Zwakste schouders dragen de zwaarste lasten

Hieronder publiceren we een ingezonden artikel van Louise van der Zee, die net als vele duizenden anderen gedupeerd is door de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel.

Onlangs las ik het artikel ‘Dit jaar van baan wisselen? Pas op voor een pensioengat van mogelijk duizenden euro's’ van de NOS dat zaterdag 18 april is gepubliceerd.

In het bericht staat: “Wie dit jaar van baan wisselt, loopt mogelijk compensatie mis. (…) De compensatie geldt alleen voor werknemers die actief deelnemen in het fonds op het moment van overstappen naar het nieuwe stelsel. Zogeheten 'slapers', die nog wel pensioenvermogen hebben staan bij een fonds, maar niet meer extra opbouwen, komen niet in aanmerking voor dat bedrag. Wie dit jaar naar een pensioenfonds gaat dat de overstap al eerder heeft gemaakt, krijgt daar niet alsnog die compensatie.”

Bron: Pensioenadviseur Aon via de NOS

Chronisch zieken de dupe

Ik schrik van dit bericht. Want ik ben zo’n slaper. Ik heb autisme en hersenschade opgelopen door de chemo’s tegen kanker en heb tal van lichamelijke klachten waaronder chronische vermoeidheid, waardoor ik niet meer kan werken. Ik kán dus helemaal geen overstap maken naar een andere baan.

Sigaar uit eigen doos

Daarom bel ik pensioenfonds PFZW, waar ik een pensioen heb opgebouwd. “Nee, als slaper heeft u geen compensatie gekregen”, zegt de pensioenexpert bij Zorg en Welzijn. Ik krijg een lager pensioen en loop in totaal minstens €12.000 mis. Voor mensen die actief pensioen opbouwen is dit nieuwe systeem trouwens ook onvoordelig. Want onder het oude pensioenstelsel zou een werkende bijvoorbeeld in totaal €2600 netto per maand pensioen krijgen met de AOW erbij opgeteld. Dat was een zekerheid voor de rest van het leven ná pensionering. Maar in het nieuwe stelsel krijgt een werkende, als het meezit €2650 pensioen maar als het tegenzit slechts €2400 per maand pensioen. Als je dan bijvoorbeeld een lening moet afsluiten, of een hypotheek moet oversluiten, dan kan dat zomaar onvoordelig uitvallen. Iedere werkende zal dus minder kunnen lenen, of een lagere hypotheek krijgen. Alleen al daarvoor zouden zij extra compensatie moeten krijgen, maar dat gaat dus niet gebeuren. Werkenden krijgen alleen het deel dat de jongere generatie zou opbouwen aan hun pensioen gecompenseerd. Dat komt uit het collectieve deel, de buffer van het pensioenfonds die wij allen hebben opgebouwd. Zij krijgen dus een sigaar uit eigen doos.

Zo’n sigaar krijg ik dus niet want er zitten niet genoeg sigaren in het doosje van het fonds. Ik zeg de pensioenexpert dat de slapers daarmee de compensatie van de actieven betalen, oftewel de mensen in de WIA, die ziek zijn, betalen de compensatie voor de werkenden. Dat is toch de wereld op zijn kop! “Ik begrijp dat dit vervelend is”, zegt de pensioenexpert. “Wie heeft dat besloten dan?” vraag ik. “Het bestuur van het pensioenfonds. Wij hebben dat van de overheid opgelegd gekregen.”

