Het werk van communisten in bedrijven en arbeiderswijken

De NCPN nam deel aan de conferentie van de Europese Communistische Actie (ECA) over het thema: ‘de taken van communisten bij het opbouwen van de communistische partij op werkplekken en in arbeiderswijken.’ We publiceren de openingstoespraak van Astor Garcia, algemeen secretaris van het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Werkers van Spanje (PCTE). Daarin komen uitgangspunten naar voren voor het politieke werk van communisten in bedrijven, vakbonden en arbeidersbuurten, maar ook de uitdagingen die daarbij komen kijken.

Ik wil deze teleconferentie en onze bijdrage beginnen door te benadrukken dat het onderwerp dat we vandaag behandelen voor de PCTE van groot strategisch belang is. Wij beschouwen de uitwisseling van ervaringen tussen onze partijen als een fundamenteel instrument voor de ontwikkeling van onze politieke praktijk. De opgedane ervaring van de internationale communistische beweging is een noodzakelijke voorwaarde om fouten te corrigeren, het niveau van onze interventie te verhogen en de ontwikkeling van revolutionaire standpunten in onze landen te bevorderen. Om deze reden is de bijdrage van onze partij vandaag bedoeld om onze kameraden de moeilijkheden te presenteren waarmee wij worden geconfronteerd bij het ontwikkelen van de partijorganisatie op de werkplek.

In Spanje heeft de invloed van het eurocommunisme een historische periode gekenmerkt waarvan de gevolgen nog steeds voelbaar zijn, net als in andere Europese landen. Het eurocommunisme betekende onder andere dat de partij geleidelijk op afstand kwam te staan van de fundamentele terreinen waar het arbeidersleven zich afspeelt. Met name het opgeven van inspanningen om een onafhankelijke organisatie op te bouwen en in stand te houden op werkplekken en in arbeiderswijken leidde in feite tot het verdwijnen van een communistische aanwezigheid op de plaatsen waar de tegenstellingen van het kapitalisme het meest direct tot uiting komen. Onze beoordeling, die we delen met de andere partijen van de ECA, is duidelijk: wanneer de partij niet langer aanwezig is waar de arbeidersklasse zich bevindt, houdt zij op te fungeren als de georganiseerde voorhoede van de arbeidersklasse en wordt zij in plaats daarvan een structuur met een overwegend institutioneel karakter, die op afstand staat van de dagelijkse strijd.

De band tussen partij en klasse herstellen

We nemen als uitgangspunt dat de centrale rol van de werkplek onbetwistbaar is. Het is in het productieproces dat de uitbuitingsverhouding tussen arbeid en kapitaal gematerialiseerd wordt. Dat is de plek waar de arbeidersklasse haar bewustzijn kan ontwikkelen door de collectieve ervaring in de strijd. Daarom is het opnieuw opbouwen van een communistische organisatie in fabrieken, distributiecentra, kantoren en andere werkplekken voor ons geen tactische kwestie, maar de kern van een consequente revolutionaire strategie. Het bestaan van basisorganisaties¹ en structuren van de partij op de werkplekken maakt niet alleen interventie mogelijk ter verdediging van de onmiddellijke omstandigheden van de arbeidersklasse, maar ook het verheffen van deze conflicten tot een breder politiek bewustzijn, gericht op het overwinnen van het kapitalistische systeem.

Op vergelijkbare wijze vormen arbeiderswijken cruciale terreinen voor de organisatie van de arbeidersklasse. Daar ontwikkelen zich solidariteitsrelaties, vormen van collectief leven en de directe gevolgen van uitbuiting – huisvestingsproblemen, toegang tot voorzieningen en onzekere leefomstandigheden. Het verlies van de georganiseerde communistische aanwezigheid in deze buurten heeft de opmars van individualistische, cliëntelistische² of zelfs reactionaire dynamieken in de hand gewerkt. Om deze reden kan de heropbouw van de organisatie in arbeiderswijken niet worden opgevat als een taak die losstaat van het bedrijvenwerk, maar eerder als een aanvullende en noodzakelijke dimensie van dezelfde strategie.

