‘Vakbondswerk is verlengstuk van politiek werk van communisten’

De Europese Communistische Actie (ECA) organiseerde recent een conferentie over het werk van communisten op werkplekken en in buurten. Namens de NCPN leverde Linda van de Commissie Bedrijven- en Vakbondswerk de volgende bijdrage.

Wij geloven dat de kracht van arbeiders ligt in hun vermogen om zich te organiseren en te verenigen. Dit vermogen ontstaat in de eerste plaats op de werkvloer, maar ook op scholen, universiteiten en in de wijken. Daarom ligt voor ons, als communisten, het fundament van ons politieke werk onder de arbeidersklasse in onze interventie op de werkplek. Hierbij wortelen wij op de werkvloer: we zijn er actief, praten met collega’s, kaarten problemen aan, stellen eisen, bespreken ontwikkelingen en worden een aanspreekpunt. Vakbondswerk is voor ons een verlengstuk hiervan.

De problemen binnen de vakbond

De FNV is de grootste vakbond van Nederland; zij organiseert de overgrote meerderheid van de vakbondsleden in het land en coördineert de meeste stakingen. De chronische problemen waarmee de bond kampt, zijn primair van reformistische of sociaaldemocratische aard. Dit leidt direct tot een houding die – althans in veel sectoren – faalt om een groot aantal arbeiders op de werkvloer direct te betrekken bij en te organiseren voor de daadwerkelijke klassenstrijd. Als ultiem gevolg van de bureaucratische structuur en het daaruit voortvloeiende gebrek aan betrokkenheid, verkeert de bond sinds begin 2025 in zwaar weer.

Een interpersoonlijk conflict binnen de vakbondstop heeft de organisatie gehinderd in het vervullen van haar kerntaak: het verdedigen en bevorderen van de rechten van werkende mensen in Nederland. De vakbondsleiding is veel te lang op zichzelf gericht geweest en heeft het contact met de leden verloren. Dit conflict heeft aanzienlijke schade aangericht: trouwe leden hebben hun lidmaatschap opgezegd en de bond kwam maandenlang negatief in het nieuws. Uiteindelijk verslechterde de situatie zodanig dat het burgerlijke rechtssysteem ingreep in de interne structuur van de vakbond. Het kapitalistische systeem oordeelde namelijk dat de bond niet langer in staat was zijn rol te vervullen in het systeem van klassencollaboratie, het zogenaamde ‘polderen’ (het sluiten van zogenaamde ‘wederzijds voordelige’ afspraken tussen kapitalisten en arbeiders).

De door de rechtbank opgelegde structurele wijzigingen hebben de leden de reeds beperkte macht die zij hadden ontnomen en deze verder geconcentreerd in de handen van een kleine groep vakbondselites. Als gevolg hiervan bepalen individuen die nauw verbonden zijn met de belangrijkste sociaaldemocratische partij van Nederland nu feitelijk wie de leiding van de bond in handen heeft.

Dit conflict creëerde de voorwaarden waaronder de rechtbank buitenstaanders kon aanstellen om:

• de statuten te wijzigen;

• de democratische besluitvormingsstructuur van de bond te veranderen;

• en de bevoegdheid van leden om hun eigen leiders te kiezen, in te trekken.

Deze interventie schendt zelfs de principes die zijn vastgelegd in Verdrag nr. 87 van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) over de vrijheid van vereniging en de bescherming van het vakverenigingsrecht. Het is vanzelfsprekend een grove vorm van repressie tegen de strijd van de arbeidersklasse.

De schending van het internationale vakbondsrecht is niet alleen een bedreiging voor de Nederlandse arbeidersbeweging, maar voor de internationale arbeidersbeweging als geheel. In een tijd waarin de arbeidersklasse onder toenemende druk staat, is het essentieel dat arbeiders zelf de macht behouden om de strategie en koers van hun eigen arbeidersorganisatie – de vakbond – te bepalen.

Lokaal werk

Ondanks de interne problemen van de bond gaat het organiseren op de werkvloer door. Het versterken van de strijdbaarheid van zowel vakbondsleden als niet-leden is naar onze mening de beste manier om macht op te bouwen, zowel binnen als buiten de bond. Wij vinden het belangrijk om hierbij ook politieke eisen te introduceren waar de arbeiders achter staan. Ik wil graag een paar voorbeelden noemen van hoe wij dit aanpakken.

Ten eerste kijken we naar ons werk binnen de vredesbeweging. Wij dragen bij aan en initiëren de vorming van lokale vredescomités. Binnen deze comités werken we samen met mensen in onze stad om een tegengeluid te organiseren tegen de toenemende militarisering van de samenleving.

