DNB herstelt huis van slavenhoudster om huidige uitbuiting Suriname te romantiseren

Een rapport uit 2022 toonde aan dat De Nederlandsche Bank (DNB) en een aantal van haar investeerders en aandeelhouders rijk zijn geworden door de slavernij. Naar aanleiding daarvan heeft de bank haar excuses aangeboden en een fonds voor het Caribisch gebied opgericht. Dat DNB in dat kader zo’n 500.000 euro heeft geïnvesteerd in het herstel van de villa van een zwarte slavenhoudster uit Paramaribo is veelzeggend voor dergelijke ‘herstelmaatregelen’.

In een interview met DNB noemt de ambassadeur van Stichting Elisabeth Samson Huis de slavenhoudster een “rolmodel”. Op de website van de stichting lezen we onder meer: “Zij was in haar tijd waarschijnlijk de rijkste vrouw van Suriname, dankzij haar intellect, kennis en haar vermogen tot zaken doen.” Het is een door-en-door kapitalistisch verhaal, waarmee de uitbuiting en strijd van werkende mensen worden uitgewist in een poging Surinamers ervan te overtuigen dat de oplossing van hun problemen ligt in de idealisering van haar uitbuiters.

Het is dan ook geen wonder dat de stichting grote donaties weet te verwerven van o.a. DNB. Niet alleen behoren Nederlandse banken namelijk tot de grootste profiteurs van het Nederlandse kolonialisme, zoals DNB inmiddels durft te erkennen, maar ook vandaag de dag dragen ze nog bij aan de uitbuiting van Surinamers. En het is precies die uitbuiting die met het DNB-fonds worden verhuld.

Leningen van banken voor koloniale en imperialistische plundering

Banken waren verantwoordelijk voor leningen en kredieten waarmee het Nederlandse kolonialisme zich kon uitbreiden. De wapens waarmee de West-Indische Compagnie (WIC) op brute wijze forten in het huidige Ghana veroverde, de boten die gekidnapte Afrikanen naar het Caribisch gebied vervoerden en de dure plantages in Suriname konden niet bestaan zonder deze geldschieters. Met de opbrengsten van de slavenarbeid (en later zogenaamde contractarbeid) werden vervolgens de door banken verstrekte leningen terugbetaald. Niet alleen bleek dat DNB grotendeels was opgericht door kapitalisten met directe betrokkenheid bij de trans-Atlantische plantageslavernij in landen zoals Suriname, maar de bank verleende ook diensten aan handelshuizen en het Ministerie van Koloniën.

Na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 bleven Nederlandse banken er een grote rol spelen. Mede met dit doel werd in 1965 het ministerie voor Hulp aan Ontwikkelingslanden gecreëerd, wat tegenwoordig valt onder het ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Het ministerie zorgde ervoor dat producten van Nederlandse bedrijven in het buitenland werden afgenomen. Al in 1967 stelde een artikel¹ in De Waarheid dat “de meeste hulp wordt verleend in de vorm van handelskredieten tegen zeer hoge rente”. Mede hiervoor werd in 1970 de Nederlandse Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) opgericht. De Nederlandse staat bezit 51 procent van de aandelen, ING Bank, Rabobank en ABN AMRO gezamenlijk 42 procent.

‘Ontwikkelingshulp’ in de vorm van leningen heeft bijgedragen aan de schuldenproblematiek waarmee de meeste voormalige koloniën vandaag de dag te maken hebben. Door de druk om die leningen met hoge rentes terug te betalen, kunnen deze landen een groot deel van hun inkomen niet besteden aan gezondheidszorg, onderwijs of andere sociale voorzieningen. In plaats daarvan worden van dit geld crediteuren verrijkt door de buitensporig hoge rentes die moeten worden betaald.

Aflossing van de schulden in Suriname

Suriname behoort tot de zes landen wereldwijd met de grootste schuldenlast, waaronder aan Nederlandse banken. De banken trekken gezamenlijk op onder begeleiding van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Het IMF stelt voorwaarden aan de leningen en terugbetaling van de schulden. Deze voorwaarden leiden tot verslechteringen voor de arbeidersklasse en de boeren. Landen moeten bijvoorbeeld de subsidies op gas afbouwen en arbeidsrechten afbreken.

De bevolking en haar vakbonden protesteren tegen deze maatregelen. In Suriname werd het grootste protest in februari 2023 georganiseerd door de vakcentrale C-47, samen met kleinere vakbonden. Hevige protesten zoals deze vinden plaats in talloze voormalige koloniën in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. De crediteuren die de enorme rentes ontvangen komen vooral uit voormalige kolonisatoren.

Suriname is voortdurend in onderhandeling met de Club van Parijs. Dit is een informele groep crediteuren die afspraken maakt over de manier waarop arme landen schulden moeten terugbetalen aan rijke landen. Het IMF en de Wereldbank coördineren dit proces. Bij de oprichting in 1956 was Nederland via DNB al vertegenwoordigd in deze groep. Tegenwoordig is Nederland samen met 21 andere landen permanent vertegenwoordigd.

Via de Club van Parijs heeft Suriname overeenkomsten moeten sluiten over de aflossing van schulden bij ING en ABN AMRO. Ook met de investeringsbank Oppenheimer heeft het land zwaar moeten onderhandelen om de schuldenlast enigszins te verlichten. Bedrijven als Oppenheimer worden dan ook ‘aasgierenfondsen’ genoemd. De organisatie Debt Justice, die onderzoek doet naar schuldenproblematiek, heeft in 2024 berekend dat Suriname een veel groter deel van zijn overheidsinkomsten aan externe schulden betaalt dan veel andere landen. Waar het gemiddelde met 20% al buitensporig hoog is, bedraagt dit percentage voor Suriname 27%. Het grootste deel gaat naar private crediteuren. Naar verwachting zullen zij in totaal 542 miljoen dollar winst maken op de leningen aan Suriname.