Op basis van deze analyse heeft onze partij de koers ontwikkeld die we de ‘arbeiderswending’ noemen. Met deze term bedoelen we een bewuste en systematische heroriëntatie van onze krachten waarbij we interventie in de productiesfeer prioriteren, samen met de heropbouw van organisatie in de arbeiderswijken, waarbij de schadelijke dynamiek van het eurocommunisme wordt overwonnen.

De arbeiderswending is een lijn die gericht is op het herstellen van de organische band tussen partij en klasse. In die zin hebben we het niet over interveniëren in ‘de samenleving in het algemeen’, maar over het concentreren van onze inspanningen op die sectoren en gebieden waar de arbeidersklasse een doorslaggevende invloed heeft en waar de relatie tussen werkplek en buurt het meest direct is.

Bovendien probeert de arbeiderswending een andere tendens te overwinnen die al lang aanwezig is in Spanje en in onze partij: de opvatting dat partijwerk neerkomt op een passieve aanwezigheid in de arbeidersstrijd. Het is onze overtuiging dat het niet volstaat om simpelweg ‘aanwezig te zijn’ in de strijd van de arbeidersklasse; het is noodzakelijk om een onafhankelijke organisatie op te bouwen die in staat is de strijd continuïteit, richting en politiek perspectief te bieden. Alleen via stabiele communistische structuren is het mogelijk om klassenbewustzijn te bevorderen, de verschillende deelstrijden te benoemen en onmiddellijke eisen te koppelen aan een socialistisch-communistisch perspectief.

Uitdagingen

De ontwikkeling van deze oriëntatie verloopt echter niet zonder moeilijkheden. Onze partij wordt geconfronteerd met zowel objectieve als subjectieve omstandigheden die de praktische uitvoering beïnvloeden. Ten eerste moeten we de huidige samenstelling van de kapitalistische productie in Spanje in acht nemen. De productiestructuur wordt gekenmerkt door een hoge mate van onzekerheid, personeelsverloop, uitbesteding en versnippering van de beroepsbevolking. Daar komen nog verschijnselen bij zoals werken op afstand en de geografische spreiding van productiecentra. Deze omstandigheden belemmeren de opbouw van stabiele militante cellen op werkplekken aanzienlijk en vereisen complexere en meer langdurige vormen van interventie. Waar wel grotere werkplekken zijn, worden we geconfronteerd met de aanwezigheid van sterke vakbondsorganisaties die op hun beurt verschillende uitdagingen met zich meebrengen.

Ten tweede beginnen we vanuit een zwakte die zich over decennia heeft opgebouwd. De heropbouw van de communistische organisatie in de leef- en werkomgevingen van de arbeidersklasse komt niet van de ene op de andere dag tot stand. Het vereist geschoolde kaders, praktische ervaring en een organisatorische capaciteit die geleidelijk moeten worden ontwikkeld. We worden dus geconfronteerd met de noodzaak om terrein terug te winnen dat in de loop van meerdere decennia is verloren. Dat vraagt om aanhoudende en planmatige inspanning.

Een ander bijzonder complex vraagstuk is de verhouding met de vakbeweging. In Spanje wordt interventie op de werkplek sterk bemiddeld door grote vakbondsorganisaties met geconsolideerde structuren en een eigen interne dynamiek. Voor onze partij is de vraag niet of we moeten interveniëren in de vakbonden, maar hoe we dat moeten doen. Het is noodzakelijk een evenwicht te vinden dat deelname aan concrete strijd mogelijk maakt zonder ons politiek profiel te verwateren. Daarbij moet zowel geïsoleerd raken als onderwerpen aan een logica die vreemd is aan een revolutionaire strategie worden vermeden.

Deze moeilijkheden worden verder versterkt door een politieke en ideologische uitdaging. Het formuleren van de centrale rol van de arbeidersklasse is relatief eenvoudig; wat daadwerkelijk complex is, is het vasthouden van die lijn in de dagelijkse praktijk. Druk uit de politieke context – of die nu institutioneel is, door de media wordt aangewakkerd of verband houdt met andere sociale dynamieken – kan leiden tot versnippering van inspanningen of verwarring over prioriteiten. Het handhaven van een consequente lijn van interventie op werkplekken en in arbeiderswijken vereist daarom een hoge mate van organisatorische discipline en strategische duidelijkheid.