Een aanzienlijk aantal van de jonge communisten in onze organisatie is actief in diverse lokale studentenvakbonden. Studentenvakbonden in Nederland verzetten zich tegen bezuinigingen op het onderwijs, de groeiende invloed van het ministerie van Defensie binnen universiteiten, de onbetaalbare woningmarkt en de tekorten aan studentenhuisvesting. We zien dat jonge kameraden strijden en werken binnen de studentenbeweging; zij doen hun best om de beweging te laten groeien en versterken. Zij doen hiermee zeer leerzame ervaringen in de strijd op. We zien ook dat veel jongeren via de vakbondsstrijd voor het eerst in aanraking komen met de strijd voor het socialisme, en via de bond in contact komen met de Communistische Jongerenbeweging – de jongerenorganisatie van de NCPN.

Tot slot zijn we actief in bedrijfsledengroepen en actiegroepen. Bedrijfsledengroepen zijn groepen vakbondsleden op één werkplek – hoewel deze helaas niet overal bestaan. Actiegroepen bestaan eveneens uit vakbondsleden en niet-leden op een werkplek, maar zijn tijdelijk van aard, gevormd rondom een specifieke actie of actieperiode. Leden van onze organisatie zijn vaak al jarenlang actief en komen als vakbondslid op voor zichzelf en hun collega's. Deze inzet blijft niet onopgemerkt. Hierdoor nemen zij posities in binnen actiegroepen, zoals tijdens de recente estafettestaking in het hoger onderwijs. In twaalf steden werden stakingen georganiseerd tegen het afbraakbeleid van de regering en de bezuinigingen op het onderwijs.

De bond – die zoals gezegd veel tekortkomingen kent – heeft de voorkeur om van bovenaf te beslissen wanneer, waarvoor en hoe er actie moet worden gevoerd. Door lokale interventies in bedrijfsledengroepen en actiegroepen raakten meer collega's betrokken bij de organisatie van deze stakingen. In veel lokale groepen werd bovendien vooruitgang geboekt door de afbraak van het onderwijs te koppelen aan de enorme stijging van het defensiebudget en de kritiek daarop te richten – een standpunt dat binnen de vakbond nog altijd controversieel is.

Uitdagingen

Ons werk stuit op veel uitdagingen. Ten eerste leiden de interne meningsverschillen, conflicten en machtsstrijd binnen de vakbondsleiding de leden af van het werkelijke doel: het opbouwen van een sterke arbeidersbeweging. Deze conflicten ontstaan omdat de structuur van de bond de deelname van de grote meerderheid van de arbeiders aan het formuleren van het actieplan en de coördinatie van de klassenstrijd op lokaal, sectoraal en nationaal niveau niet aanmoedigt.

Al deze uitdagingen vereisen dat we stevig geworteld zijn op onze werkplekken, sectorale vakbondsgroepen en buurten. Ze vragen om consistent politiek en praktisch werk, gecombineerd met kritiek op bestaande structuren. Om die reden probeert onze partij (in woord en daad) een visie te presenteren op een democratische vakbond, waar arbeiders direct betrokken zijn bij de besluiten die over hen worden genomen. Dankzij het harde werk van veel kameraden kunnen we deze visie op elk niveau van de bond uitdragen, zowel aan de basis als in de bestuursstructuur. Verder hebben we gemerkt dat het vaak nuttig is om arbeiders ook buiten de structuren van de vakbond te organiseren, en de bond te betrekken wanneer de macht van de arbeiders op een werkplek al is opgebouwd, om zo te ondersteunen, bijvoorbeeld bij juridische procedures. Maar dit vereist natuurlijk ‘revolutionair geduld’.

Het werken binnen diverse politieke bewegingen en aan de basis brengt ook uitdagingen met zich mee. Sommige mensen die we tegenkomen in lokale actiegroepen of comités nemen primair deel met het doel om 'namens hun eigen politieke groep te spreken'. Zij maken van een vredescomité, actiegroep of studentenvakbond weinig meer dan een platform voor hun eigen profilering. Deze opportunistische houding schrikt grote delen van de nog niet georganiseerde arbeidersklasse af.

Bovendien is het opzetten van een (vredes)comité een ongelooflijk arbeidsintensieve taak. Op veel plaatsen is het moeilijk om mensen te vinden die bereid zijn de organisatorische en praktische verantwoordelijkheden met ons op te pakken. Dit is een proces van vallen en opstaan geweest.

Het is de taak van communisten, georganiseerd in de communistische partij, om een leidende rol te spelen bij het organiseren van arbeiders aan de basis, in de buurten en op de werkvloer.