Eerder dit jaar werd Griekenland verrast met een schokkend bericht: er waren foto’s aan het licht gekomen uit 1 mei 1944, van de fusillade van 200 communisten op de veel voor dit doel gebruikte executieplaats Skopeftirio (Schietbaan) van de Atheense wijk Kaisariani.
De foto’s waren in handen gekomen van een Belgische verzamelaar, die ze op de elektronische veilingsite eBay had gepubliceerd om ze te verkopen. Volgens de informatie op de site waren de foto’s ontdekt in een album dat van een Duitse sergeant was geweest, Herman Heuer geheten, die tijdens de bezetting diende in een Festungs-Bataillon gestationeerd in het Griekse Malakasa.
Het beeld was schokkend: 200 mannen, overwegend leden van de Communistische Partij van Griekenland (KKE), worden in vrachtwagens geladen en naar de plaats van executie gereden. Daar staan zij voor de executieploeg met opgeheven hoofd, trots en vastbesloten de dood te trotseren. Het was een vergeldingsactie van de bezetter voor het doden van een Duitse generaal-majoor door het Griekse Volksbevrijdingsleger (ELAS). Dit werd vaak gedaan: als een fascist door het verzet gedood werd, werden een reeks gevangen verzetsstrijders gefusilleerd. Maar het was dit keer wel een erg groot aantal: 200 communisten voor één, en dat op 1 mei, internationale dag van de arbeid. De boodschap van de bezetter was duidelijk.
De executies in Kaisariani begonnen eind mei 1942 en stopten in september 1944. In 1942 werden er in Kaisariani op diezelfde plaats dertien vrijheidsstrijders gefusilleerd, in 1943 nog eens 147 en in 1944, het topjaar, meer dan vierhonderd. Afgezien van de Grieken werden er nog vijfentwintig antifascistische soldaten gefusilleerd, twintig Italianen en vijf Duitsers (ja, er zijn Duitse helden die weigerden te schieten). In totaal werden alleen al in Kaisariani zo’n zevenhonderd verzetsstrijders gefusilleerd. Zij hadden jaren gevangenis en martelingen achter de rug en werden opgehaald van het beruchte kamp van Chaidari, een andere wijk van Athene. De KKE vindt dat daar een verzetsmuseum moet komen. Om jezelf te bevrijden kon je een verklaring ondertekenen dat je je communistische overtuigingen afzwoor. Deze tactiek werd in de jaren die volgden op WO2 uitgebreid toegepast in gevangenissen, strafkampen en verbanningseilanden, toen de bezetter allang weg was. De Griekse autoriteiten namen het werk tegen hun eigen landgenoten over van de bezetter en waren, volgens vele getuigen, nog erger dan de Duitse nazi’s.
De hetze tegen vooral communisten, maar in het algemeen tegen verzetsstrijders en progressief denkende mensen, ging nog jaren door, met massale executies tot ongeveer 1963. Na een adempauze van vier jaar kwam de militaire dictatuur van 1967-1974, die het allemaal (met uitzondering van de executies) nog eens dunnetjes overdeed. De periode van 1955-1963 onder Karamanlis was de gruwelijkste. Toch kon hij zich in 1974 als redder van de natie en als voorvechter van de democratie presenteren, toen hij triomfantelijk uit Parijs terugkeerde na de val van de dictatuur. Waarmee bewezen is dat je, om de ware aard van politici en de klasse die zij vertegenwoordigen te kennen, op de hoogte dient te zijn van historische feiten. Daar ontbreekt het in de meeste gevallen aan. Dit met dank aan de klasse die de touwtjes in handen heeft en bepaalt wat de volgende generaties mogen weten, via vervalst geschiedenisonderwijs, massale desinformatie in de media etc. Daarom kan een stukje waarheid, zoals bovengenoemd fotomateriaal, vallen als een bom op het onwetende geweten van een bevolking.
De gelijkstelling communisme en fascisme
Na de bekendmaking van het fotomateriaal barstte er dan ook een storm van reacties los van alle kanten; familieleden van de gefusilleerden, maar ook hun nazaten en andere mensen, waaronder familieleden van verzetsstrijders in het algemeen. Van meet af aan ging de KKE tot initiatieven over om aan het materiaal te komen dat, aldus de partij, het rechtmatige eigendom was van de gemeentes Kaisariani en Chaidari en verder van de partij zelf. Dimitris Koutsoumbas, algemeen secretaris van het Centraal Comité van de partij, schreef onder andere een open brief aan de voorzitter van het parlement en de bevoegde ministers. Deze golf van reacties leidde ertoe dat het veilen van het kostbare historische materiaal werd stopgezet. Een delegatie van de Griekse regering bezocht de verzamelaar en kocht de foto’s.
