Veelvraat Jetten wil óók de pensioenen opvreten

Naast de WW en WIA wil het kabinet Jetten onder het mom van vergrijzing ook de AOW onder vuur nemen. Als het aan het kabinet ligt, zullen alle sociale verworvenheden worden wegbezuinigd om de overgang naar de oorlogseconomie te financieren. Ook de pensioenen.

In het oude stelsel was pensioen een arbeidsvoorwaarde, die als doel had dat iedereen bij pensionering een uitkering ontvangt (het uitgestelde loon) waarmee het dan bereikte levenspeil kan worden voortgezet. Dat was 70 procent van het eindloon of 80 procent van het middelloon. Dit doel is essentieel voor de bestaanszekerheid van (toekomstige) gepensioneerden, maar is bij het nieuwe pensioenstelsel losgelaten.

In het nieuwe stelsel komen de ‘sociale partners’ in de cao een vaste premie overeen. De uitkering die je later als gepensioneerde ontvangt is afhankelijk van beleggingen en financiële markten. Een casino-pensioen dus, waarbij de koopkracht afhankelijk is van de grillen van de markt. Afgelopen maanden stonden kranten vol met berichten dat ‘veel pensioenen fors stijgen door nieuw stelsel’. Ze vergeten erbij te melden dat de pensioenen ook keihard kunnen kelderen als het tegenzit op de markt.

Ondanks het verzet tegen dit nieuwe stelsel, vanuit zo ongeveer alle ouderenorganisaties en actiecomités uit de pensioenbeweging, gingen de vakbonden akkoord met dit verdorven plan. In ruil daarvoor maakten de bonden een afspraak met het kabinet Rutte IV, waar alle partijen uit de huidige regeringscoalitie van D66, VVD en CDA deel van uitmaakten: de AOW-leeftijd zou niet harder stijgen.

Anno 2026 is ongeveer de helft van de pensioenen overgezet naar het nieuwe stelsel. De hervorming van het stelsel is daarmee nog niet eens voltooid, maar Rob Jetten is alweer van plan de afspraken te schenden door de AOW-leeftijd vanaf 2033 een op een te laten oplopen met het stijgen van de levensverwachting. Dus mocht de gemiddelde werkende Nederlander een jaartje ouder worden, dan kan daarvan niet meer genoten worden van kinderen of kleinkinderen. Dan wordt dat jaartje niet gebruikt om langer van het leven te genieten. Er gaat dan een jaar langer gewerkt worden, zodat de heersende klasse een jaar extra geld kan verdienen.

Volgens het kabinet is de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd nodig door de vergrijzing. Dat argument zou zowel het uit werk opgebouwde pensioen als de AOW betreffen. Door de vergrijzing ontvangen mensen gemiddeld langer een uitkering van de pensioenfondsen, en zijn er meer gepensioneerden in verhouding tot het aantal werkenden die AOW-premie betalen. Daar tegenover staat echter dat er in de pensioenfondsen meer dan genoeg geld zit – ongeveer 1.500-1.900 miljard – dat de gepensioneerden nota bene zelf bij elkaar hebben gespaard. De vergrijzing zou sowieso geen enkel probleem moeten zijn, aangezien de stijging van arbeidsproductiviteit door nieuwe technologieën dit meer dan goed maakt: er werken naar verhouding minder mensen, maar de mensen die werken produceren vandaag veel meer dan een paar decennia geleden. Het zijn de economische wetten van het kapitalisme die ervoor zorgen dat het kapitaal profiteert van de stijging van de arbeidsproductiviteit, waardoor het niet ten goede komt aan de bevolking.

Hoe dan ook, dit alles levert het ‘probleem’ op dat er een beroep moeten worden gedaan op de begroting om de financiering van de AOW rond te krijgen. Nederland is overigens een van de Europese landen die het minste aan pensioenen uitgeeft. Waarom vindt de burgerlijke politiek dit dan zo’n probleem?

