Vanaf 12 juni 2026 gelden nieuwe, strengere asielregels in de Europese Unie, door het in werking treden van het Asiel- en migratiepact. Dit zal ongetwijfeld grote impact hebben op het leven en de toekomst van duizenden vluchtelingen.
Hoge piefen waren allesbehalve zuinig in hun lovende woorden en triomfantelijke kreten wat betreft de betekenis en effectiviteit van het nieuwe pact. De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, noemde het een ‘enorme prestatie voor Europa’. De sociaaldemocratische voormalig bondskanselier van Duitsland, Olaf Scholz, prees het als ‘een historische stap die de illegale migratie bestrijdt’, terwijl de ‘progressieve’ premier van Spanje, Pédro Sanchez, zelfs vroeg de uitvoering te versnellen op de Canarische Eilanden.
De andere ‘progressieve’ evenknie in Nederland, premier Rob Jetten, heeft al beweerd dat het pact misschien niet perfect is, maar effectief het ‘probleem’ van ‘illegale’ migratie reguleert. Ze “omarmen het pact als een cruciale eerste stap om meer grip te krijgen op migratie”, in hun eigen woorden. De enige kritiek op hoog niveau kwam uit de reactionaire regeringen van Polen en Hongarije, die nog drastischere maatregelen tegen vluchtelingen en migranten wilden, net als de extreemrechtse partijen PVV, FvD, Groep Markuszower etc. in Nederland.
De gehele burgerlijke politiek in Nederland heeft, zoals verwacht, haar steun aan het migratiepact geuit. Zelfs vanuit de kant van ‘linkse’ en ‘progressieve’ partijen, zoals Pro (voorheen PvdA/GroenLinks) was er alleen wat milde kritiek op bepaalde punten, zoals over het opsluiten van kinderen in detentiecentra aan de buitengrenzen van Europa. Sterker nog: lijsttrekker Jesse Klaver verweet bij WNL op Zondag zelfs de al lang regerende VVD het laten ontstaan van ‘ongebreidelde migratie’ in Nederland!
Veranderingen in het Europees asielsysteem
We gaan door de belangrijkste punten van het pact lopen, om te zien waarom de werkende klasse, waar gevluchte mensen deel van uitmaken, niets positiefs kan verwachten van deze EU-mijlpaal in wetgeving.
Ten eerste zullen strengere controles gelden aan de EU-buitengrenzen, worden er kortere asielprocedures ingevoerd en wordt meer ‘solidariteit’ getoond met lidstaten in Zuid-Europa, die de grootste aantallen vluchtelingen ontvangen door hun ligging dichtbij Azië en Afrika.
Met ‘strengere controles aan de buitengrenzen’ wordt onder andere gedoeld op het gebruik van verfijndere methodes om vluchtelingenboten te traceren en het toepassen van meer geweld via pushbacks. Strengere controle zal ook doorreizen binnen de EU een stuk moeilijker maken, door de uitbreiding van de Europese database Eurodac (waarin meer biometrische data van vluchtelingen langer bewaard wordt).
Onder ‘solidariteit’ wordt begrepen dat vluchtelingen die in Griekenland of Italië zijn én grote kans op asiel hebben, overgenomen kunnen worden door EU-landen met de laagste aantallen vluchtelingen/migranten, wat ook kan worden afgekocht. Met name Nederland heeft meteen voor compensatie gekozen (€20.000 per vluchteling). Een land als Griekenland zal bijvoorbeeld geld ontvangen voor elke vluchteling die Nederland in het kader van gelijke verdeling zou moeten opvangen.
Centraal in de wet staat ook de uitvoering van ‘grensprocedures’ waar met ‘effectieve screening’ zogenaamd ‘kansrijke’ en ‘kansarme’ vluchtelingen onderscheiden zullen worden. De tweede categorie (zelfs families en minderjarigen) zullen wellicht in ‘terugkeerhubs’ gedetineerd worden, in de hoop ze snel terug te sturen naar de herkomstlanden of derde landen door middel van bestaande of toekomstige deals.
Deze derde landen worden willekeurig en stelselmatig als ‘veilig’ bestempeld, zoals met Turkije, Egypte en Tunesië al is gebeurd. Dat zal hoogstwaarschijnlijk leiden tot het schenden van het beginsel van ‘non-refoulement’, dat inhoudt dat vluchtelingen niet teruggestuurd mogen worden naar een gebied waar hun leven of vrijheid worden bedreigd.
