Wat betekent het om te strijden voor vrede?

In deze tijd waarin internationale conflicten en oorlog aan de orde van de dag zijn, willen steeds meer mensen zich inzetten voor vrede. De herdenking van de Februaristaking, die naast haar antifascistische karakter ook een daad van verzet was tegen bezetting en oorlog, was een mooie gelegenheid om hierbij stil te staan. Emma van de Wouw, verbonden aan het actiecomité Breda en Tilburg voor Vrede, deelde waardevolle ervaringen over de opbouw van een vredesbeweging die tegen imperialisme strijd, voor vrede.

Het opzetten van een vredesbeweging, wat houdt dat nu precies in? Velen van jullie zullen hier ook mee bezig zijn, dus wellicht zal wat ik vertel wel herkenbaar zijn. Wat betekent het om te strijden voor vrede? Het is voor ons een continue uitdaging om duidelijk te maken wat we bedoelen met dat mooie woord, en welke systematische oorzaken ervoor zorgen dat op zoveel plekken in de wereld oorlog wordt gevoerd, en dat op andere plekken oorlog wordt voorbereid. Als we Mark Rutte en Donald Trump moeten geloven, zetten zij zich in voor hetzelfde doel, namelijk vrede. Niets is minder waar.

Ik wil graag beginnen met het delen van een anekdote, omdat ik denk dat deze iets vertelt over wat ons te doen staat. Als Breda en Tilburg voor Vrede hebben wij deelgenomen aan een discussieavond waarbij verschillende organisaties die zich bezighouden met het onderwerp vrede aanwezig waren. Als organisatie proberen wij de verbinding te zoeken met dergelijke initiatieven, en tegelijkertijd te interveniëren door een anti-imperialistisch geluid te laten horen. Dit is vaak een wankel evenwicht, omdat we ervaren dat men vaak een ander idee heeft van wat vrede is, of wat we moeten nastreven om het te bereiken. Gedurende de avond, getiteld “De vrede die wij maken”, georganiseerd door Pax voor Vrede, hebben we onder andere de nadruk gelegd op het feit dat onze deelname aan de NAVO zorgt voor escalatiegevaar, en hebben we ons kritisch geuit op het feit dat overal wordt geroepen dat we ons, ten koste van sociale voorzieningen, tot op de tanden moeten bewapenen.

Uit het publiek vonden wij veel bijklank, en ook waren sommige van de panelleden het eens met onze roep om de-escalatie. Toch kwam de boodschap niet bij iedereen binnen. Een vrouw uit het publiek, wier vader onderdeel was van het Nederlands verzet ten tijde van de Tweede Wereldoorlog had een punt van kritiek, wat er eigenlijk op neerkwam dat ze ons en ons pleidooi tegen bewapening maar naïef vond. Haar vader had immers ook moeten vechten voor onze vrijheid. Maar zoals we destijds werden opgeroepen om de “Duitse troepen kalm en waardig te ontvangen” (Telegraaf, woensdag 15 mei 1940), zo worden we nu van alle kanten bespeeld om maar niet te kritisch te zijn op de roep om bewapening.

Ik vertel dit niet om iedereen te ontmoedigen, maar omdat ik op dat moment besefte hoe sterk de oorlogspropaganda is. De noodzaak tot verzet tegen het fascisme in de Tweede Wereldoorlog en de manier waarop imperialistische tegenstellingen op scherp komen te staan en steeds vaker gewapend worden uitgevochten, komen voor sommige mensen op hetzelfde neer.

We herkennen hier het eerste principe van oorlogspropaganda, zoals Anne Morelli het omschrijft in haar boek Elementaire Principes van Oorlogspropaganda. Dit eerste principe luidt namelijk “We willen geen oorlog”. Er wordt ons wijsgemaakt dat er helaas echt geen andere mogelijkheid is dan een offensieve manier van optreden door de NAVO, waarbij alle lidstaten dus helaas 5 procent moeten inleveren, dat kan echt niet anders! Ook legt de burgerlijke herdenkingspropaganda ons vaak een idee op dat het fascisme in de Tweede Wereldoorlog heroïsch verslagen is, en nu iets is uit het verleden. Als we bijvoorbeeld kijken naar operatie Gladio, kunnen we daar natuurlijk onze vraagtekens bij zetten.