Geld voor pensioenen is een ‘probleem’ omdat er tegenwoordig 27 miljard naar defensie gaat, en dus naar de oorlogsindustrie die in rap tempo wordt opgebouwd. Tien jaar terug was dat nog 7-8 miljard. Nog vele tientallen miljarden worden via andere wegen naar het grootkapitaal gesluisd in het kader van de overgang naar een ‘oorlogseconomie’.

De onderliggende oorzaak is een hevige internationale concurrentiestrijd die het kapitalisme kenmerkt. In die strijd loopt de EU achter op met name de VS en China. Om zijn concurrentiepositie te verstevigen en winsten veilig te stellen, doet het grootkapitaal steeds meer beroep op de burgerlijke staat om investeringen te faciliteren met subsidies en overheidsinvesteringen. Aanvankelijk vooral onder het mom van de ‘groene transitie’ en ‘digitale transformatie’, maar tegenwoordig vooral voor de ‘oorlogseconomie’. Maar om het kapitaal hierin te faciliteren, moet de burgerlijke staat ‘ontlast’ worden van uitgaven aan publieke voorzieningen en sociale zekerheid, zoals de AOW. Concurrentiepositie versterken betekent ook loonkosten drukken, waaronder de pensioenbijdrage van de werkgever aan de pensioenfondsen.

Met andere woorden, het is niet zo dat wij langer moeten doorwerken omdat er sprake is van vergrijzing, maar om de miljardenwinsten van het grootkapitaal veilig te stellen. Geld wordt bij pensioenen weggehaald om er bommen van te maken. Bommen die worden ingezet in Oost-Europa, Azië en Afrika waar die de Nederlandse heersende klasse in het kader van zijn imperialistische bondgenootschappen (NAVO en EU) belangen heeft.

In reactie op verzet en aangekondigde acties, heeft het kabinet dit plan voorlopig geparkeerd. Het kabinet zal ook wel gezien hebben dat in België recent tienduizenden mensen de straat op gingen en staakten tegen voorgestelde pensioenhervormingen. Maar er werd wel duidelijk gemaakt dat het niet van tafel is. Den Haag wacht dus op een geschikter moment om toe te slaan.

De vakbeweging moet waakzaam zijn, want de plannen die in Haagse en Brusselse kringen rondgaan, gaan veel verder dan alleen verhoging van de pensioenleeftijd. Het nieuwe pensioenstelsel deelt de collectieve middelen in de pensioenfondsen op in individuele pensioenpotjes. Het voorwendsel voor deze maatregel was dat het eerlijker zou zijn als je van baan verandert. Maar in feite is hiermee een bom gelegd onder het pensioenstelsel als collectieve voorziening.

Het is een stap naar individualisering van het pensioenstelsel. Delen van de heersende klasse zouden dit graag doorzetten. Hun ideaalbeeld is een pensioenstelsel waarbij de werker persoonlijk een pensioenregeling regelt bij een zelfgekozen fonds of commerciële verzekeraar, zodat de werkgever en de staat zoveel mogelijk worden ontlast van deze ‘kostenpost’ – want dat is wat onze pensioenen voor het kapitalisme zijn.

Stijging van de pensioenleeftijd is onacceptabel. Terecht liepen de vakbonden direct weg. Er is geen ruimte is om hierover te ‘onderhandelen’, want dan onderhandelen we alleen over hoe het nog slechter wordt. Wat er nog over is aan het pensioenstelsel als sociale voorziening moeten we verdedigen. Het gaat immers om de inkomens en rechten van alle werkende mensen. Het gaat om onze toekomst en onze bestaanszekerheid.

We strijden voor een collectief en solidair pensioenstelsel, die er is voor de belangen van de werkende klasse. Niet een stelsel dat in het belang is van verzekeraars, bankiers, industriëlen, derivatenhandelaren, beleggingsadviseurs en anderen die parasiteren op de pensioenen die werkers betalen en opbouwen.