Italië heeft bilateraal al een deal gesloten met Albanië, waar asielzoekers uit Italië gedetineerd worden met het oog op uitzetting. Officieus worden de Griekse eilanden van Oost Egeïsche Zee (Lesbos, Chios, Samos, Kos en Leros) al als ‘terugkeerhubs’ ingezet sinds de EU-Turkije deal in maart 2016. Deze tendens wordt dus verder uitgewerkt en vastgelegd in de Europese wetgeving.
Uitvoering in Nederland
Opvallend is dat 80 procent van de asielregels van de beruchte Asielnoodmaatregelenwet, die door de Eerste Kamer op 21 april 2026 weggestemd werd, opgenomen zijn in het Europese Migratiepact.
Over de Uitvoerings- en implementatiewet van het pact lezen we op de websites1 van de Eerste Kamer, de Rijksoverheid en uitvoeringsorganisatie IND meteen wat er met die geprezen effectiviteit bedoeld wordt: versnelde en vereenvoudigde asielprocedures, door bepaalde stappen af te schaffen en toegang tot juridische begeleiding te beperken, en afschaffing van de verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. In plaats daarvan wordt een tijdelijke verblijfsvergunning van drie jaar verleend. Dat betekent dat er een zwaard van Damocles boven het hoofd van vluchtelingen blijft hangen, waarbij elke drie jaar beoordeeld wordt of zij terug moeten keren naar het land van herkomst.
Nederland heeft zich ook gecommitteerd aan de strenge behandeltermijnen van nieuwe asielaanvragen te voldoen, met als gevolg dat nieuwe asielzoekers voorrang krijgen ten koste van mensen die al jaren wachten op de beoordeling van hun asielaanvraag.
Onlosmakelijk verbonden met het pact, alhoewel in een aparte wet, is ook het tweestatusstelsel2: het categoriseren van verblijfsvergunningen onder status A en B. Tot de status A-groep zullen vluchtelingen behoren die aan de voorwaarden van het VN-Vluchtelingenverdrag voldoen, dus vervolgd op grond van etniciteit, religie, politieke opvattingen of als andere sociale groep (bijv. seksuele geaardheid).3 De vluchtelingen die uit oorlogsgebieden vluchten en in aanmerking komen voor ‘subsidiaire bescherming’ zullen de status B-stempel krijgen.4 De mensen uit de tweede categorie kunnen veel moeilijker hun familieleden laten overkomen, ze moeten bijvoorbeeld twee jaar wachten tot het begin van de behandeling van hun aanvraag.5
Los daarvan worden de algemene voorwaarden voor gezinshereniging ook strenger: nareis (gezinshereniging) mag voortaan alleen aangevraagd worden voor biologische of geadopteerde kinderen jonger dan 18 jaar en voor de voor de wet getrouwde partner.6 Voor een ongehuwde partner of voor pleegkinderen en meerderjarige kinderen wordt gezinshereniging voortaan niet meer mogelijk.
Conclusie
Is de nieuwe EU-wetgeving over migratie zo effectief, zorgvuldig en flexibel? Eerst moeten we een vraag stellen die bij alle wetgeving gesteld wordt: ‘effectief voor wie?’ Voor de heersende klasse en de imperialistische bondgenootschappen is het pact zeker effectief, omdat op deze manier onzekerheid en machteloosheid onder de vluchtelingenpopulatie vergroot wordt. Het afschrikkingseffect op toekomstige vluchtelingen zal ook groot zijn, wat echter niet betekent dat minder mensen naar Europa zullen vluchten. Oorlogen, die het gevolg zijn van de groeiende tegenstellingen tussen verschillende imperialistische blokken, leiden altijd tot meer vluchtelingenstromen. Wat zal veranderen, is dat ze gedwongen worden gevaarlijkere routes te gebruiken om de strengere EU-grenscontroles te omzeilen.
