FNV-congres: klassengerichte leden boeken terrein in vakbond

Afgelopen 4 en 5 juni vond het congres van vakbond FNV plaats: een vergadering van honderden gedelegeerde vakbondsleden die stemden over de koers van de bond. Met de bezuinigingen op de WW en WIA in zicht was het congres een belangrijk moment voor de verdeelde FNV om eenheid te vinden rondom een strijdbare koers. Strijdbare vakbondsleden boekten terrein, terwijl de ondemocratische werkwijze van het bestuur als schaduw boven het congres hing.

De rol van het congres kwam neer op het goedkeuren van het meerjarenbeleidsplan van de vakbond. Deze was opgesteld door het nieuwe bestuur. Eerder schreef Manifest al over de haastige voorbereiding van dit congres. De spoed was een poging van het (door de rechter aangestelde) FNV-bestuur om eenheid te brengen. Zo zou scepsis bij leden, over dat het bestuur niet door hen is gekozen, overwonnen moeten worden. Die eenheid is broodnodig in de strijd tegen het kabinet.

Maar eenheid rondom welke visie? We voorspelden dat het congres het toneel zou worden van een richtingstrijd tussen reformistische en klassengerichte leden: leden die een middenweg zoeken tussen werkers en kapitalisten en leden die ondubbelzinnig voor werkenden kiezen. Dat is een groot verschil in de strijd tegen de bezuinigingen. Wanneer het haar heet onder de voeten wordt zal een reformistische vakbond snel opgeven, ook wanneer de leden nog strijdvaardig genoeg zijn - denk terug aan het Pensioenakkoord.

Hoe is deze richtingenstrijd op het FNV-congres verlopen?

Opzet congres

Eerst even de technische kant, die in dit geval vrij relevant is. Op papier bestond het congres uit ruim 600 deelnemers, maar in de praktijk waren er 467 aanwezig waarvan er aan het einde nog maar 388 over waren: veel sectoren hadden niet de tijd om mensen te vinden. De deelnemers hadden 489 amendementen ingediend: voorstellen tot wijziging van het meerjarenbeleidsplan van het bestuur. De agenda van het congres bestond uit het stemmen over deze amendementen. Alleen werd er niet op ieder amendement gestemd. Het bestuur had van tevoren gekozen welke amendementen het overnam (88), welke niet (182) en welke het aangepast overnam, oftewel welke het bestuur vrij naar hun wens herformuleerde (219). Dit leverde een aangepast stuk op, dat het congres per paragraaf moest instemmen. Pas als zij een paragraaf wegstemden zou er direct over de amendementen zelf gestemd worden, van meest ingrijpend naar minst.

Waarom maakt dit uit? Stel er zijn op een paragraaf meerdere amendementen. Eén die het iets aanscherpt, een ander die het flink aanscherpt, en een laatste die een heldere klassenanalyse inbrengt. Het bestuur wil voorkomen dat de laatste erdoorheen komt. Daarvoor neemt het één van de middenvoorstellen over. Het congres moet dit voorstel nu wegstemmen voordat de leden de kans krijgen zich uit te spreken over het strijdbaarste voorstel. Die kans is klein, omdat de meesten het wel ongeveer met het middenvoorstel eens zijn. Of nog erger: ze herformuleren een amendement zodanig dat het onschadelijk wordt gemaakt. Dit voorkomt dat het congres zich kan uitspreken over een gevoelige kwestie.

Zo kon het gebeuren dat, ondanks twee volle dagen discussie, alle 54 tekstvoorstellen van het bestuur werden aangenomen en er nul keer is gestemd over amendementen. Hierbij moet gezegd worden dat de meerderheid van de stemmingen over prima voorstellen ging, waar het bestuur regelmatig goede verbeteringen overnam die bijna unaniem aangenomen werden. Hier vond dan ook geen interessante discussie plaats. Zo werd een voorstel van FNV Overheid overgenomen dat oproept tot uitbreiding van stakings- en demonstratierecht, bijvoorbeeld op het gebied van politieke stakingen.¹ Het werd interessant wanneer de voorstellen over belangrijke inhoudelijke en organisatorische tegenstellingen gaan. Hier kwam de strijd tussen klassengerichte leden en reformisme naar voren. We behandelen een paar voorbeelden.

Militarisering

Het onderwerp wapenwedloop kwam aan bod bij een stuk tekst dat belangrijke externe factoren voor de vakbond beschreef. Een amendement van FNV Young & United zou hier een zin toevoegen die stelde dat de huidige wapenwedloop onze sociale zekerheid onder druk zal zetten. Een duidelijke stellingname: militarisering is niet in het belang van werkenden (die betalen door afbraakbeleid en zelfs in hun levens), maar van kapitalisten die een geopolitiek spel spelen. Het bestuur verzwakte het: dit zal niet gebeuren, maar kan gebeuren als "de verkeerde keuzes worden gemaakt". De discussie draaide daarmee om de vraag: zijn verhoogde defensie-uitgaven per se slecht voor werkenden? Uiteindelijk stemde 49% tegen het tekstvoorstel. Het verschil was 7 stemmen: grote kans dat 4 mensen toch tegen hadden gestemd als het bestuur niet deze slappere toevoeging had gedaan.