Prioriteiten

In deze context is onze partij van mening dat onze onmiddellijke taken in de eerste plaats gericht moeten zijn op het verzamelen van krachten. In het licht van versnippering is het noodzakelijk prioriteit te geven aan bepaalde productiesectoren waar de omstandigheden rijper zijn, hetzij vanwege de omvang van het personeelsbestand, relatieve stabiliteit of het niveau van bestaande conflicten. Deze concentratie stelt ons in staat ervaring op te doen, militante cellen te consolideren en praktische voorbeelden van effectieve interventie te ontwikkelen.

Rekening houdend met deze elementen heeft ons 3e Congres goedgekeurd dat de PCTE haar organisatorische inspanningen komende jaren zal richten op de volgende sectoren: automobielindustrie, chemische industrie, voedingsindustrie en distributieketens, spoor- en luchtvervoer, grote logistieke platforms, gezondheidszorg, onderwijs en sociale diensten, ICT en defensie.

Tegelijkertijd is het essentieel om kadervorming te versterken. Politieke wil is weliswaar noodzakelijk, maar niet voldoende. Onze militanten moeten voorbereid zijn te interveniëren in de arbeidersstrijd met een concreet begrip van de omstandigheden en de vakbondsdynamiek. Ze moeten in staat zijn onderscheid te maken tussen de taken van de partij en de taken die behoren tot de sfeer van de vakbond, en op elk moment kunnen beoordelen hoe vakbondsinterventie kan bijdragen aan de ontwikkeling van de partij – iets wat niet zonder moeilijkheden is.

Nauw verbonden hieraan is een duidelijke tactiek ten aanzien van de vakbondsbeweging. Dit betekent dat er beoordelingscriteria moeten worden vastgesteld met betrekking tot deelname aan de bestaande structuren, vormen van interventie daarbinnen en de beperkingen van die deelname. Zonder een duidelijke koers bestaat het risico dat elk conflict op een geïmproviseerde manier wordt aangepakt, wat de opbouw van ervaring en de ontwikkeling van een consequente werkwijze in de weg staat. Sinds 2020 beschikt onze partij over materiaal dat is goedgekeurd tijdens de 3e Conferentie over de Arbeiders- en Vakbeweging, dat als leidraad dient voor ons werk in dit opzicht en twee organisatorische mechanismen in het leven heeft geroepen: sectorcommissies, om de georganiseerde aanwezigheid van de partij in geprioriteerde sectoren te plannen, en ‘rode fracties’, om het communistisch werk binnen verschillende vakbondsorganisaties te organiseren.

Ten slotte is het essentieel om activiteit op de werkplek beter te verbinden aan interventie in arbeiderswijken. Communistische organisatie op de werkplek moet worden ondersteund door netwerken van socialisatie, solidariteit en collectief leven dat wordt ontwikkeld in de woonwijken van de arbeidersklasse. Dit vertaalt zich naar concrete taken: het organiseren van aanwezigheid in een wijk, het werk ten aanzien van leefomstandigheden, het opzetten van steunnetwerken en het koppelen van deze strijd aan die in de productiesfeer.

Concluderend kan worden gesteld dat, gezien de bestaande omstandigheden, de ‘arbeiderswending’ een strategische noodzaak is waarvan de ontwikkeling tijd, inspanning en een duidelijke richting vereist. Het is echter een onmisbare voorwaarde voor de partij om haar karakter als de georganiseerde voorhoede van de arbeidersklasse weer op te bouwen en effectief bij te dragen aan de strijd voor socialisme-communisme.

Vertaald uit het Engels, waarbij ook de Spaanse tekst is geraadpleegd. Tussenkopjes zijn toegevoegd door de redactie.

1. Basisorganisaties zijn partijorganisaties (partijafdelingen) aan de basis, zoals een werkplek of wijk.
2. Cliëntelisme: een systeem waarin een rijk iemand mensen helpt (bijvoorbeeld met geld, bescherming, een baan, subsidie of politiek gunst), in ruil voor hun politieke steun (zoals hun stem bij verkiezingen).