Voor de vluchtelingen zelf is het pact zeker niet ‘effectief en zorgvuldig’. Dat geldt alleen voor de kapitalisten. Een snellere behandeling van een aanvraag kan ook betekenen dat de benodigde aandacht hier niet aan besteed wordt. Mensen die langer dan twee jaar moeten wachten op het begin van de behandeling van een gezinsherenigingsaanvraag (als hun familie überhaupt erkend wordt), worden uiteindelijk ook psychisch uitgeput en zullen het makkelijker opgeven. Zelfs als de aanvraag ingewilligd wordt, is het goed mogelijk dat familie vervreemd van elkaar raakt. Vluchtelingenwerk en andere organisaties verwachten ook veel meer werk voor de IND en rechtbanken, door een mogelijk verhoogd aantal bezwaren en beroepen tegen haastige asielaanvraag behandelingen of toewijzing van status B in plaats van A. Uiteindelijk dus wordt ook voor de staatsorganen en de overheidsinstanties een hogere werklast en meer werkachterstand verwacht.
Het moet ook niet onderschat worden dat op deze manier vluchtelingen worden verdeeld in verschillende lagen en categorieën. Niet alleen wordt er onderscheid gemaakt tussen de A- en B-statushouders, maar ook tussen degenen die meer geluk hadden en vóór 12 juni 2026 een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd hadden gekregen en degenen die dat nog niet hadden. De heersende klasse verwacht in ieder geval dat ook de lokale bevolking tevreden zal zijn met de verdere onderdrukking van een ander deel van onderdrukten, die ‘allochtonen’ zijn.
Daar zorgen ook de burgerlijke media voor, met de verdere stigmatisering van migranten en vluchtelingen, die worden neergezet als hét maatschappelijke probleem. Het doel is dat de werkende klasse niet de heersende klasse de schuld geeft voor de toenemende beperking van hun rechten en inkomens, die opgeofferd worden voor militarisering en andere subsidies aan het grootkapitaal. Integendeel: de woede van de werkende mensen moet zich richten op hun gevluchte klassengenoten, die ook van hun kant zullen moeten vechten voor een eerlijkere verdeling van de kruimels die de kapitalisten laten vallen.
Laten we los daarvan ook niet vergeten dat migratie (en de onderdrukking van economische migranten en gevluchte mensen) gebruikt wordt om de lonen van de hele werkende klasse te drukken. En dus dat migrantenhaat niet alleen uit ideeën voortkomt, maar ook het resultaat is van materiële omstandigheden.
Dat is een voedingsbodem voor verdere escalatie van gewelddadige protesten rondom de opening van opvanglocaties voor asielzoekers, ter uitvoering van de Spreidingswet.
De werkende klasse, vakbonden en studenten moeten om al die redenen het Europese migratiepact ten zeerste veroordelen, maar ook de oorzaak van migratie bestrijden: het kapitalisme en de daaruit voortvloeiende tegenstellingen en conflicten van en tussen rivaliserende imperialistische mogendheden, die hele regio’s verwoesten en mensen dwingen te vluchten.
- Zie https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/36871_uitvoerings_en , https://www.rijksoverheid.nl/themas/migratie-en-reizen/asielbeleid/nieuwe-europese-regels-voor-asiel en https://ind.nl/nl/over-ons/pers-en-voorlichting/dossier-europees-asiel-en-migratiepact
- Wet invoering tweestatusstelsel (36.703) - Eerste Kamer der Staten-Generaal
- wetten.nl - Regeling - Verdrag betreffende de status van vluchtelingen - BWBV0001002
- Zie art 15c van de EU Kwalificatierichtlijn: https://eurex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32011L0095
- https://www.refugeehelp.nl/nl/asylum-seeker/article/100081-wat-je-moet-weten-over-gezinshereniging
- https://ind.nl/nl/verblijfsvergunningen/asiel/gezinshereniging-asiel#video-gezinshereniging-asiel, zie ook https://www.refugeehelp.nl/nl/status-holder/article/100578-dit-zijn-de-verschillende-aanvraagopties-om-jouw-familieleden-of-gezin-naar-nederland-te-halen
Gerelateerde artikelen
Wil je een abonnement op Manifest?
Met jullie hulp garanderen we een communistische visie op de actualiteit in Nederland
Manifest is de krant van de NCPN die maandelijks verschijnt. Met Manifest blijf je op de hoogte van de actualiteit en van onze acties. Manifest belicht verschillende aspecten van de strijd in binnen- en buitenland, en publiceert analyses die inzicht bieden in de nationale en internationale ontwikkelingen vanuit een marxistisch-leninistisch perspectief. Neem nu een abonnement op Manifest of vraag een gratis proefabonnement aan.
Abonneer Nu!
