Schoonmakerspresident: ‘Met koekjes en brood kan je je woning niet betalen’

Sinds juni voeren schoonmakers in heel Nederland actie tegen een cao die ruim 80 procent van de FNV-leden afwees. Toch tekenden werkgeversverbond Schoonmakend Nederland en vakbond CNV hem op 1 september. Sindsdien leggen schoonmakers op Schiphol, op stations en op universiteiten keer op keer het werk neer. Manifest sprak met Silvana Feller, al twintig jaar in het vak en president van FNV Schoonmaak.

Drie dagen na de landelijke actiedag op het Jaarbeursplein in Utrecht heb ik Silvana aan de lijn. Ze is trots: “Afgelopen dinsdag waren we met 700 man. Het groeit, het groeit!” Volgens haar is het al de 21ste staking sinds de onderhandelingen in juni vastliepen.

In augustus kwamen zo’n 450 schoonmakers bijeen bij het hoofdkantoor van de NS in Utrecht. Op 1 september, de dag dat de cao werd getekend, stonden er meer dan 500 bij Schoonmakend Nederland in Den Bosch. In september legden ongeveer 800 schoonmakers een week lang het werk neer, en in oktober volgden zes stakingsdagen achter elkaar. De cao geldt voor zo’n 125.000 schoonmakers en glazenwassers.

Hoe ben je in de schoonmaak terechtgekomen?

“Ik kwam in mei 2006 naar Nederland. Ik kwam uit de zorg, maar ging de schoonmaak in en belandde in een vijfsterrenhotel. Als je extra niet wilde werken, moest je op reserve: dagen waar ik niet voor betaald kreeg. En als je je mond opendeed, kreeg je alleen nog check-outs.”

In een vijfsterrenhotel mag je met het oog geen vuil zien. Het werk sloopte haar. Op een ochtend werd ze wakker met een arm die ze niet meer kon bewegen. In het ziekenhuis bleek ze net op tijd: anders had ze verlamd kunnen raken. “Daar kamp ik nog steeds mee.” Toch werkt ze nog altijd als schoonmaker.

In 2017 stapte je naar de FNV. Hoe werd je kaderlid?

Ze kwam terecht bij Herrie Hoogenboom, bestuurder van FNV Schoonmaak. “Ik ging naar de FNV om iets te vragen. De bestuurder zei meteen dat ik kaderlid kon worden. Ik zei: ‘wat is kaderlid?’ Nee, mijn baas gaat mij wegjagen. Maar hij hield vol. Hij zei dat ik mijn eigen kwaliteiten niet kende. Met zijn overtuiging heeft hij mij kaderlid gemaakt.”

Van kaderlid ging ze naar het Schoonmakersparlement, en van het parlement naar de regering van FNV Schoonmaak. Inmiddels is ze president en zit ze zelf aan de onderhandelingstafel. Collega’s weten haar te vinden. “Ze komen zelf naar mij toe. Ik heb net weer twee leden gemaakt. Ik heb gezien hoe het is als mensen gepest worden en niet lekker in hun vel zitten. Als ik lach, moeten zij ook lachen. Ze moeten niet huilen.”

Ze komen bij haar met achterstallig loon, met ziektegeld dat niet goed wordt uitbetaald en met vakantiedagen die worden afgepakt als iemand ziek is. Omdat ze dat aankaart, probeert de leiding haar op de werkvloer klein te houden. “Het wordt soms bijna te veel. Maar ik doe het graag.”

Waarom voeren jullie actie?

“Het is een verslechtering, geen verbetering. We hebben jaren gelopen om dit voor elkaar te krijgen: geen verslechtering bij ziekte. Schoonmaken is fysiek zwaar werk. Ze kopen goedkoop in over de ruggen van de schoonmakers, waardoor ze ziek worden. Ik ben er een voorbeeld van. Het heeft mij ziek gemaakt. En nu word ik ook nog gestraft.”

In de nieuwe cao krijgt wie korter dan twee jaar in de schoonmaak werkt bij ziekte nog maar 85 procent van het loon. Wie twee tot zes jaar werkt, krijgt 90 procent. Schoonmakend Nederland zegt zelf dat het zo grip wil krijgen op de verzuimkosten. De rekening voor werk dat mensen ziek maakt, komt bij de zieke schoonmaker te liggen. “Vooral voor de schoonmakers tussen één en zes jaar is het abrupt”, zegt Silvana. “Ik ben bang dat de schoonmaak uit elkaar valt. Het wordt niet meer aantrekkelijk voor nieuwe mensen.”

Het CNV tekende wel.

“Het CNV had beloofd dat ze niet zonder ons zouden tekenen als onze leden tegenstemden. En toch zijn ze met Schoonmakend Nederland in zee gegaan. Dat vind ik niet netjes. De leden bepalen. Niet de bestuurders, niet de president, niet de regering (van FNV Schoonmaak, red.), maar de leden.”

Bij FNV Schoonmaak komt een akkoord er niet zonder de leden. De regering onderhandelt met Schoonmakend Nederland en brengt de voorstellen naar het Schoonmaakparlement, dat ja of nee zegt. Pas als ook de leden instemmen, is er een akkoord. Regering en parlement worden gekozen door de leden, op bijeenkomsten van de lokale kerngroepen gekozen door de achterban.

Een belangrijke eis is automatische prijscompensatie. Waarom?

