Brusselse smoesjes

Voor Nederlandse politici is de Europese Unie veel meer dan slechts een politiek en economisch samenwerkingsverband. ‘Brussel’ wordt te pas en te onpas afgebeeld als struikelblok en boeman, of juist als onmisbare partner en verlosser. Het ligt er maar net aan wat de situatie is.

Caroline van der Plas (BBB) had tijdens de verkiezingscampagne in 2023 een duidelijke boodschap over de Europese regulering van mestgebruik door boeren. Tijdens de campagne zei ze meermaals dat ze in Brussel “met de vuist op tafel wil slaan”, eenmaal onderdeel van het kabinet Schoof trok ze dat standpunt weer in. Zo simpel was het allemaal niet, zei ze nu, en het is wel belangrijk om goede relaties met Brussel te onderhouden. De nieuwe politieke realiteit was simpel: die relaties opblazen om soepelere regels voor Nederlandse boeren te behouden was het niet waard.

Het huidige kabinet Jetten vertoont vergelijkbare trekjes, met voorop premier Rob Jetten zelf. Nergens wordt dit duidelijker dan in de houding tegenover Israël enerzijds, en het Europese beleid omtrent vluchtelingen anderzijds.

In verkiezingstijd was Jetten op Rode Lijn demonstraties te vinden. Er vond een genocide in Gaza plaats, Nederland moest meer doen, en de Palestijnen verdienden meer hulp, zo klonk het toen. Eenmaal aan de macht viel Jetten terug op een zinnetje dat ook veelvuldig te horen was ten tijde van de Kabinetten Rutte IV en Schoof: er moeten maatregelen tegen Israël genomen worden, maar wel op Europees niveau, het heeft geen zin als Nederland in z’n eentje iets doet.

In werkelijkheid zou Nederland een hele hoop acties kunnen ondernemen die absoluut de Israëlische regering onder druk zouden zetten. Het land is binnen Europa Israëls belangrijkste handelspartner, en koopt voor honderden miljoenen aan wapens van Israël. Dat deze handel niet wordt opgeschort is geen onkunde, maar onwil.

Een ander voorbeeld is het erkennen van een Palestijnse staat. In het regeringsakkoord wordt nog beweerd dat Nederland zich voor een ‘tweestatenoplossing’ in zal zetten, maar het erkennen van die staat is alsnog een stap te ver. Dat dit niet iets is wat per se moet op Europees niveau, bewezen al meerdere Europese lidstaten, het meest recent nog Frankrijk, Luxemburg en Malta. Vooralsnog erkent Nederland dus alleen de Israëlische staat.

Hoe anders is de houding van Nederland als het gaat om de hardere aanpak van vluchtelingen. Namens Nederland zoekt minister Van den Brink (CDA) van Asiel en Migratie, samen met een klein groepje andere landen, actief naar medestanders om een nóg strenger en inhumaner beleid te bewerkstelligen. Er moeten, buiten Europees grondgebied, ‘terugkeerhubs’ komen om het deporteren van mensen makkelijker te maken. De naam ‘deportatiecentra’ is dan ook meer op z’n plaats, maar dat klinkt niet zo lekker als jij een van de kartrekkers van dit project bent.

De passie van de Nederlandse regering om de rechten van vluchtelingen af te breken gaat verder dan dat: met Italië is vorige maand een akkoord gesloten dat het makkelijker maakt om vluchtelingen naar dat land te deporteren. Waar een wil is, is een weg, en die weg hoeft niet altijd langs Brussel te gaan.

Het geklaag dat iets niet kan door Brussel, of dat iets juist alleen maar kan dankzij Brussel, verhult één en hetzelfde feit: zowel de landelijke burgerlijke politici als de EU vertegenwoordigen niet de belangen van de werkende bevolking, maar van het kapitaal. De EU wordt de ene keer ingezet als wortel, de andere keer als stok. Daarbij speelt ook dat er soms wrijving is tussen de belangen van verschillende kapitaalsgroepen, waardoor Europese regelgeving soms als ‘goed’ wordt afgebeeld, en dan weer als ‘slecht’.

Zulke belangentegenstellingen komen bijvoorbeeld ook tot uiting in de politieke discussies omtrent stikstof, maar ook algemener over de landbouw, de industrie, visserij, de oorlogseconomie en het milieu.

De houding van het kabinet Jetten in Brussel laat zien dat het Nederlandse kapitaal nog te veel geld ziet in de handelsrelatie met Israël. Mocht er ooit een dag komen dat het kapitaal de relatie anders inschat, zul je geheid zien: dan is het internationaal recht opeens weer van het grootste belang voor Nederland en zal het ook hier kartrekker zijn.