Lager pensioen, lagere hypotheek

Ik bel het ABP en vraag of ik daar compensatie krijg. Daar blijkt dat ik conform de cao, omdat ik in de WIA zit, nog 50 procent pensioenopbouw heb bij het ABP. En alleen over die 50 procent krijg ik wél compensatie voor de overgang naar het nieuwe stelsel. Ik vind het gek en onrechtvaardig dat ik over die 50 procent pensioen waarover ik volgens de regels van ABP niet actief deelnemer ben, niet gecompenseerd wordt. Ik loop hier ongeveer €6000 mis. Ik vraag het ABP waarom niet- actieve deelnemers geen compensatie krijgen, aangezien ze dus wel gedupeerd worden zo. Op de website pensioenduidelijkheid.nl, de site van de rijksoverheid, vakbonden, werkgeversorganisaties en pensioenuitvoerders, staat immers duidelijk: “Als uw pensioen verandert met de nieuwe regels, dan is in de wet geregeld dat de overstap zorgvuldig en eerlijk moet gaan. Zo mag er geen groot voor- of nadeel voor bepaalde groepen ontstaan vergeleken met andere groepen.” Het staat er wel. “Ja, hoor eens”, zegt de medewerker, “ik ben er niet bij geweest toen die afspraken gemaakt werden!”

Casinopensioen

Wie zijn er wél bij geweest toen die afspraken werden gemaakt? De regering, de werkgevers en de vakbonden. Na de kredietcrisis in 2008 moesten werkgevers niet alleen de verplichte 70 procent van het pensioen voor hun deelnemers betalen conform cao, maar ook bijstorten omdat er te weinig in de pensioenpotten zat om de beloofde pensioenen uit te betalen. Veel pensioenfondsen kwamen zelfs na die bijstortingen geld te kort (onderdekking) en besloten jarenlang de pensioenen niet te indexeren, of alleen het pensioen van actieve deelnemers te indexeren. De werkgevers wilden niet meer telkens bij een crisis bijstorten en lobbyden met succes bij de liberale overheid.

Tegelijkertijd liet een grote groep gepensioneerden van zich horen. Zij wilden dat hun pensioenen aan de prijsstijgingen, oftewel de inflatie, werden aangepast. Daarop kwamen de werkgeversorganisaties met voorstellen voor dit nieuwe systeem, waarbij eerder zou worden geïndexeerd. Agnes Jongerius (indertijd FNV-voorzitter, red.) noemde dit pensioen een ‘casinopensioen’ omdat het maar een gok was wat je zou krijgen ieder jaar. Wat je uitbetaald krijgt, is afhankelijk van de beurskoersen het jaar ervoor. In 2011 was een grote meerderheid (96 procent!) van de FNV-leden tegen het voorstel voor het nieuwe pensioenakkoord. Toch zette Jongerius haar handtekening eronder. Bij de FNV voerde Tuur Elzinga destijds de gesprekken over de onderhandelingen naar het nieuwe stelsel. Elzinga benadrukte dat de vakbonden daar aan tafel moesten zitten, omdat er anders afspraken gemaakt zouden worden, die véél nadeliger zouden zijn voor werkenden dan wanneer de vakbond niet aanschoof. Eén van de onderhandelingsresultaten die de vakbonden binnen sleepten was dat de AOW-leeftijd niet verder zou stijgen. Het pensioen van werkenden zou weliswaar minder zeker worden, maar mensen zouden niet nog langer op hun tandvlees naar hun pensionering toe moeten doorjakkeren.

Bom onder het pensioenakkoord

Wat schetst echter onze verbazing? In het regeerakkoord van de nieuwe regering staat dat de extra uitgaven voor defensie moeten worden bekostigd door het verhogen van de AOW-leeftijd! De regering houdt zich dus niet aan de afspraken. De vakbonden zijn furieus. Ze weigeren nu nogmaals aan te schuiven voor overleg over de sociale zekerheid en het regeerakkoord en hebben op 1 mei, Dag van de Arbeid, door het hele land een serie van acties in alle sectoren aangekondigd.