Het was onthullend te zien hoeveel moeite de niet-communistische kant van de Griekse samenleving, waaronder de pers, in alle mogelijke schakeringen, had om deze ‘nieuwsbom’ die als een bom insloeg bij de bevolking, te hanteren. Het historische fotomateriaal, waarvan de authenticiteit bewezen werd, vormde een overtuigende inbreuk op de jarenlang gecultiveerde gelijkstelling van communisme en fascisme, waarin de EU een grote rol speelt. Zo is bijvoorbeeld 23 augustus de dag van het anti-totalitarisme geworden naar aanleiding van de ondertekening van het verdrag tussen de Sovjet-Unie en Duitsland in 1939. En 9 mei, waarop de antifascistische overwinning gevierd wordt, is de ‘Dag van Europa’ geworden.
De foto´s spraken boekdelen. Het werd duidelijk dat Duitse nazi’s Griekse communisten fusilleerden. Bovendien kwam ook naar voren – en dat werd herhaaldelijk alleen door de KKE benadrukt – dat Griekse collaborateurs ook behoorlijk wat landgenoten gefusilleerd hadden. Dit ging na de nederlaag van het Democratische Leger in 1949 nog jaren door. Dat laatste werd verzwegen door vrijwel alle media, behalve die van de KKE. Vaak ook werd niet gesproken van communisten, maar van ‘Griekse patriotten’, of alleen ‘Grieken’ of ‘patriotten’. Tussen het verstoppertje spelen met historische feiten door, werd af en toe door journalisten ook het woord ‘communisten’ gebezigd.
Pogingen werden gedaan om het onomstotelijke feit los te haken van de kern en organisator van het verzet; de communisten, en het feit dat hun heldhaftigheid niet losstaat van hun communist-zijn. Een greep uit de waarheid-verdoezelende reacties:
- “Sommigen werden gefusilleerd tijdens de oorlog in een cyclus van wederzijds geweld” en “alle geweld moet veroordeeld worden, waar het ook vandaan komt” (een uitspraak die nog steeds veel gebezigd wordt, o.a. ook in verband met vakbondsstrijd en stakingen, alsof de bourgeoisie niet met geweld aan de macht is gekomen, als je naar haar geschiedenis kijkt).
- De 200 van Kaisariani waren “slachtoffers van de stalinistische leiders van de KKE” of “misleide partijleden”.
- “Er zaten ook andere mensen in het verzet, niet alleen communisten” (op zich waar, met alle respect) en “de KKE heeft niet het alleenrecht op het nationale verzet.”
- “Geschiedenis moet niet ontroeren. Het fotomateriaal draagt niets bij aan historisch onderzoek, maar slechts aan emotionele ontroering en politieke manipulatie.”
- En de dooddoener: “De geschiedenis is een zaak van historici, geschiedenis kent vele kanten en is relatief.”
Natuurlijk is geschiedenis wetenschap en die kent haar wetten en natuurlijk is er nooit sprake geweest van een ‘neutrale’, klassenloze wetenschap. Maar het ging niet om bezorgdheid voor de wetenschap. Het ging om het wakkerschuddende effect dat het fotomateriaal op de Griekse bevolking had, wat dus gelijk talloze vragen opwierp en twijfels zaaide over de manier waarop geschiedenis geserveerd wordt in de media, in boeken, in het onderwijs. Voor dit soort schokken is de gevestigde orde bang.
Al tweemaal in de 20ste eeuw heeft deze orde in Griekenland oog in oog gestaan met haar eigen ondergang: in WO2 met het massale door de KKE geleide verzet en tijdens de Burgeroorlog van 1946-1949. Zonder hulp van de Britten en later van de VS met hun napalmbommen, had het Griekse establishment het hoofd niet boven water kunnen houden tegen de verscherpte klassenstrijd die de Burgeroorlog in wezen was.
Een historische les voor het nageslacht
Haaks op de pogingen om het heldhaftige offer van de 200 van Kaisariani onherkenbaar te maken, of op zijn minst onschadelijk voor de burgerlijke samenleving, staat de hausse aan bezoekers aan het toch al goed bezochte verzetsmuseum in Kaisariani. De KKE organiseert groepsbezoeken met vrijwillige gidsen, maar ook door scholen worden bezoeken georganiseerd. Het historische gebeuren is te groots om er zomaar over heen te kunnen als een simpel feit. Het inspireert jongeren, die verder nauwelijks geschiedenisonderwijs krijgen, en er zijn ook docenten die zelf het initiatief nemen.
De opofferingsgezindheid voor een ideaal inspireert de vaak door een muf onderwijs verveelde leerlingen. Tekenend voor het gebrek aan respect van deze tijd is dit handeltje in belangrijk historisch materiaal dat geveild wordt om eraan te verdienen. Voordeel van de huidige technologie is dan weer dat het op de sociale media makkelijker aan het daglicht komt dan als het bewaard zou blijven in de kamer van een particulier.
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