Toegang tot grondstoffen

Hoe goedkoper multinationals grondstoffen kunnen importeren, hoe hoger hun winsten. Als een land zijn grondstoffen nationaliseert om een hoger inkomen te realiseren voor sociale voorzieningen, vormt dit een probleem voor imperialistische machten. Dit is in het verleden een reden gebleken staatsgrepen te plegen of landen te bombarderen. In deze eeuw zijn de oorlogen in Irak, Libië en Syrië hier voorbeelden van.

De EU, NAVO en haar lidstaten legitimeren deze aanvallen met verhalen over dictaturen waar mensenrechten en democratie naartoe moeten worden gebracht. In werkelijkheid draait het om betere en vooral goedkopere toegang tot en controle over grondstoffen, markten en handelroutes. Zo stelt bijvoorbeeld een column op de website van ABN AMRO: “Het risico van grondstofnationalisme is vooral groot in Afrika, Latijns-Amerika, Centraal-Azië en Zuidoost-Azië.”

Deze dynamiek is kenmerkend voor de imperialistische wereld waarin het recht op zelfbeschikking van landen voortdurend wordt geschonden. Dat geldt ook voor het recht om de eigen grondstoffen te beheren. In Suriname zijn de afgelopen jaren grote hoeveelheden olie en gas gevonden. Het IMF en banken hebben nu al overeenkomsten gesloten waarin is vastgelegd dat een deel van de opbrengsten moet worden gebruikt om de gigantische staatsschulden terug te betalen. De obligatiehouders van onder andere Oppenheimer zijn tot en met 31 december 2050 verzekerd van deze inkomsten. Naar schatting zullen de verschillende obligatiehouders hiermee tussen 2029 en 2050 35,8 miljoen dollar winst maken.

Romantisering van de slavernij door DNB

Vorig jaar kreeg Paul Hilbers, een medewerker van DNB, een koninklijke onderscheiding. Hij was echter niet alleen jarenlang medewerker van DNB, maar werkte ook bij het IMF namens Nederland. Daar kwam hij op voor de belangen van Nederlandse multinationals. Op deze manier wordt de hypocrisie rond het geldbedrag dat de bank beschikbaar stelt zichtbaar. De pers besteedt uitgebreid aandacht aan het DNB-fonds als excuus voor het slavernijverleden, maar tegelijkertijd maken de betrokken instellingen gigantische winsten over de ruggen van Surinamers.

Vlak voor de onafhankelijkheid in 1975 gaf de CPN al aan dat Nederland bezig was een regering samen te stellen die de plundering van Suriname zou laten doorgaan. De laatste gouverneur en de eerste president van het onafhankelijke Suriname was Johan Ferrier. Hij had meerdere dochters. Een van hen kwam naar Nederland en werd politicus voor het CDA. Een andere dochter, Cynthia McLeod-Ferrier, werd schrijfster. Zij heeft onder andere historisch onderzoek verricht naar de slavenhoudster Elisabeth Samson, wat aan de basis ligt van het werk van de eerdergenoemde stichting voor het herstel van Samsons villa. Zij ziet deze “eerste zwarte miljonair van de Amerika’s” als een voorbeeld voor Surinamers. Het herstel zou “zeer belangrijk voor het gevoel van eigenwaarde van zwarte en gekleurde mensen” zijn.

De keuze om het huis van een slavenhoudster te renoveren, is dus niet toevallig. Het wekt de illusie dat de bank van haar fouten heeft geleerd, maar normaliseert tegelijkertijd de uitbuiting van zwarte mensen door zwarte mensen. Door te benadrukken dat Elisabeth Samson een vrouw was, krijgt uitbuiting nog eens een feministisch tintje. Dat er fundamenteel iets mis is met de binnenlandse en internationale verhoudingen, wordt op deze manier weggemoffeld. Het zogenaamde herstel voor de nazaten van tot slaaf gemaakten wordt op deze manier dan ook niet gerealiseerd.

In 2023 verscheen een rapport van The Battle Group, in opdracht van de Caribische herstelcommissie. Daarin concluderen de onderzoekers dat Nederland 1,6 biljoen dollar aan herstelbetalingen zou moeten doen aan Suriname. Armand Zunder, vakbondsleider en initiatiefnemer van de Nationale Reparatie Commissie Suriname (NRCS) argumenteerde in zijn boek Herstelbetalingen uit 2010 al dat de Nederlandse multinationals, de voornaamste profiteurs, hiervoor zouden moeten opdraaien. Het bewustwordingsfonds van 200 miljoen euro van de Nederlandse staat is in dat licht een schijntje.

Binnen het imperialistische systeem blijven uitbuiters andere uitbuiters eren, ook al proberen ze dit een progressief randje te geven. De Nederlandse arbeiders hebben geen enkel belang bij Nederlandse bankiers die het Surinaamse volk plunderen. Hierdoor worden zij alleen maar machtiger, waardoor zij de uitbuiting van Nederlandse arbeiders in stand kunnen houden. Daarom moeten Nederlandse arbeiders samen met de Surinaamse optrekken om deze aasgieren te verslaan!

1. “Neo-koloniaal gehuichel met ontwikkelingshulp.” De Waarheid, 1 december 1967, 5 (link).