“Alles stijgt. Bij de benzinepomp, in de supermarkt, je huurhuis. Overal waar je gaat. Maar je loon stijgt met 1 procent. Wie hou je voor de gek? Het lijkt alsof je iets krijgt, maar je krijgt niks. Je moet meer uitgeven dan je binnenkrijgt. Het is water naar de zee dragen.” De cao biedt een loonsverhoging van 3,1 procent, en die gaat pas in op 1 januari 2027. De FNV had ingezet op 12 procent.

Intussen wordt het werk zwaarder. “Waar tien mensen waren, moeten er nu drie schoonmaken. Waar drie waren, moet er één het doen. Hoe word je daar niet ziek van?” Bedrijven zoals de NS, Schiphol en de universiteiten besteden de schoonmaak uit aan het bedrijf dat het goedkoopst is. Schoonmaakbedrijven concurreren op prijs, en de grootste kostenpost is de schoonmaker zelf. Dus bezuinigen ze op de schoonmaker. De FNV spreekt hen daarom ook direct aan. “Als de NS wil dat haar treinen en stations schoon zijn, zal zij daar ook fatsoenlijk voor moeten betalen”, zei Hoogenboom in augustus. “Alles moet schoon, de hygiëne moet er zijn, maar ze willen het niet betalen”, zegt Silvana. “Die dikke lease, die bonussen, die winsten: hoe kom je eraan? Door uitbuiting. Het is bloedgeld!”

Hoe is het in de hotels?

“Daar is het nog erger. De hoteltoeslagen zijn bevroren sinds 2017. Hotelschoonmakers krijgen niet dezelfde toeslagen als andere schoonmakers. Op zondag is het een ramp: allemaal check-outs. Collega’s moeten in een paar minuten een kamer checken. Supervisors moeten kamers schoonmaken, checken en ook nog de administratie doen. Het is te gek voor woorden.”

Hoe reageren de schoonmaakbedrijven op de stakingen?

“De werkgever stuurt iedereen een brief. Ze maken mensen bang: als je staakt, verlies je je vakantieopbouw, je pensioen. Ik zeg: vraag het maar aan een accountant. Het gaat om een paar centjes. En voor de niet-stakers liggen er koekjes en brood op het werk. Met koekjes en brood kan je je woning niet betalen en met een dankjewel kan ik ook niet naar de woningbouw.”

Stakers worden volgens Silvana afgestraft. Collega’s in de hotels die durven te staken, worden onder druk gezet en gepest. “Maar ik ben niet bang. Ik ga me niet klein laten maken. Ik ben zoals ik ben, en de waarheid moet gezegd worden.” En ze voegt eraan toe: “Wij zijn trots om schoonmaker te zijn. Niet iedereen is geboren om arts of politicus te worden.”

Hoe kunnen mensen jullie steunen?

“Van iedereen krijgen we steun. Zelfs uit Suriname: ik heb je gezien op de televisie, in de krant, op Facebook. Dat motiveert om door te gaan.” Op de Hogeschool van Amsterdam (HvA) en de Universiteit van Amsterdam (UvA), waar schoonmakers al langer strijden tegen hoge werkdruk, tekenden volgens Silvana tweeduizend medewerkers voor de eisen van de schoonmakers. “Ik zei: we zijn er zes dagen niet. Ze zeiden: ‘maakt niet uit.’ Ik zei: ‘gewoon flink klagen.’”

Wat is jullie boodschap aan de schoonmaakbedrijven?

“Stop met die onzin. Wij blijven staken. We gaan jullie lastigvallen tot jullie naar ons luisteren. En we willen niet volgend jaar praten. Als ze denken dat ze het naar 2027 kunnen trekken, accepteren we dat niet. De kruik gaat zolang te water tot hij barst. We weten niet of we 2027 overleven. Het heden is nu.” De collega’s willen ook niet meer kort staken, vertelt ze. “Twee dagen, drie dagen, dat is een flop. Ze willen weken achter elkaar staken, maanden achter elkaar. Gewoon doortrekken. Dan gaan ze het voelen.”

Schoonmakers hebben dat eerder gedaan. In 2010 staakten ze 9 weken, in 2012 zelfs 106 dagen: de langste sectorstaking in Nederland sinds 1933. Die staking leverde 4,85 procent loonsverhoging op, en doorbetaling bij ziekte kwam op tafel. Precies voor die punten staken de schoonmakers nu weer.

Wat wil je meegeven aan schoonmakers die twijfelen?

“Wees niet bang. Nederland is democratisch. Je hebt recht van spreken, je hebt het recht om te stemmen, en je hebt ook het recht om te staken. Niets komt uit de lucht vallen, alleen de regen. Jullie moeten je gezin onderhouden, jullie sturen geld naar familie in het buitenland. Je baas gaat het je nooit geven. Hij zegt: de cao zegt dit. Maar de cao is een minimum. Ze mogen meer, niet minder. Kom en sta sterk. Alleen samen kunnen we het doen. En ga achteraf niet klagen: FNV dit, FNV dat. Jij bent zelf de FNV.”

De schoonmakers laten zien: rechten krijg je door ervoor te vechten. Deze zomer staakten ze samen met andere sectoren tegen de sociale afbraak, met succes. Nu leggen ze het werk neer voor hun eigen cao. Werk of studeer je ergens waar schoonmakers werken? Maak een praatje, zeg dat je achter ze staat, en sta naast ze als ze het werk neerleggen.

Lucas Nagtzaam is lid van het Algemeen Bestuur van de CJB.