FNV-congres: strijdterrein tussen reformisme en klassengerichte leden

Op 4 en 5 juni zal het FNV-congres plaatsvinden, het moment waarop gedelegeerde vakbondsleden zullen stemmen over het meerjarenbeleidsplan van de bond. Dit congres illustreert de situatie waarin de vakbeweging zich bevindt.

Het organisatorische monster dat met de fusie in 2014 tot stand was gebracht, bezweek in 2025 aan interne tegenstellingen en een besluit van de Ondernemingskamer moest enige orde scheppen. Het met stoom en kokend water voorbereide congres is een poging van het FNV-bestuur de vakbeweging weer tot eenheid te brengen. Het bestuur moet daarbij de scepsis bij leden overwinnen dat het niet door hen is gekozen, maar op grond van de rechterlijke uitspraak is samengesteld en benoemd door de ‘toezichthouders’.

Het congres moet het meerjarenplan van de vakbond vaststellen. De voorstellen leveren een discussiegrondslag voor de noodzaak om eenheid te bereiken. De tegenstellingen binnen FNV zijn uiteraard niet in één klap opgelost. Dat blijkt ook duidelijk uit de preadviezen van het FNV-bestuur over de ingediende amendementen. Maar de tegenstellingen zijn wel beter zichtbaar geworden voor de leden, en dat maakt het mogelijk om de noodzakelijke eenheid in de vakbond toch wat dichterbij te brengen.

De tegenstellingen zijn zowel van inhoudelijke als van organisatorische aard. Organisatorisch zal het herstel van de vakbondsdemocratie aan bod komen. Dit congres is vanuit democratisch oogpunt gebrekkig voorbereid: de meeste leden weten niet eens dat dit nu aan de hand is. Van belang is daarom het versterken van sectoren door grotere zichtbaarheid en zelfstandigheid.

Inhoudelijk wordt er veel aandacht besteed aan de sociaaleconomische situatie van Nederland in de huidige toestand van het kapitalisme. Zo komt in de discussie zowel de groeiende kloof tussen rijk en arm aan bod, als de politiek die de kloof alleen maar groter maakt en zelfs niet schuwt de kosten van militarisering van rivaliserende kapitaalgroepen bij de bevolking neer te leggen. Daarnaast zal de noodzaak besproken worden om bestaanszekerheid van de bevolking af te dwingen met automatische prijscompensatie, naast het verbeteren en uitbreiden van arbeidsvoorwaarden voor alle werkenden, enzovoort.

De door het FNV-bestuur geproduceerde stukken zijn doordrongen van ‘ideologie’, van de uiteindelijke samenwerking met het kapitaal. Zo zien wij een duidelijke reformistische slag in sommige uitspraken van het FNV-bestuur. Zo wordt er gesproken over samenwerking met de werkgevers en hun vertegenwoordigers in de ‘polder’. We lezen: ‘inhoud en inrichting van werk hoort een samenspel tussen werkgever en werknemer te zijn.’ Er wordt gesproken van behoud van ‘vrijheid en westerse waarden’, ‘nationale versteviging’ en ‘weerbaarheid’. En bij de stelling vanuit leden dat wapenwedloop en militarisering ons sociale stelsel om zeep helpen, herformuleert het bestuur dat dit alleen gebeurt als ‘de verkeerde keuzes worden gemaakt’ (militarisering zou prima zijn zolang de rijken ervoor betalen).

Maar nergens wordt ideologie expliciet gemaakt. Terwijl juist het bereiken van strijdbaarheid en eenheid onder de leden vraagt om scholing, komt dit helaas niet terug in het meerjarenbeleidsplan. Inzicht in de noodzaak van bestaan van de vakbeweging, kennis van de geschiedenis van de arbeidersbeweging, begrip van de werking van het kapitalisme en haar hefbomen van macht.

De werkende bevolking heeft een sterke vakbond nodig voor haar belangen, juist nu, met schuivende machtsverhoudingen op het wereldtoneel. Kritische discussies op het congres moeten tot doel hebben om de bond aan te scherpen als het strijdwapen voor de serieuze klassenstrijd die ons te wachten staat. Het congres zal in zijn gebrekkige voorbereiding toch een belangrijke stap kunnen zijn in de uit een diep dal opkrabbelende FNV!