Vrouwen benadeeld door nieuwe systematiek

Bij die manifestatie heb ik Nine Kooiman, de nieuwe vice-voorzitter van de FNV, ook gevraagd wat de FNV gaat doen voor de slapers van pensioenfondsen en de mensen in de WIA die niet gecompenseerd worden voor de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. “Wij gaan compensatie vragen voor mensen in de WIA, zoals wij dat ook gaan doen voor vrouwen”, aldus Kooiman. Ook vrouwen zijn vaak de dupe van de nieuwe regels. Om een idee te geven: wie dit jaar noodgedwongen zorgverlof opneemt, krijgt ook geen compensatie voor de overgang naar het nieuwe stelsel, omdat pensioenopbouw niet standaard geregeld is bij zorgverlof. Iets waar het Netwerk FNV vrouwen al eerder op heeft gewezen. Het nieuwe pensioenstelsel raakt vrouwen extra hard omdat het zwaartepunt van de opbouw voor het individuele pensioen naar de jonge jaren verschuift. Veel vrouwen willen dat taken thuis gelijker verdelen, maar dit lukt slechts 1 op de10 stellen. De jonge jaren zijn daardoor de jaren waarin vrouwen tijdelijk stoppen met werken of in deeltijd gaan werken. Gemiddeld daalt het inkomen van een moeder met 46 procent na het eerste kind. Over dat inkomen wordt dus ook veel minder pensioen opgebouwd. Vrouwen krijgen daardoor ook minder compensatie.

Tijd voor een class action rechtszaak?

Ik vraag Nine Kooiman waarom de FNV niet gewoon een class action rechtszaak begint voor de ‘slapers’ die niet gecompenseerd worden (een ‘class action’, ook wel collectieve actie of groepsvordering, is een juridische procedure waarbij een belangenorganisatie namens een grote groep gedupeerden een schademaatregel eist) – red.). “Ik denk dat dit niet kan,” zegt Kooiman, “want het is zo volgens de Nederlandse wet. Maar goed, ik zit hier net een week, dus laat het me even uitzoeken.” Dat het niet zou kunnen omdat het volgens de wet is, valt nog maar te bezien. Zo is Stichting Pensioen Voldoen namens 30.000 deelnemers een collectieve rechtszaak begonnen tegen verschillende pensioenfondsen. De gepensioneerden van PFZW raken bijvoorbeeld het recht op een verhoging van hun pensioen vanwege gemiste indexatie (inhaalindexatie) kwijt bij de overgang naar het nieuwe stelsel. Dat kan zomaar niet, vindt Rob de Brouwer, voorzitter van Stichting Pensioen Voldoen: “Je hebt een contract en dat contract is éénzijdig beëindigd en uitgewisseld voor een ander contract zónder dat er toestemming voor is gevraagd. Idealiter zou de Nederlandse rechter moeten zeggen: dat weet ik niet, dat moet ik vragen aan het Hof van Luxemburg. En het Hof van Luxemburg zou moeten zeggen: dat kán niet op basis van de Rechten van de Mens, artikel 17 eigendomsrecht. Daar staat in dat je een contract niet zomaar zonder compensatie mag veranderen.”

Wordt vervolgd

Wat De Brouwer doet voor gepensioneerden, zou de FNV met artikel 17 in de hand kunnen doen voor alle slapers van pensioenfondsen. Er zijn miljoenen gedupeerde slapers in ons land en de FNV hoort daarvoor op te komen. Daarom heb ik het FNV-kader gevraagd om een class action zaak namens de slapers te beginnen tegen de staat, de werkgevers en de pensioenfondsen. Naïma el Moussati, bestuurder van FNV Team Care heeft mijn verzoek doorgestuurd naar collega’s die zich specifiek bezighouden met pensioenvraagstukken. “Ik heb ze ook verzocht op uw mail te reageren.” Wordt vervolgd dus…

Er moet in ieder geval iets gebeuren. Laat anders de werkgevers de compensatie voor de slapers betalen. Dat kan makkelijk. Van iedere euro die in een bedrijf verdient wordt, gaat volgens het CBS tegenwoordig slechts iets minder dan 70 cent naar de werknemers die het product hebben gemaakt of de dienst hebben geleverd. In 1970 ging 92 cent naar werknemers. Dus werknemers aller sectoren: staakt! Anders lekken ónze pensioenen ongemerkt weg in de budgettering van onze regering. Tot die tijd dragen de zwakste schouders weer de zwaarste lasten.