Het onderwerp kwam bij een later tekstvoorstel weer aan bod. FNV Overheid, Diensten, Zelfstandigen, de AOb en verschillende lokale netwerken deden voorstellen over dit onderwerp die allen niet overgenomen werden. Een voorstel van Young & United werd aangepakt en aangepast: zij wilden hier stellen dat wij ten tijde van conflict solidair zijn met de werkende klasse wereldwijd. Het bestuur vervaagde dit niet alleen ("wij ontwikkelen een duidelijke rol voor de vakbond in het omgaan met internationale conflicten") maar fietste er extra zinnen in over "nationale versteviging". Dat schoot bij velen in het verkeerde keelgat, en een discussie brandde los. Met de vorige stemming in het achterhoofd zag het bestuur de bui hangen: ze waren gedwongen een nieuw voorstel te doen, anders zou het congres één of meerdere strijdbare voorstellen overnemen. Het nieuwe voorstel, in samenspraak met onder andere FNV Young & United en militairenbond AFMP geschreven, stelt duidelijk dat de FNV zich actief inzet voor vrede, internationale rechtvaardigheid en het wereldwijde beschermen van de werkende klasse. Deze werd met 96% bijna unaniem aangenomen.

Arbeid, kapitaal en vakbondsdemocratie

In een tekstvoorstel over 'scheefgroei' stelde het bestuur voor dat inkomen uit kapitaal net zo zwaar belast moet worden als inkomen uit arbeid. Een prima richting, maar omdat het alleen over inkomen uit vermogen gaat blijft het kapitaal zelf buiten schot. Daarnaast moet 'gelijke' belasting niet het doel zijn: er bestaat simpelweg geen eerlijke verdeling tussen de mensen die het werk doen en zij die zich een deel daarvan toe-eigenen. Twee toevoegingen in deze geest werden gedaan in een amendement van FNV Overheid en Diensten. Deze werd niet overgenomen. Wel werd een zwakker amendement overgenomen dat "de allerrijksten en bedrijven een grotere bijdrage moeten leveren". Weer een prima streven, maar niet voldoende. Het bestuur hoopte met deze middenweg toch de meerderheid mee te krijgen. Dat lukte net aan: alweer stemde 48% tegen het bestuur. Het verschil was hier slechts 15 stemmen.

De allerlaatste paragraaf ging over de organisatie van de FNV. FNV Zorg & Welzijn, Overheid, Zelfstandigen, Senioren en verschillende lokale netwerken grepen hier hun kans om aan te kaarten dat het FNV-bestuur nu niet democratisch verkozen is (maar aangewezen door de raad van toezicht, in plaats van door een democratisch verkozen orgaan zoals het toenmalige ledenparlement of congres). Het bestuur wees alle voorstellen af, op één na die slapjes herschreven werd: de benoemingsprocedure moet besproken worden met de bondsraad en "de vakbondsdemocratie moet tot haar recht komen". Er volgde weer veel discussie, en uiteindelijk stemden te weinig leden, 44%, tegen het bestuursvoorstel.

Ook op voorstellen over privatisering en publieke sector, automatische prijscompensatie en de arbeidsinkomensquote (verdeling van opbrengst tussen loon en winst) - allen onderwerpen die een tegenstelling blootleggen - was veel discussie en stemde 30 tot 40% van de leden tegen de te slappe teksten van het bestuur.

Conclusie

Het congres was een belangrijke stap om eenheid te smeden tussen vakbondsleden en samen de strijd tegen het afbraakbeleid op te voeren. Zoals voorspeld werd het congres meermaals een strijdterrein tussen reformistische en klassengerichte leden.

Bij onderwerpen waar de tegenstelling tussen de werkende en kapitalistische klasse aan bod kwam ontstond steeds opnieuw verzet. Het lukte strijdbare leden hier telkens om (tot) de helft van de vakbond mee te krijgen tegen reformistische voorstellen. Denk hierbij aan stemmingen over het belasten van (winst op) kapitaal, de verdeling tussen arbeid en kapitaal van alles wat de werkende klasse produceert, het terugdraaien van privatisering, over vakbondsdemocratie en militarisering. Zo hebben zij het meerjarenbeleid flink hun kant op weten te trekken. Dat het congres bijna unaniem instemde met de stelling dat de vakbond zich actief in gaat zetten voor vrede, internationale rechtvaardigheid en de onderdrukte werkende klasse wereldwijd, is daar een belangrijk voorbeeld van.

Uiteindelijk bereikte het congres overeenstemming over het aangescherpte meerjarenbeleid (87% stemde in met de definitieve tekst)² en rondom de aankomende strijd tegen dit kabinet. Klassengerichte leden hebben op het congres zichtbaar terrein gewonnen. Met name jongeren speelden hierin een belangrijke rol. Dat is een hoopvol perspectief voor de vakbeweging in Nederland!

Martijn is FNV-kaderlid en was aanwezig bij het congres.

1. In Nederland is staken in principe slechts mogelijk wanneer het je arbeidsvoorwaarden betreft. Je werk neerleggen om redenen die je arbeidsvoorwaarden voorbij gaan is in de regel dan ook niet legaal. Denk aan staken in solidariteit met andere werkers, of uit verzet tegen overheidsbezuinigingen (wanneer deze jou niet raken, wanneer er in de zorg bezuinigd wordt kan zorgpersoneel hier mogelijk wel tegen staken, gezien het hun baangarantie bijvoorbeeld kan aantasten). De FNV gaat zich nu, na een toevoeging van strijdbare leden, inzetten om dit soort politieke stakingen wel te legaliseren. Dit is in vele Europese landen, zoals bijvoorbeeld België, wel legaal.
2. De door het congres aangenomen versie van het Meerjarenbeleid FNV 2026 - 2030 is te raadplegen via: https://www.fnv.nl/getmedia/a4a89524-2b82-4a6f-94d3-963256d429e9/meerjarenbeleid-2026-2030.pdf
   De uitslagen van de stemmingen per tekstvoorstel zijn te raadplegen via: https://www.fnv.nl/getmedia/ce3d6675-5d36-47c0-98fd-d77720c3457d/notulen-stemmingsuitslagen-fnv-congres-2026.pdf