieke sturing (ondanks 100 miljoen euro aan publiek investeringsgeld) is dan ongewenst. Controle gebeurt achteraf en op hoofdlijnen. Honderd miljoen euro aan publiek investeringsgeld, maar geen volksvertegenwoordiger die over individuele investeringen stemt.
In plaats daarvan worden dit soort besluiten mede genomen door een externe investeringscommissie. De leden van de commissie zijn afkomstig uit de consultancy- en verzekeringswereld of waren bestuurder in het hoger onderwijs. Je raadt het al: deze commissieleden worden niet gekozen door gemeenteraden of Provinciale Staten, maar door de Raad van Commissarissen van de ROM.
Casus Pratt & Whitney
Hoe dat in de praktijk werkt, zien we in Houten. Dankzij de ROM is Houten nu een vestiging van het bedrijf Pratt & Whitney rijker. Pratt & Whitney is een producent van vliegtuigmotoren, onder andere voor de F-35. De Israëlische luchtmacht is een prominente klant van Pratt & Whitney en beschikt over 48 F-35’s.
In het jaarverslag 2025 lichtte de ROM de komst van Pratt & Whitney naar Houten trots uit als een groot succes van dat jaar.3 Op de dag dat Pratt & Whitney zijn komst naar Houten aankondigde, waren volgens de door de VN gehanteerde officiële cijfers ten minste 47.161 Palestijnen in Gaza gedood sinds het begin van de oorlog. Duizenden van hen kwamen om bij bombardementen met F-35’s, die allemaal met een Pratt & Whitney-straalmotor vliegen.
Het DURF/DIT-MN-netwerk
Dit is niet slechts een incident of een weeffout. Er wordt steeds structureler werk gemaakt van het aantrekken van defensie- en dual-usebedrijven naar Utrecht. Daarnaast worden bestaande bedrijven aangemoedigd om zich meer in te zetten voor defensiegerelateerde activiteiten.
Hiervoor is het DURF-netwerk opgericht (Dual Use Regio Flevoland-Utrecht), dat later werd hernoemd tot Defensie Innovatieteam Midden-Nederland (DIT-MN). Het netwerk heeft één centrale opdracht: uitzoeken wat Defensie nodig heeft en daar bedrijven uit Utrecht en Flevoland bij zoeken. Bestaande civiele bedrijven worden geholpen om de defensiemarkt op te gaan; bedrijven die al militair produceren worden aan nieuwe opdrachtgevers en partners gekoppeld. De ROM werkt nauw samen met het DURF/DIT-MN-netwerk.
De ROM probeert hiermee een vliegwiel op gang te brengen om het militair-industrieel complex in de provincie Utrecht te doen groeien. Niet alleen nationaal, maar ook op internationaal niveau kunnen bedrijven via DURF/DIT-MN opdrachten binnenhalen. Betrokken bedrijven zijn onder andere Nedal (aluminium), Elitac Wearables (draagbare elektronica) en Van Halteren Defence (training en onderhoud van houwitsers). Het laatstgenoemde bedrijf heeft net zoals Pratt & Whitney sterke banden met de IDF.
Het moederbedrijf, Van Halteren Technologies, heeft al decennialange banden met de Israëlische defensiesector. Samen met het Israëlische bedrijf Bagira ontwikkelt Van Halteren militaire trainings- en simulatiesystemen voor de Artillery School van de IDF.4 Bagira zelf is daarnaast diep verweven met het Israëlische leger en ontwikkelde onder meer trainingssystemen voor de Givati Brigade5, een van de brigades die intensief is ingezet in Gaza.
De ROM Utrecht Region en DURF/DIT-MN zijn slechts twee voorbeelden. Er zijn in heel Nederland negen ROM’s en talloze andere militair-industriële samenwerkingen. Dit speelt zich allemaal af achter vage afkortingen en buiten het beeld van de volksvertegenwoordiging, ondanks dat er fors publiek geld in wordt gestoken.
Kanonnen brengen geen welvaart
Zo blijft er weinig over van het doel van ROM Utrecht Region om zich in te zetten voor ‘brede welvaart’. Hoe draagt samenwerking met bedrijven die straaljagermotoren maken of militairen trainen om kanonnen af te vuren bij aan brede welvaart? Van liberalen tot ‘progressief’ links wordt de groei van Defensie inmiddels grotendeels als voldongen feit behandeld. Maar er is een keuze. We hoeven geen Utrechtse miljoenen – en landelijk miljarden – aan publiek geld in de oven van de oorlogsmachine te gooien.
We hoeven geen bedrijven te paaien die bijdragen aan genocide en bezetting. De oorlogshausse kan worden doorbroken. De strijd voor vrede is daarom ook een strijd voor een economie waarin niet de belangen van de wapenindustrie, maar die van werkende mensen centraal staan.
Victor-Jan Stuurman is secretaris van NCPN-afdeling Utrecht.
- Jaarplan ROM Utrecht Region 2026
- Meerjarenstrategie 2023–2026 ROM Utrecht Region
- Jaarverslag 2025 ROM Utrecht Region
- https://www.bagirasys.com/b-one-simulation/howitzer-crew-trainer/
- https://www.idf.il/en/articles/2023/practice-makes-perfect-the-givati-brigade-s-training-simulator/
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
