Slagvaardig bezuinigen op ambtenaren en veiligheid

Ambtenaren bestaan, in verschillende vormen en maten, al duizenden jaren. De wens om het ambtenarenapparaat te laten krimpen, is waarschijnlijk even oud. Althans, die indruk wordt gewekt als we kijken naar de Nederlandse politiek van de afgelopen 50 jaar. Van de kabinetten van Lubbers tot en met die van Jetten, de belofte flink te bezuinigen op de ambtenarij werd keer op keer gemaakt.

Al die kabinetten faalden in hun taakstelling, en het aantal ambtenaren bleef gestaag doorgroeien. Toch horen we het nu opnieuw. Van de 160.000 rijksambtenaren die er momenteel zijn, moeten er binnen 10 jaar 25.000 verdwijnen. Staatssecretaris Eric van der Burg mag met zijn Ministeriële Taskforce Slagvaardige Overheid deze schijnbaar onmogelijke taak mogelijk maken, en zodoende 3,4 miljard euro besparen.

Waar komt deze wens toch vandaan? Als we kijken naar de groei van het aantal ambtenaren in verhouding tot de groei van de Nederlandse bevolking, zien we dat deze vrijwel gelijk blijft – pas de afgelopen paar jaar nam de verhouding met 0,1 procentpunt toe.

Daar komt bovenop dat, in vergelijking met andere EU-landen, Nederland juist een relatief klein ambtenarenapparaat heeft met 70,9 ambtenaren per duizend inwoners. Dat zijn er slechts 10 meer dan Italië, het land met in verhouding de minste ambtenaren, 60,3 per duizend inwoners.

Wel maakte het kabinet gelijk duidelijk: we gaan niet minderen op het aantal politiemensen en militairen – die laatste groep moet natuurlijk flink gaan groeien. Als door verminderde dienstverlening en algemene verslechtering van de leefomstandigheden meer mensen in opstand komen, moet je staatsrepressieapparaat dat wel aankunnen natuurlijk.

Minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat liet, in de podcast BroMans die hij samen met zijn partijgenoot en VVD-fractievoorzitter Brekelmans opneemt, weten dat ook hij de bezuinigingstaak serieus neemt – maar dan op de veiligheid van onze bruggen en wegen. Hij vertelde, met een brede grijns op zijn gezicht, aan een eveneens lachende Brekelmans het volgende:

“Wij zijn een team aan het maken op Infrastructuur en Waterstaat, dat heet Afdeling Deregulering Infrastructuur en Efficiënte Uitvoering. Dat kort je af tot A.D.I.E.U. Dus dat is het DOGE van Infra straks, die moeten die 2,4 miljard die we als target hebben gesteld gaan besparen, dat kan ook makkelijk.”

Voor wie het alweer is vergeten: de Department of Government Efficiency, oftewel DOGE, was een Amerikaanse overheidsorganisatie, in eerste instantie geleid door techbiljonair Elon Musk (hoewel hij destijds slechts enkele honderden miljarden bezat). In de relatief korte tijd dat dit departement bestond werd veel bereikt: naar schatting zal het de overheid van de VS honderden miljarden dollars kosten, in onder andere misgelopen belastingen (door op de belastingdienst te bezuinigen), productiviteitsverlies door extra administratief werk voor ambtenaren (die bovenop het reguliere takenpakket moesten gaan bijhouden wat ze precies deden) en rechtszaken (aangespannen door onterecht ontslagen ambtenaren, die in veel gevallen hun baan ook weer terugkregen).

Net als DOGE (vernoemd naar de populaire meme met een Shiba Inu hond) heeft Karremans het lastigste obstakel overwonnen: hij heeft een lollige naam voor zijn organisatie bedacht. Ook weet hij al een goede plek om met zijn bezuinigingen te starten:

“Een pijler uit het water halen waardoor een brug, in dit geval de Merwedebrug, €800 miljoen duurder wordt terwijl er nog nooit een boot tegen die pijler is aangevaren. Maar er staat in een richtlijn “Je moet pijlers uit het water halen als je een nieuwe brug bouwt.” Dus doen we dat dan, zonder dat we echt nadenken over risico’s.”

Nadenken over risico’s lijkt inderdaad iets wat Karremans nog niet heeft gedaan. In maart 2024 voer een containerschip tegen een pijler van de Francis Scott Key Bridge in de Amerikaanse stad Baltimore aan. De brug, die destijds net als de Merwedebrug onderhouden werd, stortte bijna volledig in. Zes wegwerkers lieten hierbij het leven.

Ook in Nederland komt het met enige regelmaat voor dat een boot tegen een brug aanbotst, en dat zijn – niet schrikken! – soms ook bruggen waar nog nooit eerder een boot tegen is aangevaren. Bezuinigen op veiligheid, door bijvoorbeeld te weigeren pijlers weg te halen, is daarom ontegenzeggelijk mensenlevens riskeren.

De Nederlandse bevolking de tering naar de nering laten zetten, opzadelen met verminderde dienstverlening vanuit de overheid en riskante onderhoudsprojecten, dat is wat dit kabinet ons belooft. Voor het kapitaal werpt dat zijn vruchten af: de 500 rijkste Nederlanders zagen het afgelopen jaar hun vermogen met meer dan 10% stijgen naar 300 miljard euro.