Tegen dit soort ideeën moeten we dus ten strijde trekken. Hierom heeft Breda en Tilburg voor Vrede op 1 oktober 2025 een lezing georganiseerd waarbij Anne Morelli de principes van oorlogspropaganda uiteen zette. De lezing, waar ruim vijftig mensen op af kwamen, was een feest van herkenning voor iedereen die de afgelopen tijd het nieuws heeft gevolgd. Door deze opkomst merken wij dat de aversie tegen oorlogspropaganda bij meer mensen leeft, en ook de behoefte om samen te komen en hierover te spreken. Dit merken we natuurlijk ook door de solidariteit met het Palestijnse volk en andere volken die te maken hebben met onderdrukking en geweld. De galerie in Breda waar wij deze lezing organiseerden is inmiddels bezig met het op poten zetten van een expositie waarbij de groeiende oorlogspropaganda waar we iedere dag mee te maken hebben, zal worden bekritiseerd. Breda en Tilburg voor Vrede is uitgenodigd om hierover mee te denken, en we zullen in samenwerking met Stop Wapenhandel een workshop organiseren over het thema van de wapenindustrie, toegespitst op onze lokale situatie. Op deze manier proberen we op allerlei plekken in gesprek te gaan en te blijven over dit onderwerp.

Naast deze lezing hebben we nog meer activiteiten ondernomen om te informeren, te agiteren en ons te organiseren. Zo hebben we een flyeractie gedaan bij de “Atlantische Onderwijs Conferentie”, een propaganda-evenement op Fontys Hogescholen in Tilburg, waar we in gesprek zijn gegaan met studenten en docenten van de onderwijsinstelling. We hebben vaker deelgenomen aan lokale sit-ins in solidariteit met de bevolking van Palestina, en aan de demonstratie tegen de NAVO- top die in juni in ons land plaatsvond. Ook hebben we flyeracties gedaan in de gemeente Gilze-Rijen, omdat zich hier een militaire vliegbasis bevindt. Ook zijn we bezig met het opzetten van een burgerinitiatief in deze gemeente, waarbij we samenwerken met inwoners van deze gemeente die met onze vredesbeweging sympathiseren. In het kader van onze avond met Anne Morelli hebben we op allerlei plekken geflyerd.

Ook was Breda en Tilburg voor Vrede aanwezig bij een jaarlijks terugkerend evenement in Tilburg dat gehouden wordt op kerstavond, namelijk “Fakkels voor Vrede”. Dit is een fakkeloptocht door de stad die druk wordt bezocht. Wij hebben ons daar laten zien en mensen op een ludieke manier met ons kennis laten maken, namelijk door middel van een quiz. De quiz informeerde mensen over het feit dat er in Tilburg een particuliere wapenfabriek gevestigd is, een ontluisterend feit waar veel mensen niet van op de hoogte waren. Dit was een mooie ijsbreker voor het gesprek over bewapening, en de vraag of bewapening ons vrede zal brengen.

De komende maand staat er een nieuwe avond met een lezing van historicus Jacques Pauwels gepland. Waar we tijdens de avond met Anne Morelli meer op de direct merkbare oorlogspropaganda zijn ingegaan, zullen we het tijdens de avond met de heer Pauwels hebben over de systematische oorzaken van oorlog, en meer specifiek de band tussen oorlog en economie. Zo willen we mensen informeren over hoe de tegenstellingen van ons economische systeem, het kapitalisme, en meer specifiek het stadium van kapitalisme waarin we ons nu bevinden, namelijk het imperialisme, onvermijdelijk zorgen voor de veelal gewapende conflicten waar we vandaag de dag mee te maken hebben. Op deze manier profileren we ons als anti-imperialistische vredesbeweging.

Op verschillende momenten hebben we als vredesbeweging gemerkt dat vrede dan wel een populair woord is, maar vaak zo anders wordt benaderd dan wij dat doen. Want veel, regelmatig christelijke, organisaties zien vrede meer als iets waar het individu zich mee bezig houdt. Er wordt dan vaak gesproken over zaken als “de vrede in jezelf”, en benadrukt dat we maar dankbaar moeten zijn dat we het “hier zo goed hebben”. Ook is er vaak sprake van een groot vertrouwen in de rechterlijke macht en NGO’s. Die zullen er wel voor zorgen dat recht zegeviert, terwijl je maar om je heen hoeft te kijken om te weten dat dit vies tegenvalt.

Wij stellen dan graag de vraag: waarom verzetten we ons niet samen tegen de oorlogsmachine? En welk systeem zorgt er precies voor dat we het in het Westen nog relatief goed hebben in vergelijking met andere landen? Want ook hier vindt de sociale afbreuk zienderogen plaats. Moeten we ons ook tegen dat systeem niet samen verzetten? Want tegen de eenheid van alle arbeiders samen is het kapitalistische systeem weerloos, en dat kapitalistische systeem heeft er juist baat bij wanneer we denken dat vrede iets is waar we eenzaam over moeten mediteren.

Daarom roepen wij iedereen op: verenig je! Ga in gesprek, met je familie, je buren, je vrienden en op je werk. Sluit je aan bij reeds bestaande vredesinitiatieven of zet een vredescomité op. Verenig je in de strijd tegen militarisering, oorlog en onderdrukking, tegen het kapitalistische systeem, voor vrede en sociale rechtvaardigheid!

Emma van de Wouw is verbonden aan het actiecomité Breda en Tilburg